AI có thể làm phát sinh thêm kế hoạch nếu…
AI giúp giáo viên nhanh chóng tạo giáo án, bài giảng, câu hỏi; tổ chuyên môn xây dựng chuyên đề, sáng kiến; ban giám hiệu phân tích dữ liệu và đề xuất phương án quản lý. Tuy nhiên, mỗi sản phẩm mới đều cần kiểm chứng, điều chỉnh và tổ chức thực hiện. Một sáng kiến có thể kéo theo kế hoạch, phân công, báo cáo; một bộ tiêu chí mới lại phát sinh biểu mẫu, minh chứng. Nếu thiếu chọn lọc, AI không giảm tải mà còn làm tăng công việc, khiến nhà trường bận rộn hơn nhưng chưa chắc giáo dục hiệu quả hơn.
Giáo viên tìm hiểu các ứng dụng AI trong học tập tại một cuộc triển lãm về AI trong giáo dục
ảnh minh họa: Ngọc Long
Đáng lo hơn, AI có thể làm gia tăng quản lý bằng hồ sơ, minh chứng. Giáo viên soạn giáo án nhanh hơn nhưng lại phải làm thêm báo cáo ứng dụng AI, minh chứng chuyển đổi số và sản phẩm đổi mới phương pháp. Nhà trường có thêm hoạt động nhưng chất lượng dạy học chưa chắc cải thiện.
Cũng không thể đồng nhất sản phẩm AI với chất lượng chuyên môn. Giáo án đẹp chưa chắc phù hợp với học sinh; bài giảng sinh động chưa chắc giúp các em hiểu sâu. AI chỉ cung cấp phương án tham khảo, không thể thay thế sự am hiểu của giáo viên về từng lớp, từng học sinh.
AI còn giúp phân tích kết quả học tập, chuyên cần và sự tiến bộ của học sinh. Nhưng dữ liệu chỉ phản ánh một phần thực tế. Kết quả sa sút có thể do năng lực học tập, hoàn cảnh gia đình hoặc tâm lý. Vì vậy, cảnh báo của AI phải được kiểm chứng. Quản trị bằng dữ liệu không phải tạo thêm nhiều chỉ số, mà là lựa chọn đúng thông tin để đưa ra quyết định phù hợp.
Thời gian tiết kiệm nhờ AI cần được ưu tiên cho chuẩn bị bài học, nghiên cứu chuyên môn và quan tâm đến học sinh, không phải để giao thêm hồ sơ, báo cáo.
Ứng dụng AI phải đi cùng đổi mới phương thức quản trị
Nếu vẫn giữ cách quản lý cũ, AI có thể làm phát sinh thêm kế hoạch, báo cáo, hồ sơ và hoạt động, khiến thời gian dành cho dạy học và học sinh bị thu hẹp. Vì vậy, ứng dụng AI phải đi cùng đổi mới tư duy quản trị.
Hiệu trưởng cần rà soát, cắt giảm báo cáo, biểu mẫu, cuộc họp và quy trình trùng lặp, ít giá trị. Không phải ý tưởng nào do AI tạo ra cũng cần triển khai; không phải hoạt động nào cũng phải bổ sung tiêu chí, minh chứng. Trước khi giao nhiệm vụ mới, cần xem xét khả năng thay thế, đơn giản hóa hoặc loại bỏ công việc hiện có.
Cùng với đó, phải chuyển từ quản lý bằng số lượng hồ sơ, hoạt động sang đánh giá kết quả giáo dục thực chất. Không nên đánh giá giáo viên qua số công cụ AI sử dụng hay sản phẩm công nghệ tạo ra, mà phải xem ứng dụng ấy có giúp nâng cao chất lượng bài dạy, phát hiện khó khăn và cải thiện kết quả học tập của học sinh hay không. AI hỗ trợ phân tích, soạn thảo, đề xuất; giáo viên phải kiểm chứng, lựa chọn và chịu trách nhiệm chuyên môn. Hiệu trưởng cũng không thể lấy kết quả AI làm căn cứ thay thế trách nhiệm quản lý của mình.
AI càng thông minh, người đứng đầu càng phải giỏi lựa chọn. Hiệu trưởng cần biết kiểm chứng thông tin, nhận diện giới hạn công nghệ, đánh giá tính khả thi của đề xuất; xác định việc gì cần làm, việc gì có thể giao cho AI và việc gì phải loại bỏ. Năng lực quản trị không phải tạo thêm công việc mà ở khả năng tập trung nguồn lực vào những mục tiêu giáo dục cốt lõi.
Một nhà trường thông minh không phải là nơi sử dụng nhiều AI, có nhiều báo cáo hay tạo ra nhiều sản phẩm nhất, mà là nơi công nghệ giúp giáo viên dạy tốt hơn, học sinh học hiệu quả hơn và người quản lý quyết định đúng đắn hơn.
Đặc biệt, phải bảo vệ thời gian dành cho hoạt động giáo dục trực tiếp. Thời gian tiết kiệm nhờ AI cần được ưu tiên cho chuẩn bị bài học, nghiên cứu chuyên môn và quan tâm đến học sinh, không phải để giao thêm hồ sơ, báo cáo.
Đưa AI vào trường học không chỉ là trang bị công cụ mới mà phải là cơ hội đổi mới tư duy quản trị, tinh giản công việc và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Mục tiêu cuối cùng không phải làm nhà trường bận rộn hơn bằng công nghệ, mà giải phóng thời gian, sức lực của đội ngũ để tập trung vào giá trị cốt lõi: sự phát triển của người học.