Một lộ trình thận trọng tạo nền tảng phát triển mới
Thực tế, lộ trình đưa các cổ phiếu Việt Nam vào rổ chỉ số toàn cầu của FTSE đã được công bố cách đây một năm. Việc lựa chọn các giai đoạn và số lượng lần cổ phiếu được đưa vào thực hiện trên cơ sở: FTSE tính đến các điều kiện thị trường và sự tham khảo ý kiến của các nhà đầu tư. Mỗi quốc gia có một lộ trình riêng, có nước gồm hai giai đoạn, có nước ba giai đoạn và có những nước bốn giai đoạn. Nhưng tựu trung, tất cả các trọng số của bất kỳ thị trường nào cũng sẽ được phân bổ vào rổ chỉ số trong thời hạn tối đa là một năm. Riêng đối với Việt Nam, lộ trình được chia làm bốn giai đoạn.
Theo đánh giá của ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đây là một lộ trình khá thận trọng. Nguyên nhân có thể do FTSE và các nhà đầu tư nước ngoài kỳ vọng: Đến năm 2027, Việt Nam sẽ xây dựng và đưa vào vận hành cơ chế đối tác bù trừ trung tâm và cơ chế này sẽ hỗ trợ hiệu quả cho công tác thanh toán giao dịch thông suốt hơn. Theo lộ trình này, trong lần đầu tiên tỷ trọng được phân bổ là 10%, lần phân bổ tiếp theo là 20%, lần thứ ba là 35% và lần thứ tư là 35% trong vòng một năm.
Đối với lần phân bổ thứ hai vào tháng 3/2027, tỷ trọng phân bổ gấp đôi so lần đầu tiên, do vậy nguồn vốn từ các quỹ thụ động vào Việt Nam trong lần thứ hai sẽ lớn hơn. Ngoài ra, xu thế trên thế giới hiện nay là số lượng nhà đầu tư tham gia các quỹ thụ động dành cho thị trường mới nổi đang gia tăng. Do vậy, ngoài con số tương đối 20%, Việt Nam kỳ vọng con số tuyệt đối có thể cao hơn nữa, dựa trên tốc độ tăng trưởng các quỹ thụ động vào thị trường mới nổi.
Về các cơ chế giám sát trên thị trường, vừa qua, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã ban hành quy chế tăng cường giám sát đối với giao dịch trong các kỳ cơ cấu chỉ số FTSE Russell. Ông Bùi Hoàng Hải cho rằng: Câu chuyện tăng cường giám sát trong các kỳ “đảo rổ” - và thậm chí không chỉ kỳ “đảo rổ” lần này mà cả các kỳ “đảo rổ” khác - là một vấn đề rất quan trọng, nhằm tạo niềm tin cho các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước.
Thực tế, các tổ chức xếp hạng và nhất là các nhà đầu tư nước ngoài rất quan tâm đến việc các cổ phiếu họ đầu tư phản ánh đúng giá trị thật. Ở bất kỳ thị trường nào cũng vậy, không ai muốn đầu tư vào một cổ phiếu có giá không phản ánh đúng giá trị của doanh nghiệp. Do vậy, việc tăng cường hơn nữa công tác giám sát, một mặt là để bảo đảm niềm tin cho các nhà đầu tư, mặt khác là duy trì kỷ cương, kỷ luật của thị trường và đây chính là nền tảng để thị trường tiếp tục phát triển hơn.
Kết quả nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam là một trong những câu chuyện phát triển hấp dẫn tại châu Á. Đây là ghi nhận cam kết mạnh mẽ, bền bỉ của Chính phủ, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các thành viên thị trường trong việc cải thiện khả năng tiếp cận, tính minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư. Với FTSE Russell, Việt Nam là đối tác chiến lược dài hạn và FTSE Russell sẵn sàng tiếp tục đồng hành với các ưu tiên phát triển của Việt Nam”.
Bà FIONA BASSETT, Tổng Giám đốc điều hành FTSE Russell
Bên cạnh công tác tăng cường giám sát khi thị trường nâng hạng, việc duy trì được hạng thị trường mới nổi là vấn đề được chú trọng hàng đầu của cơ quan quản lý cũng như các thành viên thị trường, nhằm giúp thị trường ngày càng hoạt động minh bạch và hiệu quả hơn. Cụ thể, hiện nay, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang rất tích cực triển khai một loạt các công việc như: Triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm cho thị trường cổ phiếu; chuẩn bị các phương án cho các giao dịch theo cơ chế giao dịch thỏa thuận hoặc các hình thức giao dịch không yêu cầu ký quỹ 100% trước khi giao dịch đối với nhà đầu tư nước ngoài, gỡ nút thắt ký quỹ; tiếp tục nâng cao rà soát, cải thiện tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa... Cùng đó, việc duy trì niềm tin cho nhà đầu tư, tăng cường quản lý, giám sát luôn là ưu tiên hàng đầu.
Dấu mốc nâng hạng mở ra cơ hội mới cho thị trường chứng khoán và ngành quỹ, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các định chế đầu tư chuyên nghiệp. Khi vị thế và mức độ kết nối của thị trường Việt Nam được nâng lên, yêu cầu đối với các định chế đầu tư chuyên nghiệp cũng phải được nâng lên tương ứng. Với các thành viên thị trường, ý nghĩa của việc nâng hạng không chỉ nằm ở một sự thay đổi về phân loại, mà còn ở việc thị trường Việt Nam bước vào một không gian vận hành với những yêu cầu cao hơn”.
Bà VŨ THỊ CHÂN PHƯƠNG, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
Nâng hạng đúng thời điểm, cải thiện khả năng tiếp cận vốn đầu tư
Ở góc độ doanh nghiệp, danh sách cổ phiếu Việt Nam được đưa vào các rổ chỉ số toàn cầu cũng cho thấy những vấn đề cần tiếp tục cải thiện. Trong danh sách 27 cổ phiếu Việt Nam được đưa vào các rổ chỉ số toàn cầu, vẫn có khá nhiều doanh nghiệp lớn trên thị trường không được lựa chọn. Thậm chí, có doanh nghiệp lớn còn không được đưa vào danh sách 90 cổ phiếu quy mô nhỏ do những lỗi căn bản.
Đặc biệt, ngoài câu chuyện tỷ lệ sở hữu nước ngoài và số lượng cổ phiếu có khả năng tiếp cận, các nhà đầu tư nước ngoài cũng rất quan tâm đến việc nâng cao chất lượng quản trị công ty cũng như tính minh bạch trong công bố thông tin. Thực tế, khi đã mở được cửa, chuyện nhà đầu tư nước ngoài đầu tư bao nhiêu, thị trường thu hút và huy động được bao nhiêu vốn phụ thuộc rất lớn vào nội lực của doanh nghiệp.
Đã tám năm kể từ khi Việt Nam được FTSE Russell đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (năm 2018). Trong quãng thời gian đó, thị trường đã trải qua nhiều thay đổi với sự tham gia và nỗ lực của cơ quan quản lý cùng các thành viên thị trường. Giá trị của hành trình này không chỉ nằm ở việc Việt Nam được gắn “nhãn” thị trường mới nổi, mà quan trọng hơn là thị trường chứng khoán đã tiến lên một chuẩn mực cao hơn, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của nhà đầu tư”.
Ông NGUYỄN ĐỨC THÔNG, Tổng Giám đốc SSI
Theo nhận định của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc nâng hạng thị trường trong ngày 21/9/2026 vừa là dấu mốc quan trọng có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng thu hút vốn phục vụ tăng trưởng, vừa mở ra một giai đoạn phát triển mới cho thị trường. Nhưng “để tận dụng tối đa cơ hội từ việc nâng hạng mang lại, ngoài sự nỗ lực chung của cơ quan quản lý, sẽ cần rất nhiều sự cố gắng của chính các doanh nghiệp trong việc giải quyết vấn đề liên quan tỷ lệ sở hữu nước ngoài, mức độ tập trung sở hữu, cũng như nâng cao chất lượng quản trị, chất lượng công bố thông tin và tính minh bạch trong hoạt động của các doanh nghiệp đang niêm yết”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.
Chính vì vậy, với mục tiêu duy trì thứ hạng và tiếp tục tiến lên các chuẩn mực cao hơn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định: Việt Nam cam kết tiếp tục cải thiện chất lượng thị trường trên ba trụ cột: Tăng cường quản trị, kỷ luật thị trường và hiệu quả thực thi; tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nước ngoài, thông qua cải thiện khả năng tiếp cận thị trường; và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phát triển các mô hình, sản phẩm và công cụ mới phù hợp xu hướng quốc tế.
Việc nâng hạng không làm thay đổi những công việc cốt lõi doanh nghiệp vẫn thực hiện như công bố thông tin hay tương tác với nhà đầu tư. Tuy nhiên, kỳ vọng dòng tiền và sự chú ý của nhà đầu tư quốc tế dành cho Việt Nam gia tăng đang thúc đẩy doanh nghiệp đẩy nhanh một số quyết định chiến lược như: tạo động lực để rà soát cấu trúc, đưa tài sản và doanh nghiệp đến gần hơn với thị trường vốn, đồng thời chuẩn bị cho một giai đoạn cạnh tranh và hội nhập sâu hơn”.
Ông MICHAEL HƯNG NGUYỄN, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Masan
Bắc An - Phương Minh