Chiến thuật "chạy nước rút" của Tổng thống Trump trước bầu cử giữa nhiệm kỳ

Khi cuộc bầu cử quyết định quyền kiểm soát Quốc hội chỉ còn cách vài tuần và cử tri Mỹ đã bắt đầu bỏ phiếu tại một số bang chiến trường, Tổng thống Donald Trump đã gấp rút hướng sự chú ý của công chúng Mỹ ra bên ngoài - đặc biệt là Nga và Ukraine - để tìm cách giải quyết một trong những vấn đề cấp bách nhất.

Tuy nhiên, các vấn đề quốc tế hiếm khi có lời giải dễ dàng. Những diễn biến ở các khu vực khác đang đe dọa làm chệch hướng nỗ lực của Tổng thống Trump trong việc hạ giá nhiên liệu trước khi ông có thể đạt được bất kỳ lợi ích chính trị nào.

Một chuỗi sự kiện dồn dập diễn ra vào cuối tuần qua, bắt đầu từ chiều 9/10 khi ông Trump công bố thỏa thuận mới với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo thỏa thuận này, Mỹ sẽ nhận được hàng triệu tấn dầu diesel từ Nga trong những tháng tới.

Giá năng lượng tăng cao, đặc biệt tại các bang nông nghiệp vùng Trung Tây - nơi phụ thuộc vào dầu diesel để vận hành máy móc nông nghiệp và vận chuyển hàng hóa ra thị trường, đã trở thành nguồn cơn gây bất bình ngày càng lớn cho cử tri Mỹ.

Các cuộc thăm dò cho thấy cử tri Mỹ coi cuộc chiến tại Iran là nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn của họ. Nhìn chung, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump, cũng như tỷ lệ tán thành cách ông xử lý cuộc chiến và điều hành nền kinh tế Mỹ, đã sụt giảm mạnh.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump ca ngợi thỏa thuận với Nga sẽ mang lại “giá cả thấp hơn cho người dân Mỹ”, đồng thời chỉ đạo Bộ Tài chính Mỹ tạm ngừng các biện pháp hạn chế của Mỹ vốn ngăn cản việc bán dầu diesel của Nga trên thị trường toàn cầu.

2 ngày sau, ông Trump lại lên mạng xã hội để quảng bá về một thỏa thuận ngừng bắn mới trong lĩnh vực năng lượng giữa Nga và Ukraine.

Tuy nhiên, tình hình thực tế phức tạp hơn nhiều.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông không được thông báo trước về thỏa thuận này, dù khẳng định Ukraine sẽ tuân thủ. Về phía Nga, Moscow giữ im lặng. Đến tối 11/10, Nga phát động một đợt tấn công mới nhằm vào các nhà máy điện của Ukraine.

“Mùa đông này, nếu Nga không đồng ý ngừng bắn về năng lượng, chúng tôi sẽ đáp trả”, Tổng thống Zelensky tuyên bố hôm 12/10.

Mối quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky đã trải qua nhiều sóng gió trong nhiệm kỳ thứ hai của nhà lãnh đạo Mỹ.

Tổng thống Trump liên tục thay đổi lập trường, khi đổ lỗi cho Nga, lúc quy trách nhiệm cho Ukraine về cuộc xung đột kéo dài mà trước đây ông từng tuyên bố có thể dễ dàng chấm dứt ngay khi trở lại Nhà Trắng.

Trong những ngày gần đây, ông Zelensky trở thành mục tiêu chính trong những lời chỉ trích của ông Trump, khi các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt năng lượng trên toàn cầu.

Ngày 10/10, ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng rằng đã đến lúc Ukraine cần có một tổng thống mới. Trong khi đó, truyền thông Mỹ đồng loạt đưa tin Washington đã dọa ngừng bán vũ khí và chia sẻ thông tin tình báo với Kiev, nếu ông Zelensky không chấm dứt các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga.

Theo giới phân tích, việc Tổng thống Trump ca ngợi "thỏa thuận ngừng bắn về năng lượng" chỉ là một chiến thuật ghi điểm quen thuộc của ông: quảng bá rầm rộ một thỏa thuận trước khi nó thực sự được hoàn tất và thực thi. Chẳng hạn, trước đây, ông từng sớm công bố các thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông hay những thỏa thuận hòa bình trên diện rộng khi chúng chưa thực sự hoàn tất.

Dù điều đó xuất phát từ sự thiếu kiên nhẫn của ông Trump trước tiến độ ngoại giao chậm chạp, hay là một chiến thuật đàm phán khôn khéo nhằm thúc đẩy thỏa thuận đi đến đích cuối cùng, kết quả vẫn là một cuộc chạy đua khi cả thế giới cố gắng tìm hiểu ý nghĩa thực sự của thỏa thuận cũng như tìm cách ứng phó.

Chiến thuật của Tổng thống Trump

Với động thái bất ngờ liên quan đến thỏa thuận về dầu diesel của Nga và lời kêu gọi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tổ chức bầu cử chọn nhà lãnh đạo mới, Tổng thống Trump dường như đang tìm cách điều hướng dư luận trong bối cảnh chiến dịch vận động trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày càng khó khăn.

Đây không phải là lần đầu tiên ông Trump chỉ trích ông Zelensky. Hai nhà lãnh đạo từng có cuộc gặp đầy căng thẳng trước ống kính tại Phòng Bầu dục vào tháng 2/2025. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, ông Trump đang tận dụng đà chiến thắng từ cuộc tái đắc cử đầy ấn tượng. Còn hiện tại, ông đang đối mặt với một vị thế chính trị bấp bênh hơn nhiều.

Phần lớn các cuộc thăm dò dự đoán đảng Cộng hòa của ông Trump sẽ mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, khi người dân Mỹ ngày càng bất mãn với giá cả leo thang, đặc biệt là giá xăng dầu.

Trong cuộc khảo sát dư luận công bố ngày 1/10, hãng tin AP và Đại học Chicago ghi nhận 65% người trưởng thành tại Mỹ đổ lỗi cho Nhà Trắng về chi phí sinh hoạt cao, đặc biệt là các chính sách thuế quan của ông Trump và cuộc chiến mới mà ông phát động nhằm vào Iran.

Nguy cơ cử tri Mỹ bỏ phiếu dựa trên những lo ngại về tài chính cá nhân phần nào lý giải cho thông báo vào ngày 9/10 của ông Trump về việc dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt để cho phép nhập khẩu dầu diesel từ Nga, với mục đích được cho là nhằm hạ giá nhiên liệu.

Tổng thống Trump cho biết mục tiêu của ông là giảm bớt áp lực lên cử tri thuộc các ngành nghề từng ủng hộ ông mạnh mẽ trong cuộc bầu cử năm 2024, chẳng hạn nông nghiệp, chăn nuôi và vận tải đường bộ.

"Dù ông Trump có tuyên bố ngược lại, tôi cho rằng ông ấy nhận thức rất rõ việc công chúng Mỹ đang quy trách nhiệm cho ông về tình trạng giá cả tăng mạnh, bao gồm cả giá dầu diesel", Garret Martin, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học American, chia sẻ với truyền thông.

"Ông ấy hiểu rằng mình chỉ còn vài tuần để cố gắng thay đổi cách nhìn nhận của công chúng về vấn đề chi phí leo thang này. Vì vậy, tôi cho rằng đó là yếu tố chính quyết định thời điểm ông đưa ra động thái trên”, chuyên gia nhận định.

Nhận định này phù hợp với đánh giá của Bộ trưởng Quốc phòng Anh Wes Streeting trong cuộc phỏng vấn với Sky News ngày 11/10.

“Chúng ta hãy thẳng thắn về vấn đề này: Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Chi phí sinh hoạt là một vấn đề đáng quan tâm. Và chắc chắn Tổng thống Trump cũng đang chịu sức ép tương tự như nhiều nhà lãnh đạo khác, đó là phải tìm cách giảm áp lực chi phí sinh hoạt và giá năng lượng”, ông Streeting cho biết.

Tranh cãi về thỏa thuận với Nga

Tổng thống Trump cũng vấp phải sự phản đối khi công bố đạt thỏa thuận về năng lượng với Nga.

Ngay cả các thành viên trong đảng Cộng hòa của Tổng thống cũng phản đối thỏa thuận dầu diesel với Nga, bởi thỏa thuận này đi ngược lại đạo luật do chính ông Trump từng ký nhằm thắt chặt các biện pháp hạn chế đối với Moscow. 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa đã cùng các thượng nghị sĩ Dân chủ ký một bức thư kêu gọi tổng thống “ngay lập tức đảo ngược quyết định”.

“Quốc hội đã cấm rõ ràng việc nhập khẩu năng lượng từ Nga vào năm 2022 nhằm ngăn chặn dòng tiền của người Mỹ tài trợ cho cuộc chiến của Nga nhằm vào Ukraine. Quyết định của Tổng thống Trump cho phép nhập khẩu dầu diesel Nga vào Mỹ đi ngược trực tiếp với đạo luật đó”, các thượng nghị sĩ viết trong tuyên bố hôm 11/10. 

Trong khi yêu cầu ông Zelensky “tốt nhất là chấm dứt ngay” các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu Nga, ông Trump từ chối bình luận về việc Nga gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Ukraine trong những tháng gần đây.

Ông John Kilduff, chuyên gia phân tích tại công ty Again Capital, nói rằng một phần trong chiến thuật của Tổng thống Trump là “chuyển trách nhiệm và đổ lỗi cho các cuộc tấn công của Ukraine và Nga khiến giá dầu diesel tại các trạm bán lẻ tăng cao, thay vì thừa nhận thực tế rằng hiện nay có rất ít sản phẩm dầu mỏ tinh chế được đưa ra khỏi eo biển Hormuz”.

Tương tự nhiều chuyên gia khác, ông Kilduff nghi ngờ thỏa thuận mới nhất với Moscow có thể làm thay đổi căn bản tình hình năng lượng.

“Lượng dầu mà Nga cam kết cung cấp trong tháng 10 là rất nhỏ so với nhu cầu toàn cầu”, ông Andy Lipow, chuyên gia phân tích tại công ty Lipow Oil Associates, cho biết.