Sự ra đời của Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị đánh dấu bước ngoặt chiến lược về tư duy quản trị quốc gia, mở ra “chiếc áo giáp” pháp lý và tinh thần để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm. Tuy nhiên, từ chủ trương của Đảng đến thực tiễn công trường vẫn còn khoảng trống tâm lý khiến không ít cán bộ cơ sở “vừa làm vừa dò phản ứng”.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, chuyên gia Lê Văn Thịnh, nguyên Trưởng phòng Giám định 1 (Cục Giám định Nhà nước về Chất lượng công trình xây dựng, Bộ Xây dựng) cho rằng Nghị quyết đã tháo được nhiều nút thắt, nằm ở tâm lý "sợ trách nhiệm" mà nhiều người từng nhắc tới trong lĩnh vực hạ tầng giao thông cũng như đầu tư công.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở kỹ thuật, mà ở tâm lý sợ trách nhiệm
Phóng viên: Thưa ông Lê Văn Thịnh, trong quản lý công vụ và triển khai các dự án đầu tư công, hạ tầng giao thông hay phát triển đô thị hiện nay, đâu là “nút thắt” lớn nhất kìm hãm tiến độ và sự bứt phá?
Ông Lê Văn Thịnh: Trong thực tiễn triển khai các dự án quy mô lớn, những yếu tố bất định như biến động giá vật liệu, địa chất phức tạp hay quy hoạch thay đổi luôn thường trực. Thế nhưng, rủi ro lớn nhất đôi khi không đến từ kỹ thuật hay tài chính thuần túy, mà nằm ở rủi ro pháp lý và tâm lý sợ trách nhiệm của người ra quyết định.
Đội ngũ thực thi công vụ hiện nay đang trải qua sự giằng co giữa một bên là động lực cống hiến, mong muốn thử nghiệm những giải pháp mới, với một bên là nỗi lo rủi ro pháp lý đối với cá nhân. Ranh giới giữa sai sót khách quan trong quá trình đổi mới với hành vi vi phạm, vụ lợi cá nhân nhiều khi rất mong manh.
Khi các cơ quan thanh tra, kiểm tra áp dụng lăng kính “cứng nhắc” của văn bản hiện hành, tâm lý tự vệ xuất hiện, khiến cán bộ có thể lựa chọn cách “đứng im không có thành tích còn hơn làm nhiều mà gặp rủi ro”. Hệ quả là tình trạng đùn đẩy, làm việc cầm chừng kéo dài, khiến những điểm nghẽn của dự án ngày càng trầm trọng.
Phóng viên: Dưới góc nhìn chuyên môn quản lý dự án, Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị đã thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ như thế nào, thưa ông?
Ông Lê Văn Thịnh: Bản chất của Nghị quyết 24-NQ/TW là “bảo hiểm pháp lý và tinh thần” của Đảng dành cho người dám dấn thân.
Dưới lăng kính quản trị rủi ro hiện đại, Nghị quyết giải quyết trực diện “nút thắt cổ chai” này qua bốn trụ cột.
Một là, phân định rạch ròi giữa “đổi mới, thử nghiệm” và “vi phạm, vụ lợi”. Nghị quyết đặt ra yêu cầu xác lập “khẩu vị rủi ro” và “ngưỡng chấp nhận rủi ro” hợp pháp cho hệ thống công vụ. Khi có hành lang phân biệt rõ giữa hành vi trục lợi với sai sót khách quan trong quá trình áp dụng cái mới, như công nghệ BIM, phương thức giao thầu mới, thì người quản lý mới có thể yên tâm phê duyệt những giải pháp tối ưu chi phí và tiến độ.
Hai là, chuyển từ “quản lý tuân thủ máy móc” sang “quản trị rủi ro chủ động”. Thay vì tư duy hành chính cũ “làm đúng quy trình hơn làm ra kết quả”, Nghị quyết khuyến khích cán bộ chủ động xử lý tình huống linh hoạt tại công trường, qua đó cứu vãn tiến độ và bảo vệ lợi ích chung.
Ba là, thể chế hóa cơ chế “miễn trừ và giảm nhẹ trách nhiệm”. Việc xem xét miễn trừ, giảm nhẹ trách nhiệm đối với rủi ro khách quan tương đương với thiết lập một “quỹ dự phòng rủi ro pháp lý”, giúp cán bộ cởi bỏ “vòng kim cô” tâm lý.
Bốn là, gắn kết giữa “trao quyền” và “kiểm soát rủi ro bằng kết quả”. Sản phẩm cụ thể và hiệu quả tháo gỡ điểm nghẽn được lấy làm thước đo, theo mô hình MBO và KPI. Quyền lực đi đôi với kiểm soát nội bộ minh bạch để ngăn ngừa rủi ro đạo đức.
"Bảo vệ” nhưng tuyệt đối không “bao che”
Phóng viên: Có ý kiến lo ngại rằng cơ chế bảo vệ này có thể bị lợi dụng để hợp thức hóa các sai phạm. Ông đánh giá sao về ranh giới này?
Ông Lê Văn Thịnh: Đây là điểm rất tinh tế và nguyên tắc của Nghị quyết 24-NQ/TW. Nghị quyết bảo vệ nhưng tuyệt đối không “bao che”.
“Chiếc áo giáp” này chỉ bảo vệ những người có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung của đất nước. Ngược lại, Nghị quyết đồng thời đặt ra yêu cầu xử lý nghiêm những người lợi dụng chủ trương “dám nghĩ, dám làm” để che giấu hành vi tham nhũng, lợi ích nhóm hay sự cẩu thả, yếu kém về chuyên môn.
Phóng viên: Chủ trương của Đảng đã rất rõ, nhưng vì sao trên thực tế nhiều chủ đầu tư và cán bộ vẫn ở trạng thái “vừa làm vừa dò phản ứng”, thưa ông?
Ông Lê Văn Thịnh: Sự cẩn trọng này hoàn toàn có cơ sở và bắt nguồn từ ba nguyên nhân căn cơ.
Thứ nhất, độ trễ thể chế. Nghị quyết của Đảng là ngọn hải đăng định hướng, nhưng để cán bộ dám đặt bút ký, họ cần các nghị định, thông tư hướng dẫn chi tiết làm “lưới an toàn”. Chừng nào văn bản dưới luật chưa đồng bộ, cán bộ vẫn cảm thấy mình đang “đi trên dây không có lưới”.
Thứ hai, bài học từ “vết xe đổ” quá khứ. Những vụ việc thanh tra, kiểm tra trước đây khiến cán bộ e ngại rằng một quyết định đúng ở thời điểm hiện tại có thể bị quy kết dưới một lăng kính khác ở thời điểm sau. Do đó, họ phải lựa chọn cách “thăm dò” thái độ của người đứng đầu, xem có thật sự dám đứng mũi chịu sào, bảo vệ cấp dưới hay không.
Thứ ba, sự chồng chéo của các bộ luật gốc. Các luật về Đất đai, Đầu tư, Đấu thầu, Xây dựng... vẫn còn những điểm mâu thuẫn. Một quyết định xử lý tình huống nhanh, đúng luật này có thể vô tình vướng mắc ở luật khác.
Những nguyên nhân ấy khiến khoảng cách giữa chủ trương và hành động trên thực tế chưa thể được thu hẹp ngay. Khi “lưới an toàn” chưa được đan đủ chặt, tâm lý thận trọng, dò phản ứng vẫn có thể tiếp tục chi phối quyết định của người thực thi.
Đan kín “lưới an toàn” để giải phóng nguồn lực
Phóng viên: Để tinh thần Nghị quyết 24-NQ/TW thật sự “phá băng” được tâm lý e dè và đi vào cuộc sống, chúng ta cần triển khai những giải pháp trọng tâm nào?
Ông Lê Văn Thịnh: Nghị quyết 24-NQ/TW là “tấm khiên pháp lý” và “công cụ giải phóng nguồn lực” vô cùng quý giá. Để “chiếc áo giáp” này phát huy tối đa sức mạnh, cần thực hiện đồng bộ các bước đi tiếp theo.
Một là, nhanh chóng cụ thể hóa thể chế. Ban hành ngay các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành dưới luật, quy định rõ quy trình và tiêu chí miễn trừ trách nhiệm.
Hai là, thiết lập các “vùng thử nghiệm” (sandbox). Cho phép thí điểm các cơ chế, mô hình đột phá trong môi trường được kiểm soát an toàn trước khi nhân rộng.
Ba là, rà soát, sửa đổi hệ thống luật gốc. Bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, Luật Đầu tư... để pháp luật “thở” cùng nhịp với tư duy đổi mới.
Bốn là, đề cao bản lĩnh người đứng đầu. Cần những lãnh đạo thật sự có bản lĩnh, dám đứng mũi chịu sào và đồng hành cùng cấp dưới xử lý việc khó.
Từ chủ trương đến thực tiễn luôn cần một hành lang đủ rõ để người thực thi có thể hành động với tinh thần trách nhiệm và sự chủ động. Khi “lưới an toàn” pháp lý được đan kín bằng những quy định cụ thể, đội ngũ cán bộ sẽ tự tin mang trí tuệ và tâm huyết ra cống hiến, kiến tạo nên những công trình tầm vóc cho đất nước.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
Nghị quyết 24-NQ/TW: Khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm
Ngày 22/8/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đặt mục tiêu tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động, khắc phục tình trạng sợ sai, né tránh, đùn đẩy, trì trệ trong thực thi công vụ; đồng thời xây dựng môi trường để cán bộ chủ động đổi mới, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Kim Cương