Mang theo khát vọng đổi đời, người lao động nhẹ dạ, cả tin dễ dàng sa chân vào những đường dây lừa đảo, buôn người xuyên biên giới. Đằng sau những lời mời gọi hấp dẫn về một “miền đất hứa,” nơi có “việc nhẹ, lương cao” là những chiếc bẫy của các đối tượng môi giới bất hợp pháp.
Cánh cửa tưởng mở ra cơ hội đổi đời hóa thành lối dẫn vào địa ngục, nơi họ bị giam giữ, ngược đãi, bóc lột sức lao động, thậm chí bị ép buộc tham gia các hoạt động phi pháp.
Giấc mơ về cuộc sống đủ đầy nhanh chóng vỡ vụn trước thực tại tàn nhẫn, khi tự do bị tước đoạt, nhân phẩm bị chà đạp, còn gia đình ở quê nhà mòn mỏi ngóng trông. Đau đớn hơn, thứ bị đánh cắp không chỉ là tiền bạc, mà còn là niềm tin và những tháng năm tuổi trẻ. Khi khát vọng mưu sinh bị biến thành mồi nhử, mỗi lời hứa hão huyền đều khiến người lao động phải trả giá bằng những bi kịch khôn lường.
Những cạm bẫy bủa vây giấc mơ đổi đời
Cạm bẫy của các đường dây lừa đảo đưa người lao động ra nước ngoài ngày càng tinh vi, đánh thẳng vào khát vọng đổi đời, những khó khăn kinh tế và sự thiếu hiểu biết của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Không chỉ dụ dỗ trực tiếp, các đối tượng triệt để lợi dụng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo để dựng lên những viễn cảnh hào nhoáng về cơ hội việc làm tại Campuchia, Myanmar, Philippines, Thái Lan và một số quốc gia khác. Những lời quảng cáo như “việc nhẹ, lương cao,” “đi làm ngay,” “không cần bằng cấp, không yêu cầu kinh nghiệm,” thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng được tung ra dồn dập, đánh trúng tâm lý muốn nhanh chóng cải thiện cuộc sống của người lao động. Đằng sau những tin tuyển dụng tưởng chừng hấp dẫn ấy là những chiếc bẫy được ngụy trang bằng lời hứa hẹn, những bản cam kết mập mờ và sự tính toán lạnh lùng của các tổ chức tội phạm.
Bi kịch thực sự chỉ bắt đầu khi nạn nhân đặt chân đến nơi đất khách. Từ những người được hứa hẹn trao cơ hội đổi đời, họ lập tức bị đẩy vào thân phận tù nhân khi hộ chiếu, giấy tờ tùy thân bị tịch thu, mọi quyền tự do bị tước đoạt. Không ít người bị ép buộc làm việc trong các tổ chức lừa đảo trực tuyến, từ đánh bạc trên mạng đến thực hiện những kịch bản lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Phía sau những màn hình máy tính tưởng như vô tri là mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả máu của những con người bị khống chế, đe dọa, tra tấn và hành hạ.
Với những ai tìm cách chống đối hoặc bỏ trốn, bạo lực trở thành công cụ trừng phạt; còn mong muốn trở về quê hương có thể bị biến thành cái cớ để các đối tượng đòi những khoản tiền chuộc khổng lồ. Giấc mơ đổi đời vì thế bị nghiền nát trong cỗ máy bóc lột tàn nhẫn, nơi người lao động bị biến thành công cụ kiếm tiền cho tội phạm.
Đáng lo ngại hơn, để đưa nạn nhân vào vòng kiểm soát, các đối tượng còn tổ chức, hướng dẫn xuất cảnh trái phép qua đường tiểu ngạch hoặc những lối đi bí mật qua biên giới.
Việc thiếu thông tin, không nắm rõ quy định pháp luật và làm theo chỉ dẫn của những kẻ môi giới khiến người lao động dễ rơi vào tình thế bất lợi, thậm chí đối mặt với nguy cơ bị xử lý do vi phạm quy định về xuất nhập cảnh. Khi ấy, họ không chỉ trở thành nạn nhân của những đường dây buôn người mà còn có thể bị đẩy vào những rủi ro pháp lý khó lường.
Từ một cú nhấp chuột trên mạng xã hội đến hành trình vượt biên đầy cạm bẫy, ranh giới giữa cơ hội việc làm và thảm kịch đôi khi chỉ cách nhau một lời hứa giả dối. Bởi vậy, nhận diện thủ đoạn, kiểm chứng thông tin tuyển dụng và tìm hiểu kỹ tính pháp lý của doanh nghiệp đưa người lao động ra nước ngoài không chỉ là yêu cầu tự bảo vệ mình, mà còn là lá chắn cần thiết để ngăn những giấc mơ mưu sinh bị biến thành bi kịch.
Thủ đoạn của các đối tượng
Theo cơ quan chức năng, có khoảng hơn 1.300 người dân tộc thiểu số Việt Nam cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan. Đa phần trong số họ xuất cảnh bất hợp pháp vì mục đích kinh tế; trình độ dân trí thấp, bị các cá nhân, tổ chức lừa gạt, dụ dỗ trốn bằng đường tiểu ngạch qua biên giới Việt Nam-Campuchia, nhập cảnh trái phép và cư trú bất hợp pháp ở Thái Lan với mong muốn được các tổ chức nước ngoài giúp đỡ đi định cư ở nước thứ ba; trong số này có nhiều đối tượng vi phạm pháp luật ở Việt Nam, trốn truy nã...
Qua nghiên cứu thực tiễn hoạt động kích động, lôi kéo người dân tộc thiểu số trốn đi nước ngoài trên địa bàn Tây Nguyên và phụ cận thời gian qua có thể thấy nổi lên một số vấn đề sau:
Một là, đối tượng trực tiếp kích động, lôi kéo người dân tộc thiểu số trốn ra nước ngoài rất đa dạng nhưng chủ yếu là người dân tộc thiểu số, đã hoặc đang sinh sống trên địa bàn. Các đối tượng này thường gồm ba nhóm: thứ nhất, đối tượng cầm đầu, cốt cán trong các tổ chức phản động lưu vong hiện đang ở Thái Lan, Campuchia; thứ hai là những đối tượng cầm đầu hoặc tham gia vào các đường dây chuyên tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài nhằm mục đích trục lợi, thu kinh phí từ những người có nhu cầu muốn ra nước ngoài định cư, đoàn tụ thân nhân hoặc làm việc nhưng không thể hoàn thiện giấy tờ, thủ tục pháp lý theo quy định. Ví dụ như các đối tượng tại Thái Lan lợi dụng chương trình bảo lãnh tư nhân Mỹ để dụ dỗ, lôi kéo một bộ phận người dân trong nước nhẹ dạ, cả tin, mong muốn có cuộc sống “sung sướng” trốn đi nước ngoài nhằm tổ chức đường dây trốn, thu tiền. Thứ ba là số đối tượng trước đây đã trốn ra nước ngoài thành công tìm cách móc nối, kích động thân nhân gia đình, họ hàng, người quen ở trong nước tiếp tục trốn ra nước ngoài.
Hai là, đối tượng bị kích động, lôi kéo trốn ra nước ngoài thường là những người dân tộc thiểu số có trình độ nhận thức hạn chế về chính trị, pháp luật, gặp khó khăn trong cuộc sống hoặc đã, đang có những hoạt động phức tạp liên quan đến an ninh quốc gia. Trong khi đó, phần lớn các trường hợp trốn vì mục đích kinh tế mong muốn ra nước ngoài để có cuộc sống tốt hơn. Một bộ phận khác có thân nhân ở nước ngoài, nhưng không thể hoàn thiện các thủ tục bảo lãnh nên tìm cách trốn qua Thái Lan để mong được UNHCR tạo điều kiện cho đoàn tụ gia đình ở nước thứ ba. Số ít đối tượng trốn vì mục đích tham gia hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, chống phá Đảng, Nhà nước.
Ba là, phương thức, thủ đoạn kích động, lôi kéo người dân tộc thiểu số trốn đi nước ngoài rất tinh vi: Các thế lực thù địch, phản động người Việt và FULRO lưu vong tiếp tục lợi dụng chính sách nhập cư của Mỹ, Canada và hoạt động của các tổ chức quốc tế để kích động tâm lý, tuyên truyền, lôi kéo người dân tộc thiểu số Tây Nguyên trốn sang Thái Lan, đồng thời các đối tượng lợi dụng tình hình này để xuyên tạc, vu cáo Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế, chống phá ta trên lĩnh vực dân chủ, nhân quyền, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, làm suy giảm lòng tin của một bộ phận người dân tộc thiểu số với Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền cơ sở.
Chúng cũng lợi dụng việc đăng ký làm hộ chiếu trên cổng dịch vụ công trực tuyến, gửi về nơi nhận trung gian nhằm che giấu, “qua mặt” lực lượng chức năng và lợi dụng không gian mạng để liên lạc, móc nối, tổ chức xuất cảnh, trốn đi nước ngoài. Một số đối tượng lợi dụng nhu cầu trốn sang Thái Lan của người dân tộc thiểu số Tây Nguyên gia tăng với chi phí thu được lớn để tổ chức trốn nhằm trục lợi.
Các đối tượng tổ chức cho người dân tộc thiểu số đi nước ngoài chủ yếu theo hai hình thức: trốn theo đường tiểu ngạch tại khu vực cửa khẩu, đường mòn, lối mở ở các tỉnh biên giới giáp Lào, Campuchia; sử dụng hộ chiếu xuất cảnh hợp pháp sang Thái Lan bằng đường hàng không theo các tour du lịch, sau đó trốn ở lại khi hết hạn visa.
Quá trình tổ chức trốn, các đối tượng sử dụng mạng xã hội, video call, thu thập thông tin cá nhân và thỏa thuận kinh phí đưa đón, định vị trực tuyến để liên lạc, kiểm soát, theo dõi và hướng dẫn các trường hợp tham gia trốn, tùy tình hình đối tượng dẫn đường hướng dẫn xuất cảnh bằng hộ chiếu hoặc trốn qua đường tiểu ngạch khu vực biên giới các tỉnh phía Nam giáp Campuchia.
Cảnh giác tránh sa chân vào cạm bẫy
Do không có giấy tờ hợp pháp, nên quyền công dân không được bảo đảm, bản thân họ và con cái không được học hành, ốm đau không được điều trị tại các cơ sở y tế, đời sống rất khó khăn, thường xuyên bị lực lượng chức năng Thái Lan truy quét, phải trốn chui lủi, trông chờ vào sự bảo hộ của Văn phòng UNHCR tại Thái Lan. Nhiều trường hợp đã được cấp quy chế tị nạn, phỏng vấn gần 10 năm nay nhưng chưa được đi định cư ở nước thứ ba, có nguyện vọng hồi hương, nhưng lo sợ bị xử lý hoặc không còn nhà cửa, đất đai để về. Cuộc sống, tương lai của họ rất bấp bênh, bất ổn, mờ mịt.
Để tránh sa chân vào những cạm bẫy này, người dân tuyệt đối không xuất cảnh trái phép, không sử dụng thị thực du lịch để ở lại lao động. Khi có nhu cầu làm việc ở nước ngoài, cần lựa chọn chương trình, doanh nghiệp và hợp đồng hợp pháp; kiểm tra kỹ tư cách pháp lý của đơn vị tuyển dụng, địa điểm làm việc, mức lương, chi phí, điều kiện lao động và quyền lợi liên quan. Không tin theo lời mời gọi thiếu căn cứ, không giao giấy tờ tùy thân, chuyển tiền hoặc ký kết giấy tờ với cá nhân, tổ chức chưa được xác minh.
Bên cạnh đó, người lao động cần thông báo cho gia đình về đơn vị tuyển dụng, lịch trình di chuyển và nơi cư trú dự kiến; lưu giữ bản sao giấy tờ quan trọng cùng thông tin liên lạc cần thiết để chủ động xử lý khi phát sinh tình huống bất thường. Khi phát hiện dấu hiệu tổ chức xuất cảnh trái phép, mua bán người hoặc cưỡng ép lao động, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất hoặc cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn, hỗ trợ và xử lý.
Mỗi người dân cần chủ động kiểm chứng thông tin tuyển dụng, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về xuất nhập cảnh và lao động ở nước ngoài; đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở người thân không tham gia các hoạt động trái phép. Sự cảnh giác và chủ động tố giác những dấu hiệu bất thường sẽ góp phần ngăn chặn các đường dây môi giới trái phép, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động và giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.
Dấu hiệu lừa đảo dễ nhận biết nhất chính là những lời mời chào hấp dẫn, chẳng hạn như “việc nhẹ nhàng lương cao, không cần kinh nghiệm, không cần thử việc”... Chắc chắn, một đơn vị tuyển dụng đàng hoàng sẽ luôn phải kiểm tra năng lực, sàng lọc trước khi nhận người vào làm việc. Trong các bản tin bảo hộ công dân, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cũng nhiều lần đưa ra cảnh báo rằng không có việc làm chân chính nào mà “việc nhẹ, lương cao, không cần trình độ.”
Hiện nay, công tác đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là một trong những chủ trương rất quan trọng của Đảng, Nhà nước. Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 12/12/2022 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài trong tình hình mới đã được ban hành; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng vừa được Quốc hội thông qua là những cơ sở quan trọng để hoàn thiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực này. Cùng với đó là các chủ trương, chính sách về dân tộc, tôn giáo của Đảng, Nhà nước, công tác tuyên truyền, vận động người dân tộc thiểu số cư trú bất hợp pháp tự nguyện hồi hương.
Từ 2025 đến nay, các cơ quan chức năng Việt Nam đã làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, hỗ trợ đưa 151 trường hợp (chiếm 11,6%) người dân tộc thiểu số Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan về nước; phối hợp địa phương hỗ trợ xây nhà, bố trí công ăn việc làm, cấp giấy tờ tùy thân, tạo điều kiện cho con em trong độ tuổi đi học được đến trường, hỗ trợ sinh kế cho 100% các trường hợp hồi hương, hỗ trợ mua đất, xây nhà, tạo điều kiện về an sinh xã hội cho các hộ gia đình đặc biệt khó khăn; chú trọng bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.
Ngày 9/10, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố Báo cáo năm 2026 về tình hình mua bán người trên thế giới, trong đó có đánh giá khách quan về kết quả tích cực của Việt Nam trong công tác phòng, chống mua bán người thời gian qua.
Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định Việt Nam đã và đang đẩy mạnh công tác phòng, chống mua bán người, nổi bật là việc ban hành và triển khai Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030 và định hướng đến năm 2035.
Việc thi hành Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 được triển khai hiệu quả, đồng bộ. Các cơ quan chức năng của Việt Nam tăng cường điều tra, truy tố, xét xử các vụ mua bán người, xác định, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán. Công tác truyền thông góp phần nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt trong bối cảnh mua bán người vào trung tâm lừa đảo trực tuyến đang diễn biến phức tạp.
Việt Nam cũng vừa ban hành kế hoạch triển khai Thỏa thuận toàn cầu về di cư hợp pháp, an toàn, trật tự (GCM) theo Kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 8/8/2026 giai đoạn 2026-2035, nhằm ứng phó với những vấn đề di cư nổi lên, ngăn chặn nguy cơ mua bán người trong các hoạt động di cư quốc tế./.
(Vietnam+)