Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết ngân sách nhà nước dự kiến cân đối được khoảng 423.000 tỷ đồng. Khoảng 846.000 tỷ đồng còn lại, tương đương hai phần ba nhu cầu, cần huy động từ các nguồn ngoài ngân sách.
Bộ Xây dựng cũng công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 923.000 tỷ đồng. "Đây là thách thức rất lớn nhưng cũng chính là cơ hội đầu tư rộng mở cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.
Theo ông, cùng với đầu tư công, việc đa dạng hóa nguồn lực những năm qua đã bổ sung nguồn vốn đáng kể cho phát triển hạ tầng giao thông. Từ năm 2021 đến nay, Việt Nam đã huy động 444.571 tỷ đồng theo phương thức PPP để đầu tư 17 dự án BOT. Cơ chế, chính sách về PPP cùng việc phân cấp, phân quyền trong đầu tư, quản lý kết cấu hạ tầng giao thông cũng từng bước được hoàn thiện.
Việc phân cấp cho địa phương làm cơ quan chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền đầu tư các dự án lớn như Vành đai 4 Hà Nội, Vành đai 3 TP HCM, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh giúp địa phương chủ động hơn trong giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn vật liệu và xử lý các vấn đề phát sinh, qua đó đẩy nhanh tiến độ dự án.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Xây dựng nhìn nhận việc triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn khó tránh khỏi thách thức trong thu xếp tín dụng, giải phóng mặt bằng và biến động giá nguyên, nhiên, vật liệu. Ông kêu gọi các tập đoàn, nhà đầu tư nghiên cứu, đăng ký tham gia 29 dự án PPP được ưu tiên trong giai đoạn tới. Các ngân hàng thương mại lớn có thể nghiên cứu gói tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý, phù hợp đặc thù các dự án hạ tầng có thời gian hoàn vốn dài.
Đối với các bộ, ngành và địa phương, Bộ trưởng đề nghị chuẩn bị mặt bằng sạch đúng tiến độ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và chủ động tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư. Bộ Xây dựng cam kết làm đầu mối kết nối, hỗ trợ nhà đầu tư từ giai đoạn chuẩn bị dự án đến vận hành, khai thác.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: BXD
Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính, cho rằng huy động nguồn lực ngoài ngân sách là yêu cầu quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển mạng lưới cao tốc trong 5 năm tới.
Theo bà, từ năm 2021 đến nay, pháp luật về PPP được hoàn thiện theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền. Các quy định về đường bộ cũng được điều chỉnh, tạo cơ sở pháp lý để triển khai dự án giao thông theo phương thức PPP phù hợp với đặc thù của Việt Nam.
Từ khi Luật PPP có hiệu lực, 30 dự án đã được quyết định chủ trương đầu tư, với tổng mức đầu tư khoảng 1,3 triệu tỷ đồng, chủ yếu trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Tuy nhiên, mới 12 dự án ký được hợp đồng, tương đương khoảng 40%. Tỷ lệ dự án đi đến ký kết hợp đồng còn thấp, trong khi thời gian chuẩn bị, lựa chọn nhà đầu tư và thu xếp tài chính kéo dài.
Một điểm nghẽn khác là vốn vay thực hiện dự án hiện chủ yếu đến từ ngân hàng thương mại, với thời hạn vay ngắn, lãi suất cao, chưa tương thích với thời gian hoàn vốn dài của các dự án hạ tầng giao thông. Trong khi đó, thị trường trái phiếu dự án, quỹ đầu tư hạ tầng và các định chế cung cấp nguồn vốn dài hạn chưa phát triển tương xứng.
Nhiều dự án quy mô lớn được kêu gọi đầu tư
Trong 29 dự án cao tốc được ưu tiên triển khai đến năm 2030, Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội dài 225 km, quy mô 6 làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư 125.613 tỷ đồng. Tuyến được xây dựng nhằm kết nối Vùng Thủ đô, phân luồng giao thông từ xa và mở thêm không gian phát triển.
Ở phía Nam, Vành đai 3 TP HCM được đề xuất mở rộng từ 4 làn xe hạn chế lên 8 làn, dài 76 km, sơ bộ tổng mức đầu tư 38.000 tỷ đồng. Việc mở rộng nhằm đưa tuyến lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh, đáp ứng nhu cầu vận tải và hoàn thiện mạng lưới vành đai thành phố.
Một nhóm lớn khác gồm 8 tuyến thuộc cao tốc Bắc - Nam phía Tây, với ba dự án ở phía Bắc, ba dự án tại Tây Nguyên và hai dự án ở phía Nam. Khi hoàn thành, các tuyến sẽ tạo trục giao thông tốc độ cao xuyên suốt khu vực phía Tây, tăng kết nối giữa các vùng kinh tế và góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tại phía Bắc, cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ dài khoảng 40 km được đề xuất mở rộng từ 4 làn hạn chế lên 4 làn hoàn chỉnh, với Bộ Xây dựng là cơ quan đầu mối thực hiện.
Đoạn Phú Thọ - Cổ Tiết - Yên Bái dài khoảng 49 km, quy mô 4 làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 25.000 tỷ đồng. Tuyến có vai trò kết nối khu vực phía Tây Phú Thọ với Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Cơ quan đầu mối là Bộ Xây dựng và Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh.
Tại Tây Nguyên, ba dự án Ngọc Hồi - Pleiku, Pleiku - Buôn Ma Thuột và Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa đều được định hướng quy mô 4 làn xe. Khi được đầu tư đồng bộ, ba tuyến sẽ hình thành trục cao tốc xuyên suốt Tây Nguyên, kết nối các vùng sản xuất, nhất là khu vực nông sản, với hệ thống cao tốc Đông - Tây và các tuyến cao tốc ngang, tăng khả năng kết nối với khu vực phía Đông.
Ở phía Nam, cao tốc Đức Hòa - Mỹ An cùng tuyến Chơn Thành - Đức Hòa sẽ góp phần hoàn thiện trục cao tốc Bắc - Nam phía Tây. Trong đó, đoạn Đức Hòa - Mỹ An dài khoảng 74 km, quy mô 4 làn xe, do Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận thuộc Bộ Xây dựng làm cơ quan đầu mối.
Tuyến này có vai trò kết nối Tây Ninh, Đồng Tháp với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời hình thành thêm hành lang phát triển kinh tế - xã hội và góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Đoàn Loan