Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, tía tô có tên khoa học Perilla frutescens (L.) Britton, thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae). Đây là loại rau gia vị rất quen thuộc, thường được dùng ăn sống, nấu cháo, kết hợp với các món cá, ốc hoặc những món ăn có mùi tanh.
Theo kinh nghiệm y học cổ truyền, lá tía tô có vị cay, tính ấm, được dùng để giải cảm, hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng và một số biểu hiện khó chịu sau khi ăn.
Trong y học truyền thống một số nước Đông Á, tía tô còn được sử dụng trong những bài thuốc liên quan đến phản ứng bất lợi khi ăn cá, cua.
Tuy nhiên, người dân cần phân biệt giữa kinh nghiệm dùng rau gia vị giúp món ăn thơm ngon, dễ ăn với khả năng phòng ngừa dị ứng thực phẩm thực sự.
Khoa học hiện đại đã tìm thấy trong lá tía tô chứa tinh dầu và nhiều hợp chất thuộc nhóm polyphenol, flavonoid. Trong đó, acid rosmarinic là một thành phần được nghiên cứu khá nhiều về hoạt tính chống viêm và chống dị ứng.
Một nghiên cứu của các nhà khoa học Nhật Bản công bố năm 2003 ghi nhận dịch chiết lá tía tô có khả năng làm giảm phản ứng dị ứng trên mô hình động vật. Acid rosmarinic được xác định là một trong những thành phần đóng góp vào hoạt tính này. Điều đáng chú ý là hướng nghiên cứu ấy không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm.
Theo Tiến sĩ Phương đã có nghiên cứu trên người về tác dụng chống dị ứng của tía tô, nhưng số lượng nghiên cứu còn hạn chế.
Năm 2004, một nhóm nghiên cứu tại Nhật Bản công bố thử nghiệm ngẫu nhiên, có đối chứng giả dược trên 29 người bị viêm mũi và viêm kết mạc dị ứng theo mùa ở mức độ nhẹ. Người tham gia được sử dụng dịch chiết tía tô giàu acid rosmarinic trong 21 ngày.
Kết quả cho thấy một số triệu chứng như ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt được cải thiện ở nhóm sử dụng dịch chiết. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận sự giảm một số tế bào viêm trong dịch rửa mũi.
Đây là kết quả đáng quan tâm, cho thấy những hợp chất trong tía tô có tiềm năng tác động đến phản ứng viêm dị ứng ở người.
Tuy nhiên, nghiên cứu có quy mô nhỏ, sử dụng dịch chiết được chuẩn hóa, không phải vài lá tía tô ăn trong bữa cơm.
Do đó, chuyên gia cho rằng người dân không nên hiểu người bị dị ứng tôm, cua có thể ăn thêm tía tô để hạn chế phản ứng. Vì dị ứng hải sản, đặc biệt với tôm, cua, có thể liên quan đến phản ứng miễn dịch đối với protein trong thực phẩm. Ở người có cơ địa dị ứng, phản ứng có thể xuất hiện rất nhanh, từ nổi mề đay, ngứa, sưng môi đến khó thở, tụt huyết áp và sốc phản vệ.
Trong khi đó, những nghiên cứu trên người về tía tô chủ yếu liên quan đến viêm mũi, viêm kết mạc dị ứng, chưa chứng minh việc ăn tía tô có thể phòng ngừa phản vệ do hải sản.
Vì vậy, người đã được xác định dị ứng tôm, cua không nên thử ăn lại chỉ vì có tía tô đi kèm. Nếu xuất hiện khó thở, sưng lưỡi, choáng hoặc ngất sau khi ăn, bệnh nhân cần được cấp cứu ngay.