Chuyên gia châu Âu: Bóng đá Việt Nam khó vươn tầm cao nhờ cầu thủ nhập tịch

Mới đây, Phó Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF), Trần Anh Tú, khẳng định đội tuyển Việt Nam không giới hạn cầu thủ nhập tịch. Thay vào đó, HLV trưởng là người có quyền quyết định cuối cùng về việc sử dụng lực lượng nhập tịch ở đội tuyển Việt Nam.

Phát biểu của ông Trần Anh Tú đã khiến làng bóng đá Đông Nam Á dậy sóng. Trang Kiran Buriram lo ngại đội tuyển Việt Nam sẽ ra sân với 11 cầu thủ nhập tịch và trở thành đội tuyển “đa quốc gia”.

Với tư cách là người quan sát và nghiên cứu bóng đá Việt Nam lâu năm, nhà môi giới cầu thủ người Slovenia, Jernej Kamensek, đã có chia sẻ liên quan tới vấn đề nhập tịch của đội tuyển Việt Nam.

Việc nhập tịch cầu thủ chỉ là phương án ngắn hạn

Chào ông Jernej Kamensek. Ông nghĩ sao về tuyên bố mới đây của Phó Chủ tịch VFF Trần Anh Tú khi khẳng định đội tuyển Việt Nam không giới hạn cầu thủ nhập tịch? Liệu đó có phải là hướng đi đúng đắn của bóng đá Việt Nam?

- Theo quan điểm của cá nhân tôi, VFF cần cân nhắc thật kỹ việc không giới hạn cầu thủ nhập tịch ở đội tuyển quốc gia, từ góc độ phát triển bóng đá dài hạn. Tôi được biết rằng bóng đá Việt Nam từng áp dụng cách tiếp cận tương tự trong quá khứ. Tôi không thực sự bị thuyết phục bởi chiến lược này. Nó sẽ không tạo ra tác động tích cực trong sự phát triển dài hạn.

Cầu thủ nhập tịch chắc chắn có thể giúp tăng cường sức mạnh đội tuyển quốc gia trong ngắn hạn nhưng chúng ta chỉ nên coi họ là sự bổ sung, chứ không phải thay thế trong quá trình phát triển của bóng đá Việt Nam.

Có một sự khác biệt rất lớn giữa trường hợp của Việt Nam với các nền bóng đá phát triển như Pháp. Sức mạnh của đội tuyển Pháp phần lớn là kết quả của hàng chục năm phát triển các cầu thủ đẳng cấp cao trong chính hệ thống bóng đá của họ. Nhiều cầu thủ Pháp được sinh ra, trưởng thành và phát triển thông qua môi trường bóng đá Pháp. Điều đó rất khác với việc đưa những cầu thủ nước ngoài đã phát triển sự nghiệp và khẳng định năng lực trước sang Việt Nam, sau đó làm thủ tục để họ đủ điều kiện khoác áo đội tuyển quốc gia.

Theo tôi, mô hình lý tưởng trong dài hạn là ưu tiên những cầu thủ được đào tạo và phát triển tại Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện cho những cầu thủ có nguồn gốc Việt Nam được đào tạo ở nước ngoài về cống hiến cho quê hương. Điều này sẽ giúp củng cố cả đội tuyển quốc gia lẫn hệ thống bóng đá trong nước.

Chỉ có thời gian mới cho chúng ta biết cách tiếp cận nào mang lại kết quả tốt nhất. Nhưng thành công của đội tuyển quốc gia không chỉ nên được đo bằng việc giành chiến thắng ở hiện tại, mà còn phải được đánh giá qua khả năng phát triển bóng đá Việt Nam hiệu quả như thế nào cho thế hệ tiếp theo.

Gần đây, hai hậu vệ là Adou Minh và Kyle Colonna đều có quốc tịch Việt Nam. Ông có cho rằng đây là chiến lược của VFF nhằm củng cố hàng thủ của đội tuyển Việt Nam? Trước đó, đội bóng đã tăng cường hàng công bằng những cầu thủ như Xuân Son, Hoàng Hên, Tài Lộc.

- Từ góc độ phát triển bóng đá, tôi xem Adou Minh và Kyle Colonna là những sự bổ sung hữu ích hơn là những sự nâng cấp lớn về chất lượng cho đội tuyển Việt Nam. Ở cấp độ Đông Nam Á, cả hai có thể giúp tăng chiều sâu đội hình và mang đến cho HLV thêm nhiều lựa chọn, đây chắc chắn là điều tích cực.

Họ đều là những cầu thủ có gốc gác Việt Nam nên việc họ đủ điều kiện khoác áo đội tuyển quốc gia trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên, tôi không cho rằng chỉ riêng những sự bổ sung này có thể giúp nâng cao đáng kể trình độ tổng thể của đội tuyển Việt Nam.

Bóng đá Việt Nam đã có những trung vệ đủ tài năng. Thậm chí, tôi tin rằng hệ thống đào tạo trẻ của Việt Nam có thể đào tạo ra những cầu thủ xuất sắc hơn thế. Vấn đề lớn hơn nằm ở tiêu chuẩn mà bóng đá Việt Nam đặt ra. Nếu tham vọng của Việt Nam thực sự là giành quyền tham dự và cạnh tranh tại World Cup, trình độ cần đạt được sẽ cao hơn đáng kể.

Cầu thủ nhập tịch có thể bổ sung chiều sâu và tạo ra sự cạnh tranh, nhưng ưu tiên trong dài hạn vẫn phải là phát triển những cầu thủ Việt Nam đủ khả năng tự mình vươn tới tiêu chuẩn quốc tế đó.

Vậy theo ông, đội tuyển Việt Nam đang dần phụ thuộc vào lực lượng cầu thủ nhập tịch và Việt kiều? Đó có phải là nước đi đúng đắn, ít nhất trong ngắn hạn là hướng đến giải Asian Cup 2027?

- Hiện tại, tôi chưa thấy rằng đội tuyển Việt Nam phụ thuộc vào lực lượng nhập tịch hay Việt kiều. Theo tôi, sự cân bằng như thời điểm này là hợp lý. Tuy nhiên, nếu trong tương lai, đội bóng triệu tập nhiều hơn cầu thủ nhập tịch, sự cân bằng này có thể bị phá vỡ.

Đối với Asian Cup 2027, tôi sẽ không nhìn vào chiến lược của đội tuyển quốc gia chỉ trong ngắn hạn. Chiến lược đội tuyển cần được đánh giá trong nhiều năm, chứ không nên thay đổi chỉ vì một giải đấu. Bóng đá là một môi trường sống động và không ngừng phát triển, nhưng để phát triển thành công cần có một nền tảng vững chắc và nhất quán.

Nguyên tắc luôn phải đơn giản: lựa chọn những cầu thủ tốt nhất hiện có để xây dựng đội tuyển mạnh nhất có thể, đại diện cho đất nước Việt Nam và người dân Việt Nam, bất kể họ được đào tạo ở đâu.

Những nền bóng đá mạnh nhất thế giới không thay đổi triết lý chỉ vì một giải đấu. Họ xây dựng chiến lược dài hạn, liên tục phát triển cầu thủ của mình và điều chỉnh trong khuôn khổ chiến lược đó.

Với Việt Nam, ưu tiên cũng nên như vậy. Trước tiên, các bạn cần xây dựng một hệ thống bóng đá bền vững, sau đó để đội tuyển quốc gia trở thành hình ảnh phản ánh mạnh mẽ nhất của hệ thống đó.

Việc bổ sung nhiều cầu thủ nhập tịch có thể tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh ở đội tuyển Việt Nam hay không? Liệu chăng điều này có thể khiến cơ hội ra sân của cầu thủ bản địa Việt Nam ngày càng ít hơn?

- Mối quan ngại lớn nhất của tôi không nằm ở việc nhập tịch, mà là liệu việc nhập tịch có đang nhận được quá nhiều sự quan tâm so với quá trình phát triển cầu thủ Việt Nam hay không.

Đây là vấn đề rất nhạy cảm ở Việt Nam. Tôi cho rằng VFF nên nhìn nhận một cách thẳng thắn từ góc độ phát triển dài hạn. Sự cạnh tranh là điều lành mạnh, nhưng việc lựa chọn quá nhiều cầu thủ nhập tịch hoặc cầu thủ Việt kiều có thể phản tác dụng.

Nếu các cầu thủ trẻ Việt Nam bắt đầu cảm thấy cơ hội được khoác áo đội tuyển quốc gia của chính mình ngày càng trở nên khó khăn, chúng ta có nguy cơ làm suy giảm động lực và ảnh hưởng tới sự phát triển của thế hệ tiếp theo.

Tôi thực sự muốn thấy bóng đá trẻ nhận được mức độ quan tâm và đầu tư tương tự: các giải đấu cấp thành phố/tỉnh, khu vực và quốc gia mạnh hơn, với mức độ cạnh tranh cao hơn; đồng thời công tác đào tạo HLV trong nước được cải thiện đáng kể. Nếu làm được điều đó, tôi tin Việt Nam có thể sản sinh ra nhiều tài năng đẳng cấp cao hơn đáng kể.

Cầu thủ nhập tịch có thể bổ sung chất lượng và chiều sâu nhưng họ không bao giờ được trở thành sự thay thế cho việc phát triển cầu thủ Việt Nam. Không phải cầu thủ được đào tạo ở nước ngoài mặc nhiên được ưu tiên hơn một cầu thủ trẻ đầy triển vọng được đào tạo trong nước. Nếu sự cân bằng bị phá vỡ, cái giá phải trả cho bóng đá Việt Nam trong dài hạn có thể rất lớn.

Bóng đá Việt Nam cần xây dựng từ móng

Từ những phân tích của ông, tôi lo lắng đội tuyển Việt Nam có thể trở thành phiên bản tiếp theo của Indonesia? Chúng ta đều biết Garuda (biệt danh của Indonesia) đã chấp nhận đánh đổi bằng việc sử dụng đội hình gồm hầu hết cầu thủ nhập tịch. Điều đó dẫn tới việc chất lượng cầu thủ bản địa của Indonesia ngày càng đi xuống.

- Tôi thực sự hy vọng bóng đá Việt Nam sẽ không đi theo hướng đó. Trường hợp của nền bóng đá Việt Nam cũng khác Indonesia vì những khác biệt về bối cảnh lịch sử và quá trình phát triển bóng đá.

Bóng đá Việt Nam luôn có những cầu thủ có gốc Việt được sinh ra hoặc đào tạo ở nước ngoài. Họ chắc chắn nên được xem xét, nhưng không nên mặc nhiên được ưu tiên hơn những cầu thủ được đào tạo tại Việt Nam.

Điều quan trọng là cầu thủ được phát triển ở đâu và như thế nào. Bóng đá Việt Nam cần tạo ra những lộ trình quốc tế mạnh mẽ hơn nhiều để các tài năng trẻ xuất sắc nhất có cơ hội trải nghiệm môi trường bóng đá trình độ cao ở nước ngoài, sau đó mang những kinh nghiệm đó trở lại đội tuyển quốc gia.

Với tôi, đội tuyển quốc gia đại diện cho nhiều thứ hơn là kết quả cuối cùng. Đó là đại diện cho đất nước, con người và cả hệ thống bóng đá phía sau đội tuyển. Việc để thua một số trận đấu trong quá trình phát triển đúng những cầu thủ phù hợp và xây dựng một nền tảng mạnh hơn không nhất thiết đồng nghĩa với thất bại.

Điều nguy hiểm là chạy theo những kết quả ngắn hạn một cách thái quá, đến mức đội tuyển Việt Nam ngừng phát triển cầu thủ bản địa và bản sắc bóng đá của mình. Mục tiêu không nên đơn giản là có đội tuyển quốc gia mạnh nhất ở thời điểm hiện tại, quan trọng phải là xây dựng một hệ thống bóng đá Việt Nam đủ khả năng sản sinh ra một đội tuyển mạnh trong 10-20 năm tới.

Theo quan điểm của ông, có nên đưa ra giới hạn về số lượng cầu thủ nhập tịch ở đội tuyển quốc gia, để giúp các cầu thủ bản địa Việt Nam phát triển?

- Đây là một câu hỏi khó và tôi không ủng hộ việc đưa ra một giới hạn số lượng mang tính tùy ý nếu chưa có những nghiên cứu sâu hơn. Nhưng nếu tôi là người hoạch định chiến lược cho đội tuyển Việt Nam, ưu tiên của tôi sẽ rất rõ ràng: phát triển cầu thủ Việt Nam trước tiên.

Bóng đá Việt Nam cũng nên nghiêm túc xem xét lại lộ trình phát triển hiện tại, khi các cầu thủ trẻ bị gắn quá lâu với những học viện và CLB trong nước. Những tài năng xuất sắc ở độ tuổi 18, 19, 20 và 21 nên có một lộ trình bài bản để được trải nghiệm những môi trường bóng đá có trình độ cao hơn tại châu Á và châu Âu.

Nhật Bản và Saudi Arabia là ví dụ điển hình. Họ đã nghiên cứu những lộ trình tạo cơ hội cho các cầu thủ trẻ phát triển ở nước ngoài. Bóng đá Việt Nam nên cân nhắc một chiến lược tương tự, có thể thông qua việc hợp tác với các CLB ở châu Âu và những giải đấu hàng đầu châu Á, với sự hỗ trợ của một quỹ phát triển chuyên biệt.

Nếu một cầu thủ trẻ ra nước ngoài ở tuổi 18 hoặc 19 nhưng không lập tức thành công, điều đó không có nghĩa là thất bại. Cậu ấy có thể trở về ở tuổi 21, 22 hoặc 23 với những trải nghiệm hoàn toàn khác, sau khi được tập luyện và thi đấu trong một nền văn hóa bóng đá khác, đồng thời làm việc với những HLV và cầu thủ có trình độ cao hơn.

Tôi thà đầu tư để phát triển 20 cầu thủ hoặc thậm chí nhiều hơn những cầu thủ Việt Nam ở môi trường quốc tế còn hơn sử dụng nhập tịch để giải quyết những vấn đề ngắn hạn. Cầu thủ nhập tịch có thể giúp tăng cường sức mạnh đội tuyển, nhưng câu hỏi mang tính chiến lược thực sự là liệu Việt Nam có đang tạo ra đủ số lượng cầu thủ nội có trình độ cao hay không.

Điều đó đòi hỏi một chiến lược quốc gia dài hạn được xây dựng bởi những người thực sự hiểu về phát triển cầu thủ quốc tế, bóng đá và văn hóa Việt Nam, thay vì chỉ đưa ra những quyết định dựa trên kết quả ngắn hạn.

Bóng đá Việt Nam cần đầu tư nhiều hơn nữa vào tài năng bản địa và tạo ra một con đường để những cầu thủ trẻ xuất sắc nhất có thể vươn ra thế giới.

Ông có thể nói rõ hơn bóng đá Việt Nam cần làm gì để phát triển cầu thủ bản địa, trong bối cảnh sự cạnh tranh của các cầu thủ nhập tịch và Việt kiều ngày càng lớn?

- Ưu tiên số một phải là một chiến lược phát triển bóng đá trẻ quốc gia mạnh mẽ hơn nhiều, do VFF dẫn dắt nhưng được triển khai thông qua một cơ cấu chuyên nghiệp rõ ràng, với trách nhiệm và cơ chế giám sát cụ thể.

VFF nên xây dựng chiến lược quốc gia, các tiêu chuẩn và lộ trình phát triển dài hạn. Tuy nhiên, việc triển khai chuyên môn phải được dẫn dắt bởi những người có chuyên môn đã được chứng minh trong lĩnh vực phát triển cầu thủ, đào tạo HLV và bóng đá quốc tế, bất kể quốc tịch của họ.

Bóng đá Việt Nam chắc chắn phải phát triển và trao thêm quyền cho các chuyên gia trong nước, nhưng việc này nên dựa trên trình độ đào tạo, kinh nghiệm và năng lực đã được chứng minh.

Khi cần thiết, bóng đá Việt Nam cũng nên mời những chuyên gia quốc tế giàu kinh nghiệm để giúp xây dựng hệ thống, chuyển giao kiến thức và đào tạo thế hệ lãnh đạo chuyên môn tiếp theo của bóng đá Việt Nam.

Ở Việt Nam, gần như bất kỳ ai cũng có thể mở một “trường bóng đá” hoặc học viện, trong khi nhiều HLV phụ trách đào tạo các cầu thủ trẻ lại có rất ít hoặc thậm chí không được đào tạo bài bản về huấn luyện. Bạn không thể sản sinh ra những cầu thủ đẳng cấp thế giới bằng một hệ thống đào tạo thiếu tiêu chuẩn.

Chỉ có 5 học viện lớn là hoàn toàn không đủ để tạo ra chiều sâu tài năng mà bóng đá Việt Nam cần nếu muốn cạnh tranh ở cấp độ World Cup. Các thành phố và tỉnh cần có những cấu trúc bóng đá mạnh hơn nhiều, với HLV được đào tạo bài bản, các giải đấu địa phương và lộ trình phát triển rõ ràng từ cấp tỉnh lên khu vực rồi cấp quốc gia.

Tôi cũng sẽ thay đổi mô hình học viện. Các học viện có lẽ chỉ nên chiếm khoảng 20-25% trong toàn bộ hệ thống phát triển. Phần lớn cầu thủ trẻ nên được chơi bóng tại địa phương, sau giờ học, cùng bạn bè và trong các giải đấu có tổ chức, mà không phải rời xa gia đình từ khi còn quá nhỏ.

Tài năng cũng phát triển ở những độ tuổi khác nhau. Một đứa trẻ không nổi bật khi 9 hoặc 10 tuổi vẫn có thể trở thành một cầu thủ rất giỏi khi 14, 15 hoặc 16 tuổi. Chúng ta cần một hệ thống tiếp tục phát hiện và phát triển những cầu thủ như vậy, thay vì coi việc tuyển chọn ở độ tuổi quá sớm là quyết định cuối cùng.

Bước đầu tiên nên là một cuộc rà soát nghiêm túc đối với các trường bóng đá và học viện, đi kèm với những tiêu chuẩn quốc gia phù hợp dành cho HLV, nhà quản lý, cơ sở vật chất và công tác phát triển cầu thủ.

Bóng đá Việt Nam cần một lộ trình phát triển bài bản và toàn diện, từ bóng đá cơ sở cho tới đội tuyển quốc gia, với những mục tiêu có thể đo lường và được đánh giá thường xuyên.

Thành công trong bóng đá cần một nền tảng thực sự vững chắc để phát triển, giống hệt như việc xây dựng một ngôi nhà. Bạn không thể xây một ngôi nhà vững chắc, ổn định từ phần mái xuống. Bạn cần đúng con người, đúng kiến thức và nền tảng phù hợp ở mọi cấp độ.

Nếu nền móng yếu, mọi thứ được xây dựng bên trên cũng sẽ yếu. VFF nên dẫn dắt tầm nhìn, những người có chuyên môn tốt nhất nên phụ trách việc triển khai về mặt kỹ thuật, đồng thời Việt Nam phải phát triển song song thế hệ chuyên gia bóng đá tương lai của chính mình.