91 bức sơn mài truyền thống và những chuyện cũ mà không cũ

Triển lãm Sơn mài truyền thống 2026 vừa khai mạc tại Hội Mỹ thuật TP.HCM, giới thiệu 91 tác phẩm của 89 tác giả gắn bó lâu năm với chất liệu đặc biệt này. Những bức tranh được giới thiệu lần này đều là sáng tác mới, cho thấy sức sống bền bỉ của sơn mài giữa đời sống mỹ thuật đương đại. Theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ, triển lãm không chỉ kể lại câu chuyện quen thuộc về sơn ta, mà còn mở ra nhiều cách nhìn mới về con người và cuộc sống. Sơn mài đòi hỏi họa sĩ đầu tư lớn về thời gian, công sức, vật liệu, đồng thời cần sự kiên nhẫn trong từng công đoạn xử lý tác phẩm. Từ sơn ta, vóc, đá, vàng, bạc đến vỏ trứng, những vật liệu quen thuộc được biến đổi qua bàn tay nghệ sĩ thành hình ảnh giàu giá trị thẩm mỹ, văn hóa và lịch sử. Vì thế, mỗi bức tranh sơn mài thường chứa đựng không chỉ màu sắc, đường nét, mà còn cả một quá trình lao động bền bỉ phía sau. Họa sĩ Nguyễn Văn Quý, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sơn mài thuộc Hội Mỹ thuật TP.HCM, cho biết các thành viên gặp nhau trước hết bởi tình yêu dành cho chất liệu truyền thống. Qua nhiều thế hệ, họa sĩ không ngừng tìm tòi để đưa sơn mài từ kỹ thuật thủ công mỹ nghệ trở thành một loại hình nghệ thuật đặc sắc của mỹ thuật Việt Nam. Các họa sĩ trẻ hôm nay tiếp nhận thành quả ấy, đồng thời chủ động tìm kiếm những hướng sáng tạo mới trên nền chất liệu đã có lịch sử lâu dài. Điểm đáng chú ý của triển lãm là nhiều tác phẩm vẫn giữ được đặc trưng sơn mài, nhưng thể hiện cách nhìn mới mẻ về con người, đời sống và những chuyển động trong xã hội. Sự đa dạng của đề tài, cách xử lý vật liệu cùng ngôn ngữ tạo hình phong phú khiến không gian trưng bày mang rõ hơi thở đương đại. Từ đó, sơn mài hiện lên không phải một chất liệu đứng yên trong quá khứ, mà là phương tiện để nghệ sĩ đối thoại với hiện tại. Phó chủ tịch thường trực Hội Mỹ thuật TP.HCM Siu Quý cho biết Câu lạc bộ Sơn mài hiện có gần 200 thành viên chuyên sáng tác bằng chất liệu sơn mài truyền thống. Ông đánh giá các tác phẩm tại triển lãm năm nay có độ hoàn thiện cao hơn, thể hiện qua kỹ thuật, kỹ năng, điều kiện vật chất và mức độ đầu tư của người sáng tác. Đặc biệt, nhiều họa sĩ đã đưa yếu tố đương đại vào tranh, tạo nên hướng phát triển đáng chú ý cho chất liệu truyền thống. Triển lãm năm nay lần đầu tổ chức xét chọn và trao giải thưởng, nhằm ghi nhận tinh thần sáng tạo cùng sự nghiêm túc của các họa sĩ tham gia. Hội đồng nghệ thuật Hội Mỹ thuật TP.HCM trao một giải nhất, bốn giải nhì, sáu giải ba, mười giải khuyến khích và hai giải triển vọng. Giải nhất thuộc về họa sĩ Nguyễn Lan Hương với tác phẩm có chủ đề Mộng mị, trong khi Mùa hoa miên viễn của Nguyễn Anh Đào nhận giải Triển vọng. Sơn mài truyền thống 2026 cũng đánh dấu hoạt động đầu tiên của Câu lạc bộ Sơn mài trong nhiệm kỳ 2026 đến 2031, với ban điều hành mới được Hội Mỹ thuật TP.HCM ra mắt. Họa sĩ Nguyễn Văn Quý đảm nhiệm vị trí Chủ nhiệm, còn Lâm Thị Huyền Lam và Huỳnh Thảo giữ vai trò Phó chủ nhiệm câu lạc bộ. Ban chủ nhiệm xác định phương châm hoạt động gồm đoàn kết, trách nhiệm, tôn trọng sáng tạo, hướng đến chuyên nghiệp và tăng cường kết nối với các câu lạc bộ chuyên ngành khác. Ở tuổi ngoài 70, họa sĩ Đặng Kim Long vẫn tiếp tục làm mới ngôn ngữ sơn mài qua tác phẩm Mình hạc xương mai, nổi bật với sắc xanh dịu nhẹ như sương sớm bên cạnh những gam đỏ, vàng, trắng, đen quen thuộc. Cùng các tác phẩm như Wave No.2 của Trần Long, tranh của Nguyễn Lan Hương và nhiều sáng tác khác, triển lãm cho thấy những câu chuyện cũ vẫn có thể được kể bằng cảm xúc mới. Triển lãm mở cửa đến ngày 2-10 tại phòng trưng bày Hội Mỹ thuật TP.HCM, mời công chúng thưởng lãm hành trình tiếp nối của sơn mài Việt Nam.