Bà Minh đã phẫu thuật, hóa trị 4 chu kỳ. Trước khi bước vào liệu trình xạ trị, bà ăn uống kém, sụt cân nhanh, thể trạng suy kiệt. Theo bác sĩ Trần Thị Trà Phương, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bà Minh có chỉ số BMI 15,6, khối lượng cơ xương (SMI) đạt 3,9, thấp hơn ngưỡng tham chiếu 5,7, xét nghiệm ghi nhận thiếu vitamin D và kẽm.
Bác sĩ Phương giải thích suy dinh dưỡng ở người bệnh ung thư có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân. Khối u có thể làm thay đổi chuyển hóa, gây phản ứng viêm kéo dài, tăng phân giải protein và thúc đẩy quá trình dị hóa. Người bệnh ăn kém do chán ăn, buồn nôn, đau, mệt mỏi hoặc tác dụng phụ của bệnh và điều trị. Phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và ít vận động cũng có thể làm giảm lượng ăn, từ đó thúc đẩy mất khối cơ.
Dựa trên kết quả đánh giá, bác sĩ xây dựng mục tiêu dinh dưỡng theo từng giai đoạn, tăng dần theo khả năng dung nạp. Người bệnh được theo dõi điện giải, đặc biệt phospho, kali, magie trong quá trình can thiệp. Từ mức 37 kg, mục tiêu cân nặng bà Minh cần đạt được là 44 kg, tương ứng BMI 18,5.
Giai đoạn đầu, khẩu phần được cá thể hóa, cung cấp khoảng 1.300-1.400 kcal và 65-80 g protein mỗi ngày. Khi khả năng ăn uống của bà Minh cải thiện, khẩu phần điều chỉnh, cân nặng mục tiêu là 51 kg, BMI 21,5. Bà Minh được hướng dẫn chia nhỏ các bữa ăn, món ăn được chế biến mềm, lỏng như cháo, súp... Các vi chất được bổ sung theo nhu cầu nhằm khắc phục thiếu hụt.
Sau một tháng can thiệp, trước khi xạ trị đợt đầu tiên, cân nặng bà Minh tăng lên khoảng 38 kg. Bà trải qua 8 lần xạ trị, cân nặng duy trì khoảng 38 kg, ăn ngon miệng, tập trung ăn đủ năng lượng, protein và lựa chọn thực phẩm phù hợp với khả năng dung nạp.
Bác sĩ Trà Phương đang hướng dẫn người bệnh đo Inbody. Ảnh: Ngọc Anh
Khối cơ là nguồn dự trữ protein và năng lượng của cơ thể. Khi khối cơ suy giảm, người bệnh giảm sức mạnh, khả năng vận động, giảm dự trữ thể chất để đáp ứng với bệnh tật và quá trình điều trị. Người bệnh ung thư có thể mất khối cơ, việc chỉ theo dõi cân nặng hoặc BMI có thể bỏ sót tình trạng này. Bác sĩ cần kết hợp đánh giá sức mạnh cơ, khả năng vận động, chỉ số về khối lượng và thành phần cơ thể.
Hiện có nhiều phương pháp đánh giá thành phần cơ thể như chụp CT, đo hấp thụ tia X năng lượng kép (DXA) và phân tích trở kháng điện sinh học (BIA). Theo bác sĩ Phương, cùng một loại ung thư và cùng một liệu trình điều trị, mỗi người bệnh có thể có tình trạng dinh dưỡng, khối cơ, khả năng dung nạp khác nhau. Vì vậy, chế độ ăn cần được cá thể hóa dựa trên thể trạng, lượng ăn, triệu chứng, bệnh lý đi kèm và diễn biến trong quá trình điều trị.
Người bệnh ung thư cắt giảm nhiều nhóm thực phẩm hoặc hạn chế năng lượng kéo dài có thể khiến cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng, tăng mất khối cơ, sụt cân, suy dinh dưỡng.
Trịnh Mai
Độc giả gửi câu hỏi về dinh dưỡng tại đây để bác sĩ giải đáp