Tại họp báo thường kỳ chiều 7/10, báo chí nêu một loạt câu hỏi liên quan đến đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu, làm sao để kiểm soát tình trạng giá xăng tăng nhanh nhưng giảm chậm.
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu được xây dựng trong 2 năm qua và đang lấy ý kiến rộng rãi. Nghị định này có tác động sâu rộng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xã hội.
Bà Hiền nhấn mạnh, dự thảo được xây dựng theo hướng giá xăng dầu bám sát cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước.
Dự thảo đề xuất doanh nghiệp được quyền quyết định giá bán xăng dầu nhưng phải tính toán trên cơ sở công thức do Nhà nước quy định. Khi xác định và điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình biến động khi thay đổi giá.
Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và áp dụng trên toàn quốc. Hệ thống có chức năng cảnh báo những yếu tố bất thường, qua đó giúp Bộ Công Thương, các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường theo dõi, kiểm tra khi doanh nghiệp thay đổi giá bán xăng dầu.
“Hệ thống cảnh báo sẽ giúp cơ quan quản lý kịp thời nắm được trường hợp doanh nghiệp kê khai nhưng không giải trình được các yếu tố biến động về việc tăng giá hay giảm giá bán”, bà nói.
Về tần suất và biên độ điều chỉnh giá, theo Phó Cục trưởng, Nhà nước sẽ không điều hành giá theo tuần như hiện nay. Giá bán sẽ được xác định trên cơ sở chi phí kinh doanh thực tế và các lô hàng doanh nghiệp thực tế mua vào, bán ra. Doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh giá theo kế hoạch kinh doanh nhưng phải có căn cứ.
Chẳng hạn, khi một trong các yếu tố hình thành giá thay đổi, như chi phí đầu vào, lợi nhuận hoặc chi phí định mức, doanh nghiệp phải giải trình được nguyên nhân biến động. Trong đó, chi phí định mức vẫn là một yếu tố do Nhà nước quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá.
Ngoài ra, khi Nhà nước thực hiện các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào những yếu tố này để điều chỉnh giá bán.
“Đây là những công cụ mà chúng tôi đang thiết kế để giám sát khi trao quyền cho doanh nghiệp tự quyết định giá xăng dầu”, bà cho hay.
Trước lo ngại doanh nghiệp có thể “mua cao, bán cao; mua thấp, bán thấp”, không điều chỉnh giá sát với diễn biến thị trường, bà Hiền cho rằng không thể yêu cầu giá bán phải thay đổi theo từng lô hàng nhập vào.
Theo bà, xăng dầu được doanh nghiệp nhập về và lưu trữ trong kho. Khi một lô hàng chưa bán hết, doanh nghiệp có thể tiếp tục nhập lô mới với mức giá khác. Các lô hàng được lưu kho và xuất bán đan xen nên rất khó xác định chính xác giá bán tương ứng với từng lô.
Do đó, nếu quy định giá bán phải biến động theo từng lô hàng sẽ khó thực hiện trên thực tế. “Trong suốt thời gian nắm giữ hàng hóa, không có nghĩa giá bán phải thay đổi theo từng lô hàng”, bà nói.
Cũng theo bà Hiền, cơ chế giá cần được thiết kế theo hướng thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp được chủ động và chịu trách nhiệm về quyết định giá, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc minh bạch, sát thị trường và cạnh tranh.
“Mục tiêu cao nhất trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp phải bám sát tín hiệu thị trường, bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng”, bà Hiền nhấn mạnh.
Khó có chuyện thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá bán
Trước lo ngại các thương nhân đầu mối có thể chi phối giá, gây bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho rằng cần nhìn vào thiết kế tổng thể của dự thảo. Theo đó, không chỉ thương nhân đầu mối mà thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyền quyết định giá bán. Điều này sẽ tạo ra sự cạnh tranh về giá giữa các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập.
Dự thảo cũng hướng tới việc giảm tầng nấc trung gian trong hệ thống phân phối xăng dầu từ 3 xuống 2 tầng.
Cơ quan soạn thảo tính toán, nếu các doanh nghiệp hiện nay chuyển đổi theo mô hình mới, thị trường có thể có khoảng 10.500 thương nhân phân phối xăng dầu.
“Các thương nhân phân phối sẽ được quyết định giá, qua đó tạo thêm cạnh tranh trên thị trường. Trong bối cảnh đó, thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh với các thương nhân phân phối, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, nơi thương nhân phân phối có lợi thế nội tại về địa bàn”, bà Hiền phân tích.
Do đó, bà cho rằng khó xảy ra tình trạng thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá bán trên thị trường.
Tương tự, về lo ngại các doanh nghiệp có thể bắt tay, thông đồng để nâng giá xăng dầu, bà Hiền cho biết trong quá trình hoàn thiện dự thảo, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu các ý kiến đóng góp và bổ sung quy định về xử lý các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh. Nội dung này đã được đưa vào dự thảo nghị định để trình Chính phủ.