Nửa thế kỷ xây dựng và phát triển, Học viện Quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) từng bước khẳng định vai trò là cơ sở đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu chuyên sâu về. Từ nhiệm vụ ban đầu là đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, học viện đang đứng trước yêu cầu mới: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý, phát triển năng lực quản trị và dẫn dắt đổi mới trong các cơ sở giáo dục.
Từ đào tạo cán bộ đến kiến tạo tri thức quản lý
Ngày 1/10/1976, theo Quyết định số 190/TTg của Thủ tướng Chính phủ, Trường Cán bộ quản lý giáo dục được thành lập trên cơ sở Trường Lý luận nghiệp vụ thuộc Bộ Giáo dục. Ngay từ những ngày đầu, nhà trường đã được giao nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý cho các Sở, Ty, Phòng Giáo dục, các trường sư phạm, trường quản lý và cơ sở giáo dục phổ thông; đồng thời tham gia nghiên cứu, tư vấn và ứng dụng khoa học quản lý giáo dục.
Trong những năm đầu, các tài liệu phục vụ đào tạo được chú trọng xây dựng. Bốn tập “Các bài giảng về quản lý trường học” trở thành tài liệu sử dụng trong hệ thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý. Đến năm 1986, trong hệ thống 41 cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục ở Trung ương và địa phương, Trường Cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò nòng cốt về đào tạo, nghiên cứu và phát triển chương trình.
Năm 1990, Trường Cán bộ quản lý giáo dục cùng Trường Cán bộ quản lý đại học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề và Trung tâm Nghiên cứu tổ chức quản lý và kinh tế học giáo dục được hợp nhất thành Trường Cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo. Năm 2006, Học viện Quản lý giáo dục được thành lập theo Quyết định số 501/QĐ-TTg trên cơ sở Trường Cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo. Từ đây, chức năng của cơ sở đào tạo chuyên ngành này được mở rộng, không chỉ bồi dưỡng cán bộ quản lý mà còn đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và ứng dụng khoa học quản lý giáo dục.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quốc Bảo, nguyên Hiệu trưởng Trường Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục, tiền thân của Học viện Quản lý giáo dục, đánh giá: 50 năm qua, học viện đã có những đóng góp quan trọng trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý; từng bước mở rộng sang đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu và hợp tác quốc tế. Các kết quả nghiên cứu, tư vấn cũng góp phần phục vụ xây dựng chính sách, quy định về quản lý giáo dục. Quy mô đào tạo, bồi dưỡng cũng từng bước được mở rộng.
Đến nay, học viện đào tạo, bồi dưỡng khoảng 100.000 lượt cán bộ quản lý giáo dục và nhân lực giáo dục mỗi năm. Trong 50 năm hoạt động, nhiều chương trình lớn đã được triển khai, như bồi dưỡng khoảng 30.000 hiệu trưởng trường phổ thông theo chương trình liên kết Việt Nam-Singapore; hơn 500 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường cao đẳng, đại học; hơn 300 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường cao đẳng nghề và 4.000 cán bộ quản lý giáo dục phổ thông cốt cán thuộc Chương trình ETEP.
PGS, TS Nguyễn Thành Vinh, nguyên Trưởng khoa Quản lý giáo dục, nhìn nhận: “Từ những lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý ngày trước đến các chương trình đào tạo ở nhiều trình độ hiện nay là một chặng đường rất dài. Điều đáng quý là qua mỗi thế hệ, học viện đều giữ được mạch nối giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn quản lý”.
Đổi mới quản trị, đáp ứng yêu cầu giáo dục trong kỷ nguyên số
Nếu trước đây trọng tâm là trang bị kiến thức, nghiệp vụ quản lý, thì yêu cầu hiện nay đã chuyển mạnh sang năng lực quản trị và dẫn dắt thay đổi. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và sự thay đổi nhanh của môi trường giáo dục đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ quản lý: Biết khai thác dữ liệu, phân tích và dự báo, quản trị nguồn lực, kiểm soát rủi ro và tổ chức đổi mới tại cơ sở giáo dục.
Lãnh đạo Học viện Quản lý giáo dục xác định: Dấu mốc 50 năm là dịp để nhà trường nhìn lại chặng đường đã qua, quan trọng hơn đây là cột mốc khẳng định vị thế nòng cốt, tiên phong của học viện trong sứ mệnh nâng tầm đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Yêu cầu đối với cán bộ quản lý giáo dục từ cấp mầm non, phổ thông đến đại học và giáo dục nghề nghiệp đã thay đổi. Bên cạnh kinh nghiệm và nghiệp vụ, họ cần có tư duy quản trị hiện đại, năng lực lãnh đạo số, khả năng làm chủ trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và quản trị rủi ro để chủ động dẫn dắt sự thay đổi.
Trước yêu cầu đó, Học viện Quản lý giáo dục xác định vai trò là trung tâm bồi dưỡng và tư vấn chính sách hàng đầu cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cấp quản lý, cam kết tiếp tục đổi mới, tái cấu trúc chương trình đào tạo, tăng cường nội dung về quản trị số, AI, tài chính-tài sản và tổ chức bộ máy; đồng thời đổi mới phương pháp đào tạo, lấy các tình huống thực tiễn làm trọng tâm, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo.
Nhìn lại 50 năm, từ những lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý đầu tiên đến hệ thống đào tạo nhiều trình độ hiện nay, học viện từng bước hình thành hướng phát triển xuyên suốt: Lấy tri thức quản lý làm nền tảng, gắn đào tạo với nghiên cứu và thực tiễn, chuyển từ đào tạo cán bộ sang phát triển năng lực quản trị cho ngành giáo dục. Những kết quả nêu trên sẽ là cơ sở để Học viện Quản lý giáo dục bước vào giai đoạn thực hiện Chiến lược phát triển 2026-2035, tầm nhìn 2045, tiếp tục góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý, hiệu quả quản trị và hoạt động của các cơ sở giáo dục trong giai đoạn mới.
PGS, TS NGUYỄN THỊ THU HẰNG