Khảo sát của Dân trí tại các chợ đầu mối, kho sỉ và cửa hàng thực phẩm cho thấy cá saba nhập khẩu đang được bán với nhiều mức giá rất khác nhau, tùy nơi bán và cách giới thiệu nguồn gốc.
Tại chợ đầu mối Thủ Đức, chị Nhi bán cá saba loại nhỏ 200-300 g/con với giá 50.000 đồng/kg, loại 500-600 g/con giá 100.000-150.000 đồng/kg. Cá được bày bán trong tình trạng đông cứng, một số còn bám đá. Theo chị, loại nhỏ phù hợp với gia đình thích kho hoặc chiên.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Cá saba loại nhỏ được bán với giá 50.000 đồng/kg (Ảnh: Nam Bình).
Một tiểu thương khác tại chợ cho biết giá cá saba gần đây biến động mạnh. Trước đây mặt hàng này phổ biến ở mức 50.000-60.000 đồng/kg, nay một số kho sỉ chào giá 150.000-170.000 đồng/kg. Vì vậy, chị chuyển sang nhận đơn đặt trước rồi mới lấy hàng, thay vì nhập sẵn để bán lẻ như trước.
Ở phân khúc cao hơn, kho sỉ thực phẩm cao cấp trên đường Nguyễn Khoái (Hà Nội) bán cá saba 500-600 g/con với giá 285.000 đồng/kg, tăng so với mức 215.000 đồng/kg cách đây vài tháng.
Đại diện cơ sở cho biết cá được nhập trực tiếp từ Na Uy và có giấy tờ chứng minh xuất xứ - đây là lý do để bán giá cao hơn thị trường. Một cửa hàng thực phẩm nhập khẩu trên đường Kha Vạn Cân (TPHCM) niêm yết cá saba Na Uy nguyên con ở mức 345.000 đồng/kg.
Ngược lại, một kho sỉ tại phường Tam Bình (TPHCM) bán cá saba nhập khẩu chỉ 36.000-38.000 đồng/kg, nhưng không cung cấp thông tin về nước xuất xứ.
Cá saba nhập khẩu cỡ lớn, từ 500r/con trở lên, có giá tại Chợ đầu mối Nông sản Thực phẩm Thủ Đức từ 100.000-150.000 đồng/kg (Ảnh: Nam Bình).
Với người mua, khoảng chênh lệch này rất khó lý giải nếu chỉ nhìn tên gọi và hình thức bên ngoài. Chị Na, chủ quán cơm bình dân trên đường Tỉnh lộ 43 (phường Tam Bình, TPHCM), thường dùng cá saba cho món kho cà, chiên hoặc nướng giấy bạc. Chị cho biết không phân biệt được nguồn gốc cũng như các phân khúc giá, nên chỉ chọn loại có giá phù hợp với kế hoạch bán hàng.
Vì sao cùng tên "cá saba" mà giá chênh gần 10 lần
Nguyên nhân đầu tiên nằm ở chính tên gọi. "Saba" là từ tiếng Nhật chỉ chung các loài cá thu thuộc chi Scomber, nên trên thị trường Việt Nam ít nhất hai loài khác nhau đang được bán dưới cùng một tên.
Cá thu Đại Tây Dương (Scomber scombrus), đánh bắt ở vùng biển lạnh Bắc Đại Tây Dương, là loại được gọi là "cá saba Na Uy". Thịt mềm, béo, thường dùng để nướng, chiên, kho hoặc làm nguyên liệu thực phẩm chế biến sẵn.
Cá thu Nhật hay cá bạc má hoa (Scomber japonicus), phân bố rộng ở Thái Bình Dương, được khai thác nhiều tại Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc. Đây là loại thường bán dưới tên "cá saba Nhật" và cũng là loài rất gần với cá nục hoa (nục bông) ở Việt Nam.
Hai loài này có hình dáng tương tự nhau khi đã đông lạnh, nên người mua gần như không phân biệt được bằng mắt thường. Một số tiểu thương cũng nhận xét cá saba trông giống cá nục bông, loại cá nội địa đang có giá phổ biến 70.000-80.000 đồng/kg.
Ngoài yếu tố loài, giá còn phụ thuộc vào kích cỡ (cá 500-600 g/con đắt gấp 2-3 lần cá 200-300 g/con ngay tại cùng một sạp), quy cách bảo quản, chất lượng lô hàng và kênh phân phối. Hàng có đầy đủ giấy tờ xuất xứ, bán qua kho sỉ thực phẩm cao cấp hay cửa hàng nhập khẩu sẽ cộng thêm chi phí so với hàng bán tại chợ đầu mối không ghi rõ nguồn gốc.
Vì vậy, mức 36.000-38.000 đồng/kg và mức 345.000 đồng/kg nhiều khả năng không phải cùng một sản phẩm, dù cùng mang tên "cá saba nhập khẩu". Thiếu thông tin về loài và xuất xứ trên bao bì là điều khiến người tiêu dùng lẫn tiểu thương nhỏ khó so sánh giá.
Phần lớn cá saba Na Uy nhập về để chế biến, tái xuất
Lượng cá saba Na Uy đến tay người tiêu dùng Việt Nam thực ra rất nhỏ. Theo Hội đồng Hải sản Na Uy (NSC), năm 2024 Việt Nam nhập 36.200 tấn cá saba Na Uy, trong đó 35.100 tấn (khoảng 97%) được chế biến để tái xuất sang các thị trường quốc tế, chủ yếu là Nhật Bản và Hàn Quốc; phần còn lại mới phục vụ tiêu dùng nội địa.
Nhìn rộng hơn, Việt Nam đang là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất của hải sản Na Uy. Năm 2024, Na Uy xuất sang Việt Nam hơn 72.000 tấn hải sản, trị giá 252 triệu USD, tăng 20% về giá trị so với năm trước. Trong giai đoạn 2020-2023, giá trị nhập khẩu hải sản Na Uy của Việt Nam tăng 113%, cao nhất Đông Nam Á.
Giá cá saba Na Uy tăng mạnh trong năm nay có nguyên nhân từ phía nguồn cung. Na Uy cắt giảm hạn ngạch đánh bắt cá thu từ đầu 2026. Riêng tháng 2/2026, khối lượng cá thu xuất khẩu của nước này giảm 56% so với cùng kỳ, chỉ còn 8.311 tấn.
Nguồn cung khan hiếm đã đẩy giá bán lên cao, trong khi đồng krone Na Uy mạnh lên khiến hàng nhập từ Na Uy đắt hơn khi quy đổi. Điều này phù hợp với diễn biến giá mà các kho sỉ trong nước ghi nhận: từ 215.000 lên 285.000 đồng/kg trong vài tháng.
Ngày 18/10 tại Hà Nội, Việt Nam và 4 quốc gia thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein đã ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA), khép lại 14 năm đàm phán. Hiệp định còn phải qua thủ tục phê chuẩn trước khi có hiệu lực.
Với Na Uy, hải sản chiếm 58% giá trị xuất khẩu hàng hóa sang Việt Nam trong năm 2025, nên đây là nhóm hàng được kỳ vọng hưởng lợi rõ nhất.
Theo cam kết trong hiệp định, cá hồi Na Uy sẽ được miễn thuế nhập khẩu ngay khi VEFTA có hiệu lực (hiện chịu thuế 10% với cá nguyên con và 15% với phi lê). Riêng cá saba Na Uy, thuế nhập khẩu sẽ được xóa bỏ dần trong giai đoạn chuyển tiếp 3 năm.
Trao đổi với báo chí chiều 17/10, bà Astrid Bergmål, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy, cho rằng hiệp định sẽ cắt giảm thuế quan, giúp giao thương thuận lợi và hoạt động kinh doanh dễ dự đoán hơn, qua đó tăng sức cạnh tranh cho hải sản Na Uy tại Việt Nam.
Tuy nhiên, bà Åshild Nakken, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Hội đồng Hải sản Na Uy, lưu ý giá bán cuối cùng tại Việt Nam còn phụ thuộc vào tỷ giá, chi phí vận chuyển và phân phối.
Với cá saba, tác động giảm giá nếu có cũng sẽ đến chậm hơn cá hồi và chỉ áp dụng cho phần nhỏ (khoảng 3%) lượng nhập khẩu được tiêu thụ nội địa.