Căn phòng quy tụ 4 thế hệ đang thì thầm cầu nguyện. Đứng cạnh giường, Mariam Jumaat, nữ điều dưỡng 40 tuổi thuộc Quỹ Điều dưỡng Tận nhà (Home Nursing Foundation), nhận thấy các dấu hiệu sinh tồn đang trôi dần về vạch số 0.
Cả nhà bật khóc, kể cả những người đàn ông vạm vỡ xăm trổ đầy tay.
Họ hỏi cô còn làm được gì cho ông. Thuốc men hết tác dụng. Cô hỏi điều ông thích nhất. Whiskey, họ đáp. "Hãy cho ông uống một chút", cô nói.
Gia đình chấm từng giọt rượu lên lưỡi ông rồi nâng ly cùng nhau lần cuối. Ít lâu sau, người bệnh chìm vào hôn mê và qua đời. Về sau người nhà gọi đó là một "cái chết hạnh phúc".
Ở tuổi 40, Mariam Jumaat đã đồng hành trên chặng đường cuối cùng của hơn 100 bệnh nhân. Ảnh: Home Nursing Foundation
Mariam, 40 tuổi, đối diện với cái chết nhiều hơn phần lớn những người cùng tuổi. Cô chăm sóc giảm nhẹ tại nhà cho bệnh nhân giai đoạn cuối, những người mắc sa sút trí tuệ nặng, đột quỵ, bệnh tim, ung thư. Cô đến tận nơi, làm dịu triệu chứng và ở bên họ qua ngưỡng cửa cuối cùng. Hơn một trăm người đã ra đi trong sự đồng hành của nữ điều dưỡng.
Công việc này mới mẻ với chính cô. Nó thuộc chương trình Chăm sóc Sức khỏe Tích hợp tại nhà do Quỹ Điều dưỡng Tận nhà (HNF) khởi động tháng 10/2023, giúp người bệnh hiểm nghèo sống nốt những tháng cuối ở nhà, với sự hỗ trợ của điều dưỡng, bác sĩ và nhân viên xã hội y tế.
Năm 2022, khi được mời nhận việc, nữ điều dưỡng từ chối thẳng. Trước đó bệnh nhân của cô phần lớn bị ngã hoặc tai nạn. Việc của cô là thay băng, chăm ống thông, ống nuôi ăn. Hầu hết họ khỏe lại.
"Tôi không muốn làm việc với những người sắp chết", cô nói. "Là điều dưỡng, tôi luôn mong bệnh nhân hồi phục. Nếu họ không khá lên, tôi thấy mình chưa làm tròn việc".
Suy nghĩ đó thay đổi sau một năm. Cô chứng kiến vài bệnh nhân không qua khỏi phải chuyển vào viện chăm sóc giảm nhẹ, mất cơ hội ra đi tại nhà bên người thân. Điều đó khiến người phụ nữ day dứt.
Nhiều người bệnh không muốn trút hơi thở cuối trong bệnh viện. Bệnh viện hạn chế số người thăm cùng lúc, trẻ nhỏ càng khó vào. "Nhà luôn là nơi tốt nhất để đi qua chặng cuối, nơi có mùi hương quen, chiếc giường quen và người thân vây quanh", cô nói.
Năm 2023 cô nhận lời. "Ông chú whiskey" mở cho cô một cách nhìn khác, rằng cái chết có thể đến trong bình yên.
Chương trình nay tiếp nhận gần 400 bệnh nhân, phần lớn có tiên lượng sống từ 6 tháng đến một năm, dù nhiều người sống lâu hơn con số ước tính đó. Mỗi ngày Mariam ghé 4-5 hộ. Cô khám tổng quát và đo các chỉ số sinh tồn như huyết áp, nồng độ oxy trong máu, thân nhiệt, đường huyết.
Đa số bệnh nhân chỉ cần khám mỗi tháng một lần. Những ai nôn ói, khó thở hay đau thì khám hằng tuần, có khi dày hơn.
Táo bón là rắc rối thường gặp. Khi ruột ứ đọng kéo dài, bệnh nhân có thể nôn. Lúc đó điều dưỡng đặt thuốc hậu môn hoặc cho uống thuốc nhuận tràng.
Không phải lần tiễn biệt nào cũng êm ả. Vào những thời khắc quyết định, nhiều gia đình hoảng loạn và không chấp nhận sự thật. Ngay cả khi người bệnh chỉ còn sống tính bằng giờ, thay vì xoa dịu triệu chứng hay quây quần bên nhau, họ cuống cuồng gọi bác sĩ tư, bám vào hy vọng cứu chữa.
Có lần cô đến nhà một cụ bà, chỉ ít phút sau khi cụ mất. Máy đo huyết áp và oxy không bắt được tín hiệu nào. Cô không có thẩm quyền xác nhận tử vong nên khuyên người con trai gọi bác sĩ.
Đúng lúc ấy, cô con gái bước vào, tay bưng bát súp nóng, miệng chào hỏi vui vẻ. Nhận ra mẹ đã ngừng thở, cô òa khóc. Suốt 5 phút cô gọi mẹ, một mực tin mẹ chỉ đang ngủ. Người anh gục xuống theo. Hai anh em quỳ trước mẹ, ôm lấy khuôn mặt bà mà gào khóc.
Có khi không đến kịp, cô nhận cuộc gọi video từ những người nhà đang nức nở, nhờ cô nhìn qua màn hình xác nhận người thân họ còn hay mất. Một lần như thế, cô không thể kiểm tra chính xác, nhưng nhìn gương mặt bệnh nhân, cô biết ông đã đi.
"Tôi không rõ gia đình đang chối bỏ sự thật hay thật sự không biết ông đã mất", cô nhớ lại.
Mariam trong một lần chăm sóc bệnh nhân tại nhà. Ảnh: Home Nursing Foundation
Những cái chết êm ả nhất đến khi cả người bệnh lẫn gia đình đều thanh thản đón nhận. Cô nhớ một cụ bà Peranakan từng khoe chiếc áo kebaya vàng xanh bà muốn mặc trong tang lễ. Cụ chuẩn bị sẵn tất cả, đôi guốc đính hạt, hoa tai, dây chuyền, vòng tay, từng chiếc nhẫn và cả ngón tay sẽ đeo.
"Mọi thứ ở bà đều làm tôi xúc động, từ chuyện chọn áo đến cách bà muốn sống những ngày cuối", Mariam kể. "Bà nói: 'Bà không sợ chết. Chồng bà đang đợi. Bà muốn mình thật cantik khi gặp lại ông ấy''. Cantik, tiếng Mã Lai, nghĩa là xinh đẹp.
Những bài học thấm nhất lại đến từ mất mát của chính cô. Mariam là con út trong 5 anh chị em. Mẹ cô qua đời vì ung thư vú khi cô lên 10. Tuổi ấy cô chỉ biết đến cơn sốt hay cái đau dạ dày, chưa hình dung nổi ung thư. Khi bón cho mẹ, cô không hay mẹ đã nuốt không được. Lúc chải tóc thấy tóc mẹ rụng từng mảng, cô ngỡ hai mẹ con đang chơi trò búp bê.
"Mẹ mất rồi, ai cũng bảo mẹ sẽ không về nữa, nhưng tôi không hiểu. Tôi cứ đinh ninh mẹ vẫn đó, đang ngủ", cô kể. Hôm sau nỗi đau ập đến thật. Cô sốt liền hai tuần.
Ngoài 20 tuổi, cô chịu lần mất mát thứ hai. Người chị cả cô yêu quý mắc ung thư vú. "Chị hơn tôi mười tuổi. Mẹ mất, chị nghỉ học đi làm, nuôi mấy anh em. Chị là thần tượng của tôi", cô nói, mắt rưng rưng.
Suốt thời gian chị ốm, nữ điều dưỡng tự tay chăm sóc, tắm rửa, cho uống thuốc, thay băng. Khối u lớn dần, mỗi lần tháo băng máu lại trào ra. Hai năm chống chọi, ung thư di căn lên não, chị ra đi.
"Đó là lý do ban đầu tôi từ chối công việc này. Tôi sợ mình không cầm lòng được khi nhớ lại", cô nói.
Chính vết thương đó giờ giữ cô ở lại bên những người sắp đi. Cô bảo cuộc sống mong manh và khó đoán. Muốn không hối tiếc thì sống trọn từng khoảnh khắc, trân trọng những điều bình thường nhất.
Ai rồi cũng gặp lằn ranh sinh tử. Thay vì né tránh, cô chọn đón nhận nó thật nhẹ.
Mariam kể những cái chết bình yên nhất mà cô từng chứng kiến thường là khi người ra đi cảm thấy hạnh phúc và có những người thân yêu quây quần bên cạnh. Ảnh: Home Nursing Foundation
Bình Minh (Theo CNA)