Bộ Y tế lên tiếng về việc hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Ngày 23/10, Bộ Y tế phát đi thông cáo báo chí liên quan đến Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), trong đó có nội dung liên quan đến trẻ em.

Theo Bộ Y tế, hiện nay, dự thảo Luật đang tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến của nhân dân, để chỉnh lý, hoàn thiện, trình Quốc hội thông qua.

Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo chia sẻ đây là mối quan tâm chính đáng.

Dự thảo Luật quy định nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Đồng thời, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng; người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả.

Ban soạn thảo khẳng định việc hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu.

Ban soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo Luật. Đồng thời, mong muốn người dân tiếp tục đồng hành và đóng góp ý kiến để chính sách được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, nhân văn, mang lại cơ hội sống cho người bệnh và bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích của trẻ em.

Quy định về việc hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Theo Bộ Y tế, dự thảo Luật hướng tới tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là các trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Đồng thời, quy định này tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến tặng sau khi qua đời để sự sống được tiếp nối ở những người bệnh khác.

Dự thảo không khuyến khích hiến tặng ở trẻ em mà nhằm thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, tạo cơ sở xem xét các trường hợp hiến tặng phù hợp mà Luật hiện hành chưa quy định.

Cụ thể, đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo Luật phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời, đây là hai trường hợp khác nhau về bản chất.

- Khi còn sống: Chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo Luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

- Sau khi qua đời: Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Về việc đăng ký hiến, người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Từ khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người.

Số lượng trẻ em mắc các bệnh về suy mô, tạng cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể người là rất lớn. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, hằng năm có hơn 20 bệnh nhi chờ ghép gan, khoảng 40 trẻ chờ ghép thận. Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, năm 2022 có hơn 80 bệnh nhân nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối.

Vì thế, nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não, chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể người sẽ trao cơ hội sống cho nhiều trẻ em.

Việc lấy ý kiến trẻ em là nghĩa vụ pháp lý của cơ quan soạn thảo

Theo Luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, việc lấy ý kiến trẻ em là nghĩa vụ pháp lý của cơ quan soạn thảo, không phải lựa chọn.

Khoản 1 Điều 37 Hiến pháp năm 2013 ghi nhận quyền tham gia của trẻ em vào các vấn đề về trẻ em. Luật Trẻ em 2016 cụ thể hóa quyền này, yêu cầu xem xét ý kiến trẻ khi xây dựng chính sách, pháp luật liên quan; quy định các hình thức tham vấn, thăm dò, lấy ý kiến phù hợp với độ tuổi.

Điều 49 Nghị định 56/2017/NĐ-CP cũng yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ bảo đảm sự tham gia của trẻ em khi xây dựng văn bản pháp luật liên quan. Nghị định 78/2025/NĐ-CP quy định trách nhiệm lấy ý kiến đối tượng chịu tác động trực tiếp và xác định nội dung phù hợp với từng nhóm.

Như vậy, nếu dự thảo luật có quy định áp dụng cho người dưới 18 tuổi, việc Bộ Y tế không lấy ý kiến nhóm này mới là điều trái luật.

Tuy nhiên, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống, sau khi chết hoặc hiến xác.

Vì vậy, trẻ được hỏi ý kiến về một quyền mà pháp luật hiện hành chưa trao cho các em. Điều này đòi hỏi cơ quan soạn thảo phải giải thích rõ mục đích khảo sát, bảo đảm trẻ hiểu nội dung được hỏi và có biện pháp bảo vệ phù hợp.

Theo các Nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới, việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt. Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.