Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào những tháng cuối năm trong bối cảnh mặt bằng lãi suất và dòng vốn quốc tế còn nhiều biến động. Dù triển vọng tăng trưởng lợi nhuận và định giá của nhiều cổ phiếu mở ra những điểm đáng chú ý, áp lực bán ròng của khối ngoại cho thấy thị trường vẫn đối mặt với không ít thách thức.
Kết thúc quý III/2026, VN-Index dừng tại 1.768,62 điểm, giảm 4,9% so với cuối quý II. Áp lực điều chỉnh diễn ra trong bối cảnh thị trường phân hóa mạnh giữa các nhóm cổ phiếu. Trong khi một số mã vốn hóa lớn vẫn duy trì mặt bằng giá tương đối cao, nhiều cổ phiếu giảm sâu, gây sức ép lên hiệu suất danh mục của nhà đầu tư cá nhân và các quỹ đầu tư.
Tuy nhiên, diễn biến của chỉ số chưa phản ánh đầy đủ bức tranh hoạt động của doanh nghiệp niêm yết. Trong khi giá cổ phiếu chịu sức ép từ tâm lý thận trọng và những lo ngại về lãi suất, nhiều doanh nghiệp vẫn ghi nhận kết quả kinh doanh tăng trưởng tích cực. Khoảng cách giữa diễn biến giá và nền tảng cơ bản trở thành vấn đề đáng chú ý, đặc biệt với những nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn.
Theo ông Lê Chí Phúc, Tổng Giám đốc SGI Capital, lãi suất hiện là biến số then chốt chi phối tâm lý nhà đầu tư và quỹ đạo dòng tiền trong những tháng cuối năm. Dù vậy, sau một giai đoạn thị trường tương đối yếu, cơ hội đầu tư có thể dần xuất hiện. Điều quan trọng không phải là dự đoán chính xác thời điểm cơ hội đến, mà là xác định thị trường đang ở đâu trong chu kỳ và chuẩn bị đủ nguồn lực để sẵn sàng giải ngân khi điều kiện thuận lợi xuất hiện.
Áp lực lên thị trường không chỉ đến từ những yếu tố nội tại mà còn chịu ảnh hưởng từ bên ngoài. Ông Dominic Scriven, Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Dragon Capital, cũng lưu ý xu hướng lãi suất tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản là yếu tố cần theo dõi, bởi những biến động tại các nền kinh tế lớn này có thể tác động đến dòng vốn quốc tế, qua đó ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán Việt Nam.
Khi mặt bằng lãi suất tại các nền kinh tế lớn thay đổi, tương quan lợi suất giữa các thị trường cũng dịch chuyển, ảnh hưởng đến quyết định phân bổ tài sản của nhà đầu tư quốc tế. Với những thị trường mới nổi như Việt Nam, diễn biến này có thể tác động đến dòng vốn ngoại, đặc biệt trong bối cảnh nhà đầu tư toàn cầu cân nhắc giữa lợi nhuận kỳ vọng và mức độ rủi ro.
Thực tế, việc Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên Thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, chưa tạo ra sự đảo chiều bền vững của dòng vốn ngoại.
Trong tháng 9, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng khoảng 179,1 triệu USD trên ba sàn HOSE, HNX và UPCoM. Tính chung 9 tháng, giá trị bán ròng trên thị trường cổ phiếu Việt Nam đạt khoảng 3,8 tỷ USD, theo thống kê của Chứng khoán Vietcap.
Trong ngắn hạn, sự kết hợp giữa áp lực lãi suất toàn cầu, mặt bằng lãi suất trong nước và hoạt động bán ròng của khối ngoại có thể tiếp tục ảnh hưởng đến tâm lý thị trường. Điều này cũng lý giải vì sao kỳ vọng từ nâng hạng chưa đủ để tạo động lực phục hồi rõ nét cho VN-Index, dù triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp vẫn tích cực.
Tuy nhiên, diễn biến dòng vốn ngoại không phải yếu tố duy nhất quyết định triển vọng thị trường. Trong khi dòng tiền quốc tế chịu ảnh hưởng từ môi trường lãi suất và chiến lược phân bổ tài sản, thì định giá cùng khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp vẫn là những yếu tố quan trọng để đánh giá cơ hội đầu tư trong trung và dài hạn.
Dữ liệu của VinaCapital cho thấy hệ số giá trên lợi nhuận dự phóng (P/E) năm 2026 của thị trường chứng khoán Việt Nam ở mức hơn 12 lần, thấp hơn mức khoảng 15 lần của Thái Lan và Malaysia, nhưng cao hơn Philippines và Indonesia, với mức 9-10 lần.
Đáng chú ý, nếu loại trừ nhóm cổ phiếu Vingroup, vốn tăng giá mạnh trong hơn một năm qua, P/E dự phóng năm 2026 của phần còn lại của VN-Index chỉ còn khoảng 9,5 lần. Điều này cho thấy mức định giá của chỉ số chịu ảnh hưởng đáng kể từ một số cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhiều cổ phiếu khác đang được giao dịch ở mặt bằng thấp hơn.
Dù vậy, P/E thấp không đồng nghĩa mọi cổ phiếu đều đang bị định giá thấp hơn giá trị hợp lý. Triển vọng lợi nhuận, chất lượng tài chính và khả năng duy trì tăng trưởng vẫn là những yếu tố quyết định mức giá hiện tại có thực sự hấp dẫn hay không.
Bên cạnh yếu tố định giá, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận cũng là điểm đáng chú ý của thị trường chứng khoán Việt Nam. VinaCapital dự báo lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) của các doanh nghiệp niêm yết tăng khoảng 25% trong năm 2026 và tiếp tục duy trì mức tăng trưởng hai chữ số trong năm 2027. Đây là mức tăng trưởng nổi bật so với các thị trường trong khu vực ASEAN. Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) dự phóng năm 2026 đạt khoảng 15%.
Kết quả kinh doanh thực tế trong nửa đầu năm cũng góp phần củng cố triển vọng này, khi doanh thu của các doanh nghiệp niêm yết tăng khoảng 33%, trong khi lợi nhuận sau thuế tăng 48% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, tăng trưởng lợi nhuận chưa được phản ánh tương ứng vào diễn biến giá cổ phiếu. Theo dữ liệu phân tích của VinaCapital, sau ba quý năm 2026, hơn 21% số cổ phiếu đã giảm xuống dưới vùng đáy ghi nhận trong giai đoạn COVID-19.
Theo ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao VinaCapital, sự lệch pha này phần nào xuất phát từ tâm lý thận trọng trước áp lực lãi suất. Khi tâm lý nhà đầu tư thận trọng, ngay cả những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt cũng có thể chịu áp lực điều chỉnh theo thị trường chung.
Nhìn về những tháng cuối năm, lãi suất và dòng vốn quốc tế tiếp tục là những biến số chi phối diễn biến thị trường, trong khi tác động từ việc nâng hạng sẽ cần thêm thời gian để phản ánh vào dòng tiền và mặt bằng định giá.
Dù nhiều cổ phiếu đang được giao dịch ở mức định giá thấp so với triển vọng tăng trưởng lợi nhuận, áp lực từ môi trường lãi suất và tâm lý thận trọng vẫn có thể khiến thị trường phân hóa mạnh.
Theo các chuyên gia, cơ hội đầu tư không đơn thuần nằm ở những cổ phiếu giảm giá sâu, mà ở khả năng nhận diện doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, năng lực tạo lợi nhuận bền vững và mức định giá phù hợp.
Trong bối cảnh đó, chiến lược đầu tư có chọn lọc, gắn với tầm nhìn trung và dài hạn, sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá tốt hơn cơ hội và rủi ro trong từng giai đoạn của thị trường./.
(TTXVN/Vietnam+)