Từ chủ trương của Đảng, Chính phủ đến những cuộc kiểm tra hiện trường, mạng lưới an toàn vệ sinh viên tại doanh nghiệp, công tác an toàn, vệ sinh lao động đang được thúc đẩy theo hướng quan trọng hơn: chủ động nhận diện, loại trừ rủi ro trước khi tai nạn xảy ra.
Ở Công ty Than Uông Bí - TKV, Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động năm 2026 không chỉ bắt đầu bằng một lễ phát động. Từ ngày 4/5, hoạt động được triển khai đồng loạt tại các nhà giao ca của các phân xưởng.
Trước khi người thợ xuống lò, những cảnh báo an toàn được truyền tải qua hệ thống truyền thanh nội bộ, video, hình ảnh trực quan. Các phòng chuyên môn rà soát quy trình kỹ thuật, kiểm tra hiện trường, nhận diện nguy cơ; cán bộ chỉ huy sản xuất và công nhân trực tiếp được tăng cường huấn luyện kỹ năng xử lý tình huống. 100% đơn vị, phân xưởng ký cam kết thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động.
Ở một ngành nghề mà người lao động thường xuyên đối mặt với bụi than, khí mỏ, nguy cơ sập lò và thiết bị cơ giới, những việc tưởng như nhỏ ấy lại là lớp phòng vệ đầu tiên bảo vệ tính mạng người thợ.
Năm 2025, cả nước xảy ra 7.004 vụ tai nạn lao động, làm 7.156 người bị nạn, trong đó 658 người tử vong và 1.779 người bị thương nặng. Số vụ và số người bị nạn đã giảm so với năm 2024, nhưng những tai nạn nghiêm trọng vẫn tập trung ở các lĩnh vực nguy cơ cao như xây dựng, điện, khai thác khoáng sản.
Chính vì vậy, thông điệp được nhấn mạnh tại lễ phát động Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động năm 2026 tại Quảng Ninh là không đánh đổi an toàn lấy tăng trưởng. Chủ đề năm nay: “Đổi mới quản lý và nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động trong kỷ nguyên số” cũng cho thấy một bước chuyển trong cách tiếp cận: công nghệ phải tham gia trực tiếp vào phòng ngừa tai nạn.
AI, Internet vạn vật được định hướng ứng dụng để giám sát, cảnh báo sớm; cơ giới hóa, tự động hóa được thúc đẩy nhằm giảm số lao động phải trực tiếp làm việc trong môi trường nguy hiểm, độc hại.
Tháng 4/2026, Công đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức tập huấn an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) cho 160 cán bộ Công đoàn và an toàn vệ sinh viên, đồng thời biểu dương 76 an toàn vệ sinh viên (ATVSV) giỏi tiêu biểu. Xa hơn một đợt vận động, Công đoàn ngành đã xây dựng kế hoạch phát triển văn hóa an toàn lao động giai đoạn 2025-2030, hướng tới môi trường mà người lao động không ngần ngại lên tiếng khi phát hiện nguy cơ.
Hệ thống quản lý mạng lưới ATVSV trên nền tảng SMIS cũng đang từng bước được triển khai; các kiến nghị của người lao động về điều kiện làm việc và an toàn được ghi nhận, theo dõi, xử lý.
Còn với những người phải trèo cột, làm việc gần đường điện hay trên trạm BTS, Công đoàn VNPT phối hợp với chuyên môn rà soát nguy cơ, huấn luyện quy định làm việc trên cao, khoảng cách an toàn với đường dây điện và nguy cơ phóng điện khi lắp đặt, sửa chữa, thu hồi cáp, vận hành cần trục, xe nâng.
Đó chính là sự thay đổi cần thiết: an toàn không bắt đầu sau một vụ tai nạn mà phải bắt đầu trước khi người công nhân bước vào vị trí làm việc.
Trong Tháng Công nhân và Tháng hành động ATVSLĐ năm 2026, các cấp Công đoàn đã tổ chức 14.197 cuộc đối thoại, diễn đàn với hơn 1 triệu lượt đoàn viên, người lao động tham gia; tiếp nhận 20.742 ý kiến, kiến nghị và phối hợp giải quyết 18.413 kiến nghị.
Những cuộc đối thoại ấy đặc biệt có ý nghĩa nếu các kiến nghị từ công nhân về máy móc, thiết bị bảo hộ, môi trường độc hại, thời gian làm việc hay quy trình sản xuất được phát hiện và giải quyết trước khi trở thành nguyên nhân tai nạn.
Ở Công ty Than Núi Béo, hình ảnh lãnh đạo doanh nghiệp trực tiếp xuống hầm lò kiểm tra công tác an toàn cho thấy việc giám sát phải đi đến tận nơi người lao động đang làm việc, thay vì chỉ tồn tại trong báo cáo.
Đó cũng là lý do mạng lưới an toàn vệ sinh viên có vai trò đặc biệt. Họ làm việc ngay bên cạnh công nhân, hiểu từng vị trí sản xuất và có khả năng phát hiện sớm những nguy cơ mà một cuộc kiểm tra định kỳ có thể bỏ sót.
Tuy nhiên, những vụ tai nạn nghiêm trọng vẫn xảy ra cho thấy khoảng cách giữa quy định và thực thi còn đáng kể. Vì thế, cần biến an toàn thành quyền thực chất của người lao động và trách nhiệm hằng ngày của người sử dụng lao động: công nhân được cung cấp thiết bị bảo hộ đúng chuẩn, được huấn luyện trước khi làm việc nguy hiểm, được khám sức khỏe và bệnh nghề nghiệp, được quyền phản ánh nguy cơ và được dừng công việc khi xuất hiện mối đe dọa nghiêm trọng tới tính mạng.
Còn Công đoàn phải đủ gần công nhân để nghe những cảnh báo ấy, đủ trách nhiệm để giám sát và đủ tiếng nói để yêu cầu doanh nghiệp khắc phục.
Từ chiếc mũ bảo hộ dưới hầm lò, dây an toàn trên cột điện đến một cảnh báo nguy hiểm được gửi qua hệ thống số, tất cả cuối cùng cùng hướng tới một mục tiêu rất cụ thể: người lao động bước vào ca làm việc an toàn và trở về với gia đình cũng an toàn.
Thành Nam