Bác sĩ cảnh báo dấu hiệu nguy hiểm khi trẻ ho

Ho là phản xạ giúp đường thở loại bỏ dịch tiết, bụi và tác nhân gây kích ứng. Phần lớn trường hợp trẻ ho liên quan đến cảm lạnh hoặc nhiễm virus đường hô hấp và có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, ho cũng có thể là biểu hiện của bệnh lý. ThS.BS Lê Anh Trọng, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết trẻ ho kèm các dấu hiệu dưới đây cha mẹ nên cho bé đi khám.

Ho kèm khó thở

Trẻ khó thở có thể biểu hiện bằng thở nhanh, thở gắng sức, phập phồng cánh mũi, rút lõm vùng dưới lồng ngực hoặc lõm hõm ức khi hít vào. Trẻ nhỏ bú ngắt quãng, không bú được, quấy khóc hoặc mệt hơn bình thường.

Cha mẹ nên đếm nhịp thở khi trẻ nằm yên, không quấy khóc. Nhịp thở bình thường thay đổi theo độ tuổi nên cần được bác sĩ đánh giá cùng triệu chứng khác. Đặc biệt, bác sĩ sẽ đánh giá xem trẻ khó thở ra hay hít vào để chẩn đoán và điều trị.

Tím môi, tím đầu ngón tay, ngừng thở từng cơn, thở yếu hoặc khó đánh thức là những biểu hiện cấp cứu. Gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất, không tự điều trị tại nhà.

Khò khè hoặc tiếng thở bất thường

Khò khè là tiếng rít nhỏ thường nghe rõ khi trẻ thở ra, xuất hiện khi đường thở nhỏ bị hẹp. Tình trạng này có thể gặp trong viêm tiểu phế quản, hen phế quản hoặc các bệnh hô hấp khác. Trẻ thường ho, thở nhanh, bú kém hoặc mệt.

Không phải mọi tiếng thở ồn đều là khò khè. Trẻ nhỏ nghẹt mũi có thể phát ra âm thanh khụt khịt. Tiếng rít rõ khi hít vào lại có thể liên quan đến hẹp đường thở phía trên. Cha mẹ ghi lại tiếng thở của trẻ khi nằm yên để bác sĩ tham khảo. Tuy nhiên, video không thay thế việc khám trực tiếp.

Nếu trẻ đang ăn hoặc chơi với đồ vật nhỏ rồi đột ngột ho sặc, khó thở, không thể khóc hoặc nói, tím tái có thể do dị vật đường thở. Đây là tình trạng cấp cứu, trẻ cần được sơ cứu đúng cách và đưa đến cơ sở y tế ngay.

Ho kèm sốt, li bì hoặc bỏ bú

Sốt đi kèm ho thường gặp trong các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiệt độ, liên quan đến tuổi và toàn trạng của trẻ.

Trẻ sơ sinh có thể không biểu hiện bệnh rõ như trẻ lớn. Các dấu hiệu như bú ít hơn bình thường, bỏ bú, nôn nhiều, ngủ li bì, khó đánh thức, quấy khóc bất thường hoặc giảm số lần tiểu cần được lưu ý.

Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt từ 38 độ C trở lên cần được đánh giá y tế sớm. Với trẻ lớn hơn, cha mẹ nên đưa đi khám nếu sốt cao, tái diễn hoặc đi kèm khó thở, co giật, phát ban, đau ngực hay mệt tăng dần.

Ho gây nôn và mất nước

Trẻ có thể nôn sau một cơn ho mạnh do phản xạ vùng họng bị kích thích. Nếu chỉ xảy ra một vài lần, sau đó bé vẫn tỉnh táo, ăn uống và tiểu bình thường, cha mẹ tiếp tục theo dõi. Nôn nhiều lần, không uống nước được, môi khô, khóc không có nước mắt, mắt trũng, tiểu ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ có thể là dấu hiệu mất nước, nên đi khám.

Ho tái diễn về đêm hoặc sau ăn, kèm ợ chua, đau vùng ngực hay nôn trớ thường liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản. Bác sĩ cần khai thác bệnh sử và loại trừ các nguyên nhân hô hấp trước khi kết luận.

Ho kéo dài

Trẻ nên được khám nếu cơn ho không cải thiện, kéo dài nhiều tuần, tái diễn thường xuyên, tăng về đêm, xuất hiện khi vận động hoặc ảnh hưởng đến ăn ngủ. Đây có thể là biểu hiện của hen phế quản, viêm đường hô hấp kéo dài, dị ứng hoặc nguyên nhân khác cần được xác định.

Ho ra máu hoặc đau ngực

Ho ra máu, dù lượng ít, cũng cần được kiểm tra. Máu có thể xuất phát từ niêm mạc mũi họng bị tổn thương sau cơn ho mạnh, song cũng dễ liên quan đến bệnh lý ở đường hô hấp.

Đau ngực khi ho đôi khi do các cơ thành ngực co kéo liên tục. Tuy nhiên, nếu trẻ đau nhiều, khó thở, lừ đừ hoặc đau xuất hiện đột ngột, gia đình không nên tiếp tục theo dõi tại nhà.

Khi trẻ ho nhưng vẫn tỉnh táo, ăn bú được, thở bình thường và không có dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ có thể cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, vệ sinh mũi bằng dung dịch nước muối phù hợp và theo dõi diễn tiến.

Bác sĩ Trọng lưu ý không tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho, long đờm, đơn thuốc cũ. Một số thuốc ho, cảm không kê đơn có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng ở trẻ nhỏ. Kháng sinh không có tác dụng với bệnh do virus và chỉ được sử dụng khi bác sĩ có chỉ định.

Vân Anh