Hai kịch bản lạm phát, dư địa ngày càng hẹp
Theo số liệu từ Cục Thống kê, Bộ Tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 8 tháng đầu năm tăng 4,45%, tiến sát mục tiêu kiểm soát lạm phát năm 2026. Riêng tháng 8, CPI tăng 0,47% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu tăng trở lại, trong khi chi phí sản xuất, vận chuyển và nhiều yếu tố đầu vào tiếp tục gây sức ép lên mặt bằng giá.
Sức mua trong nước có cải thiện nhưng chưa tạo ra áp lực lớn lên mặt bằng giá. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng tăng 13,3% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng chỉ còn 7,6%.
Trên cơ sở cập nhật các yếu tố tác động, Bộ Tài chính đưa ra hai kịch bản lạm phát năm 2026, với mức tăng khoảng 4,5% và 5%.
Bộ Tài chính dự báo trong 4 tháng cuối năm, mặt bằng giá trong nước tiếp tục chịu tác động từ cả yếu tố bên ngoài và trong nước. Các xung đột địa chính trị trên thế giới nếu tiếp tục diễn biến phức tạp có thể làm gia tăng giá năng lượng, chi phí vận tải và nguyên liệu nhập khẩu, qua đó tạo áp lực lạm phát nhập khẩu.
Trong nước, việc đẩy mạnh đầu tư công và nhu cầu xây dựng tăng cao những tháng cuối năm có thể làm gia tăng nhu cầu đối với vật liệu xây dựng, máy móc, thiết bị và một số nguyên liệu đầu vào, tác động đến tổng cầu và chi phí sản xuất.
Ở chiều ngược lại, áp lực lạm phát được dự báo giảm bớt nhờ các chính sách giảm thuế, phí, lệ phí; chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt; nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước cơ bản ổn định. Việc rà soát kỹ thời điểm và mức độ điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá cũng góp phần hạn chế áp lực lên lạm phát.
Theo Bộ Tài chính, giá năng lượng, chi phí vận tải và nguyên liệu đầu vào là những yếu tố khó dự báo trong những tháng cuối năm. Trong khi đó, việc đẩy mạnh đầu tư công, xây dựng và nhu cầu tiêu dùng cuối năm có thể tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá.
Cầu tiêu dùng ‘khó’ tạo sức ép lên lạm phát
Trao đổi với PV Tiền Phong, TS. Nguyễn Bích Lâm - nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê - cho rằng nhìn từ thực tế sức mua và tổng cầu hiện nay, áp lực lạm phát những tháng cuối năm không quá lớn.
Theo ông Lâm, lạm phát của Việt Nam năm nay phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố bên ngoài, đặc biệt là diễn biến giá xăng dầu. Nếu giá dầu thô thế giới tăng mạnh, tác động đến giá xăng dầu trong nước sẽ đáng lưu ý bởi nhiên liệu ảnh hưởng trực tiếp đến cả sản xuất và tiêu dùng. “Đây là mảng rất quan trọng bởi xăng dầu thẩm thấu vào trong tiêu dùng của người dân và cả trong sản xuất”, ông Lâm nói.
Trong khi đó, tổng cầu trong nước chưa tạo áp lực đáng kể lên mặt bằng giá. Thu nhập của người dân chưa tăng cao, sức mua còn yếu nên cầu tiêu dùng không tăng mạnh. Theo ông Lâm, khi sức mua yếu, nền kinh tế không xuất hiện áp lực lạm phát lớn từ phía cầu.
Một số dự án đầu tư có thể thiếu nguyên vật liệu như cát, đất, đá... khiến chi phí tăng. Tuy nhiên, đây chủ yếu là vấn đề của cầu đầu tư, không phải cầu tiêu dùng nên tác động đến CPI không lớn.
Về yếu tố mùa vụ cuối năm, ông Lâm cũng cho rằng không nên quá lo ngại. Dù nhu cầu tiêu dùng, đi lại, du lịch thường tăng vào cuối năm và dịp Tết, nhưng năm nay người dân vẫn chi tiêu thận trọng, trong khi doanh nghiệp khó tăng giá khi sức mua chưa mạnh.
Theo đó, biến số cần đặc biệt theo dõi vẫn là giá nhiên liệu. Khi giá dầu thế giới tăng cao, cơ quan điều hành cần sử dụng linh hoạt các công cụ để hạn chế mức tăng của giá xăng dầu trong nước, tránh tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân. Nếu điều hành tốt giá xăng dầu và các yếu tố đầu vào được kiểm soát, TS. Nguyễn Bích Lâm cho rằng mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5-5% trong năm nay có cơ sở.
TS. Nguyễn Quốc Việt - Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng các dấu hiệu lạm phát có khả năng vượt ngưỡng mục tiêu đã xuất hiện từ sau quý I. Tuy nhiên, nếu không xuất hiện thêm cú sốc lớn từ bên ngoài, mặt bằng giá có thể duy trì tương đối ổn định trong những tháng tới.
Theo chuyên gia, dư địa chính sách tiền tệ đã thu hẹp. Vì vậy, kiểm soát lạm phát không thể chỉ dựa vào các công cụ truyền thống mà cần phối hợp với chính sách tài khóa, trong đó chú trọng giảm chi phí sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp.