1. Nói như Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Khalilur Rahman sau phiên thảo luận chung (kéo dài sáu ngày): Các nhà lãnh đạo đã phải đối mặt với một thế giới đầy xung đột, phát triển trì trệ, bất bình đẳng ngày càng sâu sắc và thay đổi công nghệ nhanh chóng.
Ông khái quát: Trong sáu ngày ấy, có sáu chủ đề nổi bật được hưởng ứng sôi động nhất. Trong đó, hòa bình là ưu tiên hàng đầu. Các nhà lãnh đạo không coi đó là một kỳ vọng xa vời, mà là một đòi hỏi cấp bách đối với Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế và việc bảo vệ thường dân. Thứ hai, thời gian đang cạn dần, với chỉ một phần nhỏ các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) đang được thực hiện đúng tiến độ.
Thứ ba, tình trạng bất bình đẳng đang định hình các cuộc tranh luận, khi các quốc gia đối mặt với gánh nặng nợ nần lớn nhất, dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu và những hạn chế về tài chính... lại có ít ảnh hưởng nhất đến các thể chế định hình nền kinh tế toàn cầu. Trong khi đó, thứ tư, quyền con người cũng bị thử thách. Ông Rahman đặc biệt nhấn mạnh đến cách đối xử với thường dân, các nhóm thiểu số, người di cư và người tị nạn, cũng như việc phụ nữ và trẻ em gái bị loại trừ khỏi giáo dục, việc làm và đời sống công cộng.
Thứ năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành tâm điểm chú ý. Bốn năm trước, chỉ có năm đoàn đại biểu đề cập trí tuệ nhân tạo trong Đại hội đồng. Năm nay, con số này đã lên đến 128, với những câu hỏi lớn về quyền kiểm soát, trách nhiệm giải trình và tiếp cận công bằng đang được đặt ra.
Và cuối cùng, niềm tin có lẽ là sự thiếu hụt khó khắc phục nhất. “Niềm tin không thể đạt được bằng mệnh lệnh” - Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khẳng định - “Nó phải được gây dựng thông qua sự nhất quán giữa lời nói và hành động”.
2. Khuất lấp sau những chủ đề nóng bỏng đó, một câu hỏi lớn hơn được đặt ra: Liệu một thể chế được xây dựng cho thời đại trước - chính là Liên hợp quốc - có thể đáp ứng được những yêu cầu bức thiết của kỷ nguyên hiện tại (cũng như tương lai)? Theo Khalilur Rahman, các diễn giả đã mạnh mẽ bảo vệ chủ nghĩa đa phương, đồng thời yêu cầu cải cách nhằm kiến tạo các thể chế thuận lợi để chủ nghĩa đa phương hoạt động.
Ông lập luận rằng chỉ những thay đổi về mặt hành chính thôi sẽ không đủ và nhấn mạnh cần có những cải cách chính trị sâu rộng hơn, đồng thời mô tả việc châu Phi tiếp tục bị loại khỏi tư cách thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an là một sự “bất công (injustice)”.
Cuối cùng, ông cho rằng, chủ nghĩa đa phương phải được đánh giá dựa trên kết quả chứ không phải quy trình; không phải dựa trên số lượng nghị quyết được thông qua hay các cuộc họp được tổ chức, mà dựa trên việc hành động tập thể có “thay đổi thực tế trên thực địa” hay không.
3. Điều đó sẽ được bộc lộ ngay trong thời gian tới, bởi “các bài phát biểu đã kết thúc, nhưng công việc thì không”. Từ ngày 1/10 đến hết tháng 12/2026, 193 thành viên của Đại hội đồng Liên hợp quốc sẽ đi sâu hơn vào công việc thực chất, thảo luận các vấn đề toàn cầu, bầu chọn các quan chức chủ chốt và xem xét ngân sách của Liên hợp quốc - vấn đề mang ý nghĩa mấu chốt, đối với mọi mục tiêu, mọi hy vọng.
Phần lớn các cuộc đàm phán và soạn thảo chi tiết chuyển sang sáu Ủy ban Chính (Main Committees), nơi mỗi quốc gia thành viên đều có đại diện, còn chương trình nghị sự sẽ bao gồm các vấn đề trải rộng, từ giải trừ quân bị và an ninh quốc tế đến kinh tế, tài chính, nhân đạo hay xã hội. Chưa kể, còn một quyết định đặc biệt quan trọng: Theo khuyến nghị của Hội đồng Bảo an, Đại hội đồng sẽ bổ nhiệm Tổng Thư ký Liên hợp quốc tiếp theo, người sẽ kế nhiệm ông Antonio Guterres, vào ngày 1/1/2027.
ĐÔNG PHONG