TS Đỗ Văn Long - Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương - chia sẻ về thực tế thiếu hụt nhân lực ngành năng lượng hiện nay - Ảnh: TRỌNG NHÂN
Đó là những vấn đề được đặt ra tại hội thảo "Phát triển nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp then chốt và trọng điểm Việt Nam", do Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương và Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng tổ chức ngày 19-10 tại TP.HCM.
Cần nhân lực công nghệ mới, nhiều trường còn thiếu chỗ thực hành
TS Đỗ Văn Long - Trưởng Phòng Nghiên cứu năng lượng, Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) - dự báo đến năm 2030, ngành điện gió trên bờ và ngoài khơi tại Việt Nam cần khoảng 60.000-80.000 người. Điện mặt trời cần khoảng 40.000-50.000 người; hydro xanh và amoniac xanh cần khoảng 10.000-15.000 người.
Trong đó điện gió cần kỹ sư công trình biển, người vận hành, bảo dưỡng, khảo sát sinh thái và địa chất biển. Với hydro xanh, người lao động phải hiểu về điện phân, an toàn hóa chất và lưu trữ áp suất cao. Lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ điện bằng pin cần người có khả năng kết nối các hệ thống, xử lý dữ liệu và điều độ theo thời gian thực.
Trong khi đó ông Long chỉ ra chương trình đào tạo còn chậm cập nhật, thiếu chuyên ngành chuyên sâu về điện gió, hydro xanh. Các trường thiếu phòng thí nghiệm mô phỏng, phần mềm chuyên dụng và mô hình thực hành.
"Giảng viên ít có cơ hội tiếp cận dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, người lao động còn hạn chế về tiếng Anh chuyên ngành và chứng chỉ quốc tế", ông Long nói.
Trên cơ sở đó, ông đề xuất đầu tư 10-15 trường cao đẳng trọng điểm, phát triển chương trình đào tạo điện gió ngoài khơi, hydro xanh và lưới điện thông minh.
Ngoài ra ông cho rằng một nguồn nhân lực có thể đào tạo lại là kỹ sư, công nhân cơ khí biển trong ngành dầu khí. Người từng đóng giàn khoan, khảo sát biển có thể học thêm để tham gia chế tạo chân đế tuabin và trạm biến áp ngoài khơi.
Ở lĩnh vực bán dẫn, PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu - Chủ tịch Hội Công nghệ vi mạch bán dẫn TP.HCM (HSIA) - cũng chỉ ra khoảng cách giữa điều kiện học tập và yêu cầu sản xuất. Các trường chưa tiếp cận kịp thiết bị, phòng thí nghiệm mô phỏng đạt chuẩn công nghiệp.
Số kỹ sư chuyên sâu về thiết kế vi mạch, đóng gói và kiểm thử còn hạn chế so với mục tiêu phát triển ngành.
Ông Hiếu đề xuất tập trung nguồn lực cho thiết kế chip và đóng gói, kiểm thử tiên tiến. Cùng với đào tạo đại học, sau đại học, cần có các khóa ngắn hạn để người đang làm việc bổ sung kỹ năng hoặc học chuyển sang công việc mới, gắn với thực tập tại doanh nghiệp.
Để có người dạy, Liên minh Nghiên cứu và đào tạo nhân lực công nghiệp bán dẫn, vi điện tử (ARTSeMI) đặt mục tiêu đào tạo 300 giảng viên nòng cốt trong giai đoạn 2025-2030.
Trong đó 100 người được đào tạo về thiết kế vi mạch, 150 người về công nghệ bán dẫn và 50 người về Internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo. Liên minh còn có kế hoạch đào tạo nhân lực thiết kế vi mạch, công nghệ bán dẫn theo nhu cầu doanh nghiệp.
Doanh nghiệp tham gia vào đào tạo, cùng chuẩn bị nhân sự
Điện mặt trời áp mái nhà dân ở TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
TS Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, cho biết số vị trí doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng hiện gấp khoảng ba lần số sinh viên tốt nghiệp hằng năm của trường. Mỗi năm, trường cung cấp khoảng 3.200 cử nhân, kỹ sư thực hành cho thị trường lao động.
Để gắn kết với doanh nghiệp vào đào tạo, ông Kha chia sẻ kỹ sư, chuyên gia và cán bộ quản lý doanh nghiệp tham gia Ban Cố vấn công nghiệp, góp ý sinh viên cần biết gì, làm được gì sau tốt nghiệp, chương trình cần điều chỉnh ra sao và thiết bị nào cần cho việc thực hành.
"Phản hồi của doanh nghiệp sau tuyển dụng tiếp tục được dùng để sửa đổi nội dung đào tạo", ông Kha chia sẻ.
Ông Kha cho rằng đầu tư thiết bị phải căn cứ vào kỹ năng cần dạy và công nghệ doanh nghiệp đang sử dụng.
Thiết bị phục vụ kỹ năng nền tảng có thể dùng chung giữa các ngành để tránh mua sắm trùng lặp. Giảng viên phải đi thực tế doanh nghiệp để hiểu yêu cầu sản xuất, cập nhật vào bài giảng.
Ông Lê Nguyên Thành - Trưởng Phòng Nghiên cứu công nghiệp, Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương - nêu mục tiêu đến năm 2030 phát triển trên 50.000 nhân lực có trình độ đại học trở lên chuyên sâu về bán dẫn.
Trong đó khoảng 15.000 người phục vụ thiết kế vi mạch, 35.000 người phục vụ sản xuất, đóng gói và kiểm thử. "Không có lúc nào nhu cầu lao động cần nhiều và nhanh như bây giờ", ông Thành nói.
Để đáp ứng yêu cầu này, ông Thành đề xuất các cơ sở đào tạo bám sát nhu cầu doanh nghiệp, hợp tác với đối tác nước ngoài để có thêm nguồn vốn và chuyên gia kỹ thuật.
Các doanh nghiệp nước ngoài cần được khuyến khích thường xuyên đào tạo tại chỗ cho lao động trong nước, giúp họ tiếp cận kỹ thuật sản xuất và cách quản lý chuỗi cung ứng.
Ông cũng kiến nghị kết nối chuyên gia bán dẫn, điện tử người Việt đang làm việc ở nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, sản xuất thiết bị điện tử thế hệ mới sử dụng chip chuyên dụng và chip trí tuệ nhân tạo.
Ký kết biên bản hợp tác giữa Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương và Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng - Ảnh: TRỌNG NHÂN
Tại hội thảo, Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương và Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng ký biên bản ghi nhớ hợp tác, thống nhất phối hợp nghiên cứu, tư vấn chính sách và cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp.
Hai bên cũng sẽ nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, năng lượng sạch vào sản xuất, kinh doanh...
Kỹ sư phần cứng cũng cần hiểu phần mềm, người làm sản xuất phải biết phân tích dữ liệuTheo chuyên gia, các trường đại học cần gắn việc đào tạo nhân lực công nghệ cao với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, để sinh viên được tham gia giải quyết những bài toán trong sản xuất, nghiên cứu.