Tối 14/5/1997, Lục Trí Vĩ, biệt danh A Kê, 15 tuổi, được gọi đến căn hộ 1508, tòa nhà Tú Mậu Bình, Cửu Long. Cậu không biết một số người trong nhóm "Hoàng Triều" đã bàn cách trừng phạt mình vì cho rằng cậu phản bội.
Nguồn cơn bắt đầu từ Trần Mộc Thanh, 36 tuổi, chủ căn hộ 1508.
Thanh làm phụ hồ, sống cùng mẹ và hai em trai. Khoảng năm 1994, mẹ cùng hai con trai chuyển đi, để anh ở lại một mình.
Thanh có tính cách rụt rè, thường bị một nhóm thiếu niên ở khu Tú Mậu Bình trêu chọc, bắt nạt. Sau đó, nhóm này chiếm căn hộ của anh làm nơi tụ tập.
Nhóm tự gọi mình là "Hoàng Triều", có khoảng 30 thành viên, chủ yếu 14-17 tuổi. Họ thường xem phim xã hội đen, bắt chước cách hành xử và hệ thống cấp bậc của các băng nhóm trên phim, tự đặt quy tắc và "trừng phạt" người vi phạm.
A Kê cũng là thành viên Hoàng Triều nhưng không tham gia bắt nạt Thanh. Mỗi lần Thanh bị những người khác đánh, cậu thường ở lại chăm sóc. Hai người dần trở nên thân thiết.
Lời khuyên báo cảnh sát
Ngày 12/5/1997, Hứa Trí Vĩ, 17 tuổi, một trong những người đứng đầu Hoàng Triều, không đi làm và bị Thanh báo lại với mẹ. Tức giận, Hứa Trí Vĩ cùng một số người đánh Thanh khoảng hai giờ tại căn hộ 1508.
Sau khi mọi người rời đi, A Kê ở lại chăm sóc Thanh và khuyên anh báo cảnh sát. Hai ngày sau, chuyện này đến tai nhóm.
Khoảng 19h ngày 14/5, một số thành viên Hoàng Triều tụ tập tại căn hộ 1508. Hứa Trí Vĩ cho rằng A Kê đã vi phạm quy tắc của nhóm khi khuyên Thanh báo cảnh sát nên bàn cách trừng phạt.
Phó Hiển Tiến, 17 tuổi, được giao gọi A Kê đến. Khoảng 21h, A Kê xuất hiện tại căn hộ. Hứa Trí Vĩ lập tức đấm vào mặt, yêu cầu cậu quỳ xuống.
Những người có mặt sau đó lần lượt dùng tay chân và nhiều vật dụng trong nhà đánh A Kê. Nạn nhân bị đá, đấm, tấn công bằng gậy kim loại, thước nhựa cứng, cán chổi, móc áo, ghế gỗ và nhiều đồ vật khác.
Đến khoảng 22h30, một số người rời căn hộ, những người còn lại tiếp tục đánh. Việc hành hung kéo dài đến khoảng nửa đêm. A Kê bất tỉnh, tiểu tiện không tự chủ.
Thấy cậu nằm bất động, cả nhóm bắt đầu hoảng sợ. Một người được cử đi mua nước tăng lực rồi đổ vào miệng A Kê nhưng không có phản ứng.
Một số người kiểm tra mạch, hơi thở và nhận thấy A Kê có thể đã chết.
Căn hộ của Trần Mộc Thanh ở tòa 39 khu Tú Mậu Bình. Ảnh: ifeng
Tìm cách thiêu xác
Lo sự việc bị phát hiện, nhóm bàn cách xử lý thi thể. Có người đề nghị dùng túi nylon bọc xác rồi mang đi vứt nhưng phương án này bị cho là dễ bị phát hiện. Cuối cùng, họ thống nhất đưa thi thể đến bãi rác gần đó để đốt.
A Kê được bọc trong túi nylon, đặt vào thùng carton lớn rồi dùng xe đẩy đưa xuống tầng trệt. Nhóm chuyển thi thể đến khu vực bãi rác, chất thêm gỗ, vải, giấy và những vật dễ cháy lên trên rồi châm lửa.
Do ngọn lửa không đủ lớn, một số người quay lại căn hộ lấy thêm dầu hỏa và các vật dụng khác để tiếp tục đốt. Việc phi tang kéo dài đến rạng sáng hôm sau.
Trong những ngày tiếp theo, một số thành viên quay lại kiểm tra và tiếp tục đốt những phần còn lại nhằm xóa dấu vết. Cảnh sát sau này chỉ thu được một số mảnh xương nhỏ, không đủ để xác định đầy đủ nguyên nhân tử vong bằng phương pháp pháp y thông thường.
Hiện trường thiêu hủy thi thể ở phòng rác. Ảnh: ifeng
Cuộc gọi 999 làm lộ án mạng
Trong khi nhóm tìm cách che giấu cái chết của A Kê, Thanh vẫn tiếp tục bị giữ tại căn hộ 1508 và bắt nạt. Ngày 18/5, lợi dụng lúc những người khác sơ hở, Thanh thoát khỏi căn hộ và gọi số khẩn cấp 999, báo cảnh sát rằng mình bị đánh.
Cảnh sát đến hiện trường, đưa Thanh về đồn lấy lời khai. Ban đầu, cuộc điều tra tập trung vào việc anh bị hành hung. Tuy nhiên, trong quá trình xác minh, cảnh sát phát hiện những dấu hiệu bất thường liên quan A Kê, người đã mất tích nhiều ngày.
Từ lời khai của Thanh và những người liên quan, vụ án mạng dần được hé lộ. Ngày 21/5, cảnh sát bắt một số thành viên Hoàng Triều. Những người khác lần lượt bị bắt sau đó.
Cơ quan điều tra tìm kiếm nhiều ngày tại khu vực bãi rác, nơi nhóm khai đã thiêu xác A Kê. Do thi thể bị đốt nhiều lần, cảnh sát chỉ thu được một lượng rất nhỏ xương và vật chứng.
Điều này đặt ra vấn đề lớn trong quá trình điều tra và xét xử: A Kê chết như thế nào và ai phải chịu trách nhiệm khi gần như không còn thi thể để xác định đòn đánh nào trực tiếp gây tử vong.
Cảnh sát tìm kiếm thi thể ở bãi chôn lấp rác. Ảnh: ifeng
Tranh cãi trách nhiệm về cái chết
Sau khi xem xét kỹ lời khai kết hợp điều tra, công tố viên truy tố 14 thành viên "Hoàng Triều" (độ tuổi 14 đến 17, gồm 3 nữ) về tội giết người. Văn được thả tự do vì từng chặn đòn đánh cho nạn nhân và giúp lau máu, rửa mặt.
Một trong những vấn đề nan giải nhất của phiên tòa xét xử là không thể xác định chính xác đòn đánh nào đã gây tử vong.
Thạch Tử Kiện trở thành nhân chứng của bên công tố và là người cung cấp lời khai chi tiết nhất. Tuy nhiên, chính Kiện cũng tham gia đánh A Kê nên phía bào chữa cho rằng thiếu niên 16 tuổi này có thể giảm nhẹ vai trò của mình và đẩy trách nhiệm sang những người khác.
Nhiều bị cáo cũng thừa nhận từng đánh A Kê nhưng phủ nhận những hành vi nghiêm trọng nhất được Kiện mô tả.
Các chuyên gia tranh luận về nguyên nhân tử vong. Một bên cho rằng những thương tích trước 22h30 chưa đủ nghiêm trọng và tập trung vào những cú đánh bằng ống nhựa vào đầu. Phía công tố lại cho rằng không thể tách riêng một đòn đánh; những cú đấm, đá, đánh bằng ghế, gậy, ống thép và các hành vi bạo lực khác đã tạo thành thương tích tổng hợp, có thể dẫn tới xuất huyết não hoặc xuất huyết nội tạng.
Thẩm phán hướng dẫn bồi thẩm đoàn không chỉ tìm kiếm "người ra đòn chí mạng". Vấn đề cần xem xét là ý định của từng bị cáo, hành vi của họ có góp phần gây tử vong hay không và liệu họ có cùng tham gia vào kế hoạch nhằm gây thương tích nghiêm trọng cho nạn nhân hay không.
Theo hướng dẫn này, một người không nhất thiết phải là người trực tiếp gây ra thương tích cuối cùng mới có thể chịu trách nhiệm về cái chết nếu người đó biết mục đích của nhóm và hành vi của mình góp phần vào hậu quả chết người.
Ngày 27/1/1999, bồi thẩm đoàn đưa ra phán quyết. Sáu thủ phạm chính bị kết tội giết người và cản trở việc chôn cất hợp pháp, bốn người trong đó (gồm Vĩ và Tiến) nhận án tù chung thân, hai bị cáo khác nhận 23-26 năm tù.
Kiện bị kết tội ngộ sát và cản trở việc chôn cất thi thể, nhận 7 năm tù. Một số bị cáo khác chỉ bị kết tội hành hung gây thương tích, nhận án tù có thời hạn.
Tuy nhiên, sau khi xem xét lại các mức án, án chung thân đối với các bị cáo chưa thành niên được chuyển thành mức có thời hạn, thấp nhất là 20 năm tù.
Khi tuyên án, thẩm phán chủ tọa nhận định đây là tội ác gây chấn động. Ông cho rằng những hành vi của nhóm thiếu niên này là độc ác, vô nhân tính, cực kỳ tàn nhẫn và bạo lực. Thẩm phán nhấn mạnh rằng một xã hội văn minh tuyệt đối không thể dung thứ cho những tội ác tàn bạo như vậy, vì thế các bị cáo phải nhận những hình phạt có tính răn đe.
Một số nhân viên công tác xã hội cho rằng nhóm thiếu niên này có thể xuất thân từ những gia đình không trọn vẹn, thiếu sự quan tâm và yêu thương của người thân, hoặc bản thân từng bị ngược đãi, đánh đập trong quá khứ, khiến họ chịu tổn thương về tâm lý và có những hành vi mang tính trả đũa.
Trong khi đó, một số chuyên gia tội phạm học cho rằng nhóm thiếu niên này có thể từng đọc những ấn phẩm chứa nội dung bạo lực, mô tả thế giới xã hội đen, sau đó bắt chước các tình tiết để bạo hành nạn nhân.
Vụ án sau đó được dựng thành phim điện ảnh Street Kids Violence, phát hành năm 1999, trong đó phần cuối tái hiện cảnh tra tấn được cho là dựa nhiều vào lời khai của Thạch Tử Kiện.
Tuệ Anh (theo Ifeng, Zhihu)