Còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ chưa tìm thấy ở Cồn Tiên, Quảng Trị

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Từ thông tin của các nhân chứng, cựu chiến binh và tư liệu lịch sử, lực lượng chức năng tỉnh Quảng Trị xác định còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy tại khu vực Cồn Tiên.

Sáng 9.9, tại phường Đồng Hới (Quảng Trị), Ban Chỉ đạo tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị (Ban Chỉ đạo) đã tổ chức hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực Cồn Tiên, xã Cồn Tiên.

Hội thảo tổ chức nhằm xác định vị trí mộ tập thể của các liệt sĩ tham gia trận đánh ngày 8.5.1967 vào căn cứ Cồn Tiên. Các đơn vị gồm: Đại đội 2, Đại đội 3 thuộc Tiểu đoàn 31 đặc công của Quân khu 4; Đại đội đặc công Vĩnh Linh; Đại đội đặc công Quảng Bình; Đại đội đặc công Núi Quyết thuộc Đoàn Thu Bồn và Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324; Phân đội súng phun lửa thuộc lực lượng bộ đội hóa học.

Nhiều thông tin từ nhân chứng

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo tỉnh Quảng Trị tại hội thảo, từ các thông tin trong các tư liệu lịch sử Trung đoàn 2 (Sư đoàn 324), lịch sử Tiểu đoàn đặc công 31 (Quân khu 4), hồi ký chiến trường của thiếu tướng Võ Chót..., trận đánh ngày 8.5 diễn ra rạng sáng 8.5.1967.

Thời điểm đó, lực lượng Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324 phối hợp các đơn vị đặc công tổ chức tấn công căn cứ Cồn Tiên. Khoảng 1 giờ 45 phút, khi các mũi đặc công đã bí mật lọt vào bên trong căn cứ, quân ta đồng loạt nổ súng.

Còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ chưa tìm thấy ở Cồn Tiên, Quảng Trị- Ảnh 2. — Các thông tin được tham khảo từ tư liệu lịch sử và các nhân chứng

Trong khoảng 40 phút đầu, quân địch chống trả yếu, nhiều hỏa điểm bị tiêu diệt, lực lượng ta nhanh chóng chiếm được một phần đáng kể trận địa. Tuy nhiên, do chưa nắm chắc hệ thống công sự, hầm hào bên trong căn cứ, bộ đội gặp nhiều khó khăn và thương vong. Sau đó, địch tăng cường chống trả bằng pháo binh và hỏa lực từ bên ngoài.

Đến sáng, được xe tăng, máy bay và trực thăng vũ trang chi viện, lực lượng quân đội Mỹ và quân lực Việt Nam Cộng hòa tổ chức phản kích quyết liệt. Sau nhiều đợt phản kích, quân ta bị đẩy khỏi căn cứ. Trận đánh kết thúc, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812 bị tổn thất nặng nề, nhiều cán bộ chiến sĩ hy sinh trong đó có Tiểu đoàn trưởng Trần Đăng Khương.

Dự đoán còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ

Ông Nguyễn Thí (80 tuổi, ở phường Long Xuyên, tỉnh An Giang), người từng phục vụ quân đội Mỹ ở căn cứ Cồn Tiên, cho biết đã chứng kiến việc chôn cất các liệt sĩ hy sinh tại trận đánh căn cứ này.

"Qua 60 năm, đến bây giờ vật đổi sao dời, thay đổi khó nhận diện. Bây giờ cây cối mọc lên hết rồi, tất cả những hàng rào, công sự bây giờ đều biến dạng, bị tháo gỡ. Sau này, khi lên lần thứ 2 tôi mới cảm nhận được, bộ nhớ giống như cái cuốn phim quay trở lại thì mình nhớ ra rõ ràng, chỉ ra được vị trí", ông Thí nói.

Còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ chưa tìm thấy ở Cồn Tiên, Quảng Trị- Ảnh 3. — Ông Nguyễn Thí, người chứng kiến việc chôn cất các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh tại khu vực Cồn Tiên

Theo trí nhớ của ông Thí, quân đội Mỹ đã sử dụng xe múc đào các hào dài khoảng 50 - 60 m, rộng 2 m, sâu từ 1,5 - 2 m để chôn cất bộ đội Việt Nam sau trận đánh.

Một nguồn tin khác từ Hội Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam cung cấp năm 2004 cũng đã xác định một tọa độ là nơi chôn tập thể 173 bộ đội Việt Nam hy sinh trong trận đánh.

Trong các năm từ 1988 - 2007, qua nhiều đợt quy tập, tìm kiếm tại khu vực Cồn Tiên, các lực lượng chức năng, người dân đã cất bốc được khoảng 93 hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, tại sổ theo dõi của Ban Chỉ huy quân sự huyện Gio Linh cũ, trong giai đoạn từ tháng 3.1992 - 8.2022, khu vực Cồn Tiên đã quy tập được 83 hài cốt liệt sĩ.

Qua tổng hợp các nguồn thông tin, dự đoán còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập. Thời gian qua, Quân khu 4 cùng các lực lượng chức năng đã dùng radar xuyên đất để quét tại một số vị trí ở khu vực Cồn Tiên, phát hiện nhiều khu vực có địa chất bị nhiễu loạn.

Sắp tới, lực lượng chức năng tỉnh Quảng Trị sẽ tổ chức phương án tìm kiếm bằng cách kết hợp dùng máy múc để đào tìm và kết hợp với nhân công theo dõi, kiểm tra kịp thời phát hiện khi có dấu hiệu. Khi tìm thấy dấu hiệu nghi là hài cốt liệt sĩ thì huy động nhân công để mở rộng bằng phương pháp thủ công.

Sáng 9.9, tại phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tổ chức hội thảo về khu vực Cồn Tiên. Hội thảo tập trung xác minh thông tin, khoanh định vị trí mộ tập thể của những liệt sĩ tham gia trận đánh vào căn cứ Cồn Tiên ngày 8.5.1967. Theo nguồn Thanh Niên, cuộc tìm kiếm lần này được đặt trong bối cảnh nhiều tư liệu lịch sử và lời kể nhân chứng đang bổ sung cho nhau. Trận đánh diễn ra rạng sáng 8.5.1967, với sự phối hợp của Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324 cùng nhiều đơn vị đặc công. Các lực lượng tham gia gồm Đại đội 2, Đại đội 3 thuộc Tiểu đoàn 31 đặc công Quân khu 4, Đại đội đặc công Vĩnh Linh và Đại đội đặc công Quảng Bình. Ngoài ra, Đại đội đặc công Núi Quyết thuộc Đoàn Thu Bồn, Tiểu đoàn 4 cùng Phân đội súng phun lửa của lực lượng bộ đội hóa học cũng tham chiến. Khoảng 1 giờ 45 phút, khi các mũi đặc công bí mật lọt vào căn cứ, quân ta đồng loạt nổ súng, nhanh chóng đánh trúng nhiều hỏa điểm. Trong khoảng 40 phút đầu, phía đối phương chống trả yếu, còn lực lượng tiến công chiếm được một phần đáng kể trận địa bên trong căn cứ. Tuy nhiên, do chưa nắm chắc hệ thống công sự, hầm hào, bộ đội gặp nhiều khó khăn, chịu thương vong trước khi đối phương tăng cường pháo binh. Đến sáng, xe tăng, máy bay và trực thăng vũ trang được đưa vào chi viện, giúp quân đội Mỹ cùng quân lực Việt Nam Cộng hòa phản kích quyết liệt. Sau nhiều đợt phản kích, lực lượng ta bị đẩy khỏi căn cứ, còn Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812 chịu tổn thất nặng nề trong trận chiến khốc liệt. Trong số những người hy sinh có Tiểu đoàn trưởng Trần Đăng Khương, nhân vật được nhắc đến trong các tư liệu lịch sử và hồi ký chiến trường. Tại hội thảo, ông Nguyễn Thí, 80 tuổi, quê phường Long Xuyên, tỉnh An Giang, cung cấp lời kể quan trọng về việc chôn cất liệt sĩ sau trận đánh. Thời điểm ấy, ông Thí từng phục vụ quân đội Mỹ tại căn cứ Cồn Tiên và trực tiếp chứng kiến hoạt động chôn cất bộ đội Việt Nam hy sinh. Sau nhiều thập niên, địa hình đã thay đổi mạnh, cây cối phủ kín, hàng rào và công sự biến dạng khiến việc nhận diện những vị trí cũ gặp nhiều trở ngại. Dù vậy, trong một lần trở lại khu vực, ký ức của ông Thí dần hiện rõ, giúp ông nhận ra địa điểm từng chứng kiến việc chôn cất tập thể. Theo trí nhớ nhân chứng, quân đội Mỹ đã dùng xe múc đào những đường hào dài khoảng 50 - 60 m, rộng 2 m, sâu từ 1,5 - 2 m. Một nguồn tin của Hội Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam cung cấp năm 2004 cũng xác định tọa độ được cho là nơi chôn tập thể 173 bộ đội Việt Nam. Từ năm 1988 đến 2007, nhiều đợt tìm kiếm tại Cồn Tiên đã giúp lực lượng chức năng và người dân cất bốc khoảng 93 hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, sổ theo dõi của Ban Chỉ huy quân sự huyện Gio Linh cũ ghi nhận khu vực này quy tập được 83 hài cốt trong giai đoạn tháng 3.1992 đến tháng 8.2022. Sau khi tổng hợp các tư liệu, lời kể và kết quả tìm kiếm, Ban Chỉ đạo tỉnh Quảng Trị dự đoán còn khoảng 80 - 90 hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập. Thời gian qua, Quân khu 4 cùng các lực lượng chức năng đã sử dụng radar xuyên đất, phát hiện nhiều khu vực có địa chất bị nhiễu loạn. Sắp tới, tỉnh Quảng Trị dự kiến kết hợp máy múc với nhân công theo dõi, kiểm tra, nhằm kịp thời nhận diện những dấu hiệu nghi là hài cốt liệt sĩ. Công việc tại Cồn Tiên vì thế tiếp tục đòi hỏi sự thận trọng, kiên trì, dựa trên chứng cứ lịch sử và ký ức nhân chứng để đưa các liệt sĩ trở về.