Chuyện cổ tích và nghiệt ngã đời thực
Monica Bellucci chào đời ngày 30/9/1964 tại Città di Castello, thị trấn nhỏ vùng Umbria (Italia), trong một gia đình lao động. Hồi nhỏ, cô mơ trở thành minh tinh Sophia Loren nhưng không dám nói với ai, sợ bị cho là điên rồ. Cô ngoan ngoãn ghi danh học luật ở Perugia, thỉnh thoảng đi làm người mẫu để đóng học phí. Nhưng nhan sắc trời ban không cho phép cô sống một đời viên chức bình thường. Các hãng thời trang, các đạo diễn tìm tới, rồi ảnh của cô tới bàn làm việc của đạo diễn lừng danh Francis Ford Coppola. Năm 1992, bộ phim Dracula giới thiệu cô với toàn thế giới, dù chỉ là vai phụ. “Tôi đã trở thành diễn viên như thế đó,” Monica nói với tạp chí Elle khi 60 tuổi. Nghe như cổ tích, nhưng cuộc đời thì không. Monica từng đúc kết cái số hồng nhan họa thủy của mình: “Người ta có thể tha thứ cho tài năng, cho trí thông minh, nhưng không bao giờ tha thứ cho nhan sắc”.
Suốt mấy thập niên đầu sự nghiệp, giới phê bình nhắc đến Monica như biểu tượng tính dục, nhiều hơn là một diễn viên. Định kiến về phụ nữ, hóa ra, hoạt động ở cả hai đầu trục thời gian: Trẻ đẹp thì bị coi là rỗng, già đi thì bị coi là hỏng. Monica Bellucci đã dành cả đời đánh đổ cả hai.
Những ai nói Malèna (2000) đã làm nên tên tuổi Monica Bellucci hẳn chưa biết câu chuyện sau: Kịch bản về một nữ thần bị chà đạp nằm yên trong ngăn kéo của đạo diễn Giuseppe Tornatore nhiều năm. Cho đến khi Monica Bellucci nổi lên cuối thập niên 1990, ông mới lấy kịch bản ra, sửa lại theo kiểu “đo ni đóng giày” cho bà. Malèna là một vai không thoại, kể chuyện hoàn toàn bằng dáng đi và ánh mắt. Lực diễn ấy không một “nàng thơ” đôi mươi nào kham nổi; nó cần một người đàn bà 36 tuổi đã sống đủ lâu với những ánh nhìn cay nghiệt mà phim mổ xẻ.
Sicily, bối cảnh năm 1940. Malèna là một “hòn vọng phu” chờ chồng ngoài chiến trận. Xuyên suốt phim, nàng gần như không làm gì, chỉ đi qua quảng trường, im lặng và đẹp. Nhưng với đám đông, đẹp đã là một hành vi khiêu khích. Đàn ông thèm muốn nàng, đàn bà căm ghét nàng và với những gã trai đang lớn, nàng là hiện thân của điều gì đó vừa cao cả, thiêng liêng, lại vừa phàm tục. Rồi tin tử trận báo về, cái đói đẩy nàng vào đúng con đường mà thị trấn đã kết án. Đàn ông tìm mọi cách chiếm đoạt nàng. Đàn bà, sau khi đơm đặt, thêu dệt, thì chuyển sang xé áo, cắt tóc để vũ nhục. Còn chàng trai nhờ nàng mà lớn dậy thì chỉ biết rã rời đau đớn như một trái tim bên lề, vì không cách gì giúp được. Nhưng, nhát dao cuối cùng đến ở cái kết. Khi nàng trở về, già hơn, tàn phai hơn, thị trấn mới chịu chào “Buongiorno, signora Malèna (Xin chào, bà Malèna)!”. Người ta chỉ tha thứ cho nàng khi nàng thôi đẹp.
Đó là bản điện ảnh của định kiến mà Monica đối mặt ngoài đời.
Lựa chọn kiên định
Điều làm Bellucci khác mọi biểu tượng nhan sắc cùng thời không phải vì bà đẹp hơn, mà vì bà giành được quyền định đoạt cái đẹp của mình.
Năm 2002, ở tuổi 38, khi nhan sắc đang được tôn thờ khắp thế giới, Monica Bellucci nhận đóng Irréversible, với cảnh cưỡng hiếp quay một cú máy duy nhất gần mười phút, khiến hàng loạt khán giả Cannes bỏ về. Với bà, thân thể là để biểu đạt và bà toàn quyền quyết định dùng nó kể câu chuyện gì, kể cả chuyện xấu xí nhất.
Năm 2004, ở tuổi 39, Monica khỏa thân với cái bụng bầu trên bìa Vanity Fair, để phản đối đạo luật hạn chế hỗ trợ sinh sản. Năm 2010, ở tuổi 45, bà làm thế lần nữa. Bà biến tấm thân vốn luôn bị công chúng săm soi thành tuyên ngôn, vào thời điểm và theo cách lựa chọn của mình.
Với gương mặt, Monica cũng từ chối làm nô lệ cho ánh nhìn của người khác: Tuyệt đối không “dao kéo”. “Tôi không thích ý tưởng gương mặt bị chỉnh sửa, điều đó nguy hiểm cho một diễn viên”, bà nói, kèm mong muốn được “già đi một cách bình thản”. Một cách diễn đạt khác để nói: Tôi không diễn cho ánh nhìn của người khác.
Đời tình ái của Monica cũng vận hành theo nguyên tắc đó: 14 năm với Vincent Cassel mà không sống cùng một mái nhà, chỉ gặp nhau khi nhớ. Sau đó là một nghệ sĩ kém 18 tuổi, rồi ở tuổi 58 là Tim Burton. Ba cuộc chia tay dưới ống kính tabloid, không một vụ đấu tố. Người đàn bà ấy yêu khi muốn yêu, đi khi cần đi và không mời công chúng làm giám khảo.
Tuổi 39 và 45, bà sinh hai con gái. Ở cái ngành coi mang thai là “khoảng nghỉ nguy hiểm” của diễn viên nữ, sự nghiệp của bà vẫn tiến triển. Tuổi 40 và 43, bà hai lần đứng đầu cuộc bình chọn người phụ nữ đẹp nhất của Ipsos, thắng những đối thủ kém mình hai mươi tuổi.
Khi 50 tuổi, bà được Sam Mendes mời đóng Spectre. Bà đóng phim James Bond vào năm 2015. Hơn nửa thế kỷ, các vai người tình của điệp viên 007 luôn là những cô gái đôi mươi. Monica Bellucci phá lệ ấy, rồi tự sửa luôn danh xưng: “Tôi thích được gọi là Bond Woman hoặc Bond Lady, thay vì Bond Girl”.
Tuổi 55, lần đầu bà lên sân khấu kịch với vở độc diễn về Maria Callas. Tuổi 59, vai hồn ma Delores trong Beetlejuice Beetlejuice, nhân vật tự khâu vá lại thân xác mình. Tuổi 60, bà lên bìa tạp chí Vogue Italia. Cùng lúc, những thế hệ sinh ra sau thập niên 90 khám phá và hồi sinh bà trên TikTok, khi cảnh Malèna đi qua quảng trường hút hàng chục triệu lượt xem. Có người còn nói: Monica là người phụ nữ duy nhất trong lịch sử mà ba thế hệ đàn ông say mê.
Đằng sau những thành quả ấy là một lựa chọn kiên định: Monica Bellucci chưa bao giờ sống ở Los Angeles hay New York để được gần Hollywood. “Vì, ở Paris, những Deneuve, Huppert, Rampling vẫn được trao những vai mạnh mẽ, quyến rũ dù họ không còn đôi mươi”. Monica chọn nền điện ảnh cho phép phụ nữ già đi trên màn ảnh, rồi buộc Hollywood, nơi khai tử diễn viên nữ ở tuổi 40, phải tự tìm đến bà ở tuổi 50. “Nàng” chưa từng gõ cửa Hollywood; mà Hollywood phải xếp hàng trước cửa nhà nàng.
Monica Bellucci cứ thế già đi, công khai, bình thản. Mỗi nếp thời gian trên gương mặt ấy lại được trả cát-xê cao hơn, vượt qua mọi định kiến về phụ nữ và nữ diễn viên.
TRẦN AI