Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển”.
Chủ tịch Quốc hội TRẦN THANH MẪN
Mọi chính sách đều phải mang hơi thở cuộc sống
Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương hoàn thiện thể chế.
Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý một khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ hai tới đây, Quốc hội dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, cho ý kiến lần đầu 2 dự án luật, xem xét quyết định 10 nhóm nội dung về kinh tế, xã hội, ngân sách nhà nước, giám sát và các vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền. Đây đều là những dự án luật có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.
“Khối lượng lập pháp lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm” - đó là thông điệp xuyên suốt trong phát biểu khai mạc hội nghị của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Không chỉ vậy, Chủ tịch Quốc hội còn nhấn mạnh yêu cầu “đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách phải đi sâu vào chính sách, tập trung vào những vấn đề còn ý kiến khác nhau, tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp; đồng thời nhìn từng quy định từ phía thực thi”. Định hướng này buộc các ĐBQH hoạt động chuyên trách không chỉ phải dành nhiều thời gian hơn cho nghị trường, mà còn phải có năng lực đi sâu, đi cùng và đi đến tận cùng một vấn đề chính sách, đồng thời tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.
Thực tế minh chứng: Muốn biết một quy định có thật sự phù hợp hay không, không thể chỉ nhìn trên hồ sơ. Phải biết khi xuống địa phương, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, người dân phải làm gì, cán bộ cơ sở có đủ điều kiện hay không và trách nhiệm được xác định thế nào? Đặc biệt, trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu này càng rõ. Nhiều chính sách được tổ chức thực hiện trực tiếp ở xã, phường; những điểm nghẽn của pháp luật vì thế cũng có thể bộc lộ rất nhanh từ cơ sở. Đơn cử, khi sửa Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, nhờ lắng nghe thực tiễn ở cấp xã, nhiều quy định thành lập Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã đã tháo gỡ điểm nghẽn ở cấp xã sau khi không tổ chức cấp huyện. Nhờ đó, hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã đã có chuyển biến tích cực.
Gia tăng trách nhiệm của đại biểu Quốc hội chuyên trách
Thực tế, để “bắt rễ” vào cuộc sống, ĐBQH hoạt động chuyên trách cần một mối liên hệ thường xuyên với Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp và cử tri, nhằm nhận diện rõ hơn về các vấn đề khúc mắc ở cơ sở. Từ đó, ĐBQH hoạt động chuyên trách có thêm căn cứ để đối chiếu với hệ thống pháp luật, đánh giá phạm vi tác động và tham gia hoàn thiện chính sách. Theo cách ấy, thông tin từ cơ sở không bị “đứt mạch” khi lên nghị trường.
Ngược lại, sau khi luật được ban hành, chính HĐND và đại biểu ở địa phương lại là một trong những kênh quan trọng để theo dõi, phản ánh quá trình thực hiện. Một quy định có đi vào cuộc sống hay không, có phát sinh thủ tục mới hay không, phân cấp có đi cùng nguồn lực và trách nhiệm hay không - những câu hỏi ấy cần được trả lời từ thực tiễn. Đó cũng chính là tinh thần mà Chủ tịch Quốc hội đã đặt ra: “Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp”. Bởi một đạo luật tốt phải “chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi”.
Không phải đến bây giờ, mà ngay từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động đã được Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) nêu trong bài phát biểu tại Phiên khai mạc Kỳ họp thứ nhất. Đó là, tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân, sát thực tiễn và phản ứng chính sách nhanh hơn. Trong thế giới biến động không ngừng, Quốc hội không thể vận hành theo nhịp độ cũ, cách thức cũ. Khi đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu tăng hợp lý số kỳ họp, đa dạng hóa và linh hoạt hóa các hình thức hoạt động của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội để nâng cao tính kịp thời, chủ động và hiệu quả trong xem xét, quyết định chính sách. Đồng thời tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của từng ĐBQH, nhất là ĐBQH hoạt động chuyên trách.
Từ yêu cầu này và với vai trò tiên phong, trung tâm của quá trình đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội, các ĐBQH hoạt động chuyên trách được kỳ vọng là nhân tố quan trọng góp phần quan trọng nâng cao chất lượng các dự án luật; bảo đảm hiệu quả pháp luật không chỉ “tốt trong văn bản” còn phải “tốt trong cuộc sống”.
Nguyễn Hùng