Đại học phải mang lại giá trị thật cho người học - Thanh Niên

Hệ thống giáo dục đại học (ĐH) sẽ không còn quản lý theo kiểu cũ mà chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu. Trong đó, các dữ liệu về thu nhập, bảo hiểm, thuế và việc làm sẽ được sử dụng để đánh giá tác động của đào tạo.

Thông tin trên được chia sẻ trong Hội nghị giáo dục ĐH năm 2026 do Bộ GD-ĐT tổ chức tại TP.HCM hôm qua (1.10).

Giảm quy mô để tăng chất lượng

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới giáo dục ĐH trong bối cảnh mới. Bộ trưởng nhìn nhận trong khoảng 10 - 12 năm trở lại đây, VN đã triển khai mạnh mẽ cơ chế tự chủ ĐH, bắt đầu từ 2 - 3 trường thí điểm, đến nay hệ thống giáo dục ĐH VN đã có những bước chuyển biến mạnh mẽ.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, đến nay cần nhìn nhận lại, đánh giá lại, suy nghĩ về tương lai trong giai đoạn mới. Thời gian qua, những vấn đề như mở rộng quy mô đào tạo, nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận tốt hơn với thị trường lao động, tăng cường quốc tế hóa... đã được nói rất nhiều. Trong bối cảnh mới, Bộ trưởng đặt ra yêu cầu hệ thống giáo dục ĐH không thể chỉ dừng lại ở việc "thích ứng", mà phải tiến tới "làm chủ, dẫn dắt", tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào chương trình, phương pháp giảng dạy và kết nối với doanh nghiệp để đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường lao động. "Đây là những vấn đề lớn, cần suy nghĩ có giải pháp trong thời gian tới", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhận định.

Ông cũng lưu ý các trường ĐH về việc xác định mục tiêu chiến lược. Thay vì chỉ mong muốn trở thành những trung tâm chất lượng cao, chạy đua theo các thứ hạng bề nổi trong nước và quốc tế hay chú trọng các chỉ số công bố khoa học, điều quan trọng nhất là các trường phải trả lời được câu hỏi: Trường mang lại giá trị thực chất gì cho người học, cho đất nước và cho xã hội?

Bên cạnh đó, Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới quản trị dựa trên dữ liệu. Quản trị chất lượng không thể chỉ trông chờ vào việc đo lường chuẩn đầu ra sau 4 - 5 năm, mà phải giám sát toàn bộ quá trình đào tạo dựa trên các tiêu chuẩn đã được số hóa.

Về chất lượng đào tạo, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: "Chúng ta thành công trong mở rộng quy mô rồi nhưng chất lượng thực sự yên tâm chưa? Tăng quy mô tuyển sinh là tăng nguồn lực, tăng cơ sở vật chất và giảng viên và quay trở lại tăng chất lượng. Nhưng sinh viên (SV) các trường đã thực sự nỗ lực chưa, học thực chất chưa?". Người đứng đầu ngành giáo dục nhấn mạnh: "Hiện nay ở nhiều trường ĐH, kể cả những trường lớn, tỷ lệ SV tốt nghiệp xuất sắc rất nhiều. Nếu học dễ đến mức đạt xuất sắc nhiều như vậy, liệu SV có phải nỗ lực hay không? Nếu một trường top đầu mà chuẩn đầu ra cũng chỉ thấp như các trường khác, để SV dễ dàng đạt xuất sắc, thì tôi tin rằng SV không cần phải nỗ lực gì cả". Do vậy, thời gian tới các trường ĐH phải thống kê và đo lường được tham số SV dành bao nhiêu thời gian mỗi tuần để tự học và nghiên cứu. Theo Bộ trưởng, nếu nhà trường đầu tư cơ sở vật chất, giảng viên rất tốt nhưng không đo lường được thời gian học tập, không buộc SV phải nỗ lực 100 - 110% thì không bao giờ có chất lượng thực chất.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT yêu cầu các trường phải siết chặt khâu kiểm tra đánh giá, bảo đảm tính thách thức, công bằng và thực chất từ các bài thi môn học cho đến việc xếp loại bằng tốt nghiệp, tăng cường tính thực chất trong giáo dục, không được dễ dãi trong kiểm tra đánh giá.

Nói thêm về đổi mới chương trình, mô hình và phương pháp đào tạo, Bộ trưởng đề nghị các trường ĐH chuyển đổi học tập gắn với nghiên cứu, trải nghiệm và bài toán thực tiễn. Muốn vậy, thầy cô cũng phải nghiên cứu nhưng với quy mô SV và giảng viên như hiện nay không thể làm được. "Việc mở rộng trường lớp và tăng đội ngũ có trình độ cần nhiều thời gian. Do đó, trước mắt hãy tạm dừng, thậm chí phải giảm quy mô để tăng chất lượng. Khi đào tạo chất lượng, tôi tin rằng nhà nước, xã hội sẽ quan tâm đầu tư hơn", người đứng đầu ngành giáo dục nhấn mạnh lại về vấn đề quy mô.

Thay đổi cách nhìn về thành công của giáo dục ĐH

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhận định quy mô và cơ cấu đào tạo của giáo dục ĐH có chuyển biến tích cực. Các ngành khoa học cơ bản, STEM, công nghệ cao và công nghệ chiến lược được quan tâm hơn; nhiều chương trình đào tạo nhân lực bán dẫn, AI, điện hạt nhân, đường sắt, chương trình tài năng và trung tâm đào tạo xuất sắc... đã được triển khai.

Tuy nhiên, Phó thủ tướng chỉ ra một số điểm nghẽn cần được nghiêm túc nhìn nhận để thay đổi. Theo đó, chất lượng và năng lực giữa các cơ sở còn chênh lệch. Một số cơ sở mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và các điều kiện bảo đảm chất lượng. Vấn đề tự chủ ĐH và bảo đảm chất lượng cũng chưa thật sự đi vào chiều sâu. Năng lực quản trị, trách nhiệm giải trình giữa các cơ sở chưa đồng đều; kiểm định ở một số nơi chưa thực sự trở thành động lực cải tiến chất lượng…

Thành công của giáo dục ĐH không thể chỉ đo bằng số trường, số ngành, số người học, số công bố hay thứ hạng. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng và đóng góp thực.

Phó thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu

Phó thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh: "Điều Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm không chỉ là khắc phục những hạn chế trước mắt, mà là vị thế, năng lực thực sự của giáo dục ĐH Việt Nam trong 10 - 20 năm tới và xa hơn". Ông trăn trở: "Vì sao chúng ta chưa hình thành được những ĐH có năng lực đào tạo, nghiên cứu, thu hút nhân tài và tạo ra tri thức hàng đầu thế giới? Đây là câu hỏi mà Bộ GD-ĐT và mỗi cơ sở giáo dục ĐH phải nghiêm túc suy nghĩ và trả lời bằng kết quả thực tế".

Từ vấn đề trên, Phó thủ tướng yêu cầu cách nhìn về thành công của giáo dục ĐH cần phải thay đổi. "Thành công của giáo dục ĐH không thể chỉ đo bằng số trường, số ngành, số người học, số công bố hay thứ hạng. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng và đóng góp thực: người học có năng lực và khả năng thích ứng; đội ngũ sư phạm có sản phẩm và đóng góp; nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ và giải quyết được những vấn đề từ thực tiễn đất nước", Phó thủ tướng nhấn mạnh.

"Các cơ sở giáo dục ĐH cần tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có lợi thế, không chạy theo mở rộng quy mô, ngành nghề một cách dàn trải. Bảo đảm đội ngũ giảng viên thực chất, phù hợp với quy mô và ngành đào tạo, không kê khai hình thức, trùng lặp. Đồng thời tổ chức đánh giá thực chất kết quả học tập, tốt nghiệp và chuẩn đầu ra. Quy mô tuyển sinh, mở ngành và thực hiện nhiệm vụ đào tạo phải phù hợp với năng lực thực tế của cơ sở. Các trường cũng cần sử dụng hiệu quả quyền tự chủ và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng, hiệu quả", Phó thủ tướng Lê Tiến Châu chỉ đạo.

Ông đặc biệt nhắc nhở mỗi cơ sở giáo dục ĐH phải đặt sự phát triển của mình trong yêu cầu phát triển chung của đất nước, chủ động tham gia giải quyết những bài toán lớn về nhân lực, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu không chỉ là đào tạo đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà phải chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai, tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.

Thu nhập, việc làm của sinh viên dùng để đánh giá tác động đào tạo và điều tiết chỉ tiêu

GS-TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GD-ĐT), cho biết năm học 2025 - 2026, giáo dục ĐH đã bước đầu có những chuyển biến rõ nét về nhiều mặt. Trong đó, tư duy quản trị ĐH, kiến tạo phát triển, chất lượng là nòng cốt. Bên cạnh đó, có một số chuyển biến khác về quy mô, cơ cấu, trình độ đào tạo, tuyển sinh, cung cấp nguồn nhân lực khoa học công nghệ, chuyển đổi số quốc gia; phát triển đội ngũ giảng viên; nghiên cứu khoa học, công bố, sáng chế; xếp hạng ĐH duy trì và tăng dần. Quản trị theo chuẩn, theo chất lượng, chỉ số phát triển, bộ chỉ số cốt lõi giáo dục ĐH - đào tạo cho năm học 2026 - 2027 tiếp tục phát triển bứt phá đạt các mục tiêu của năm 2030.

Cũng theo GS Thảo, nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026 - 2027 được thực hiện theo 16 chỉ số đo lường của Chiến lược phát triển giáo dục ĐH và chỉ tiêu kế hoạch năm học. Trong đó, quản trị theo chuẩn và chỉ số chất lượng với các cơ sở giáo dục ĐH dựa trên chuẩn đầu ra, đảm bảo chất lượng bên trong, dữ liệu người học và trách nhiệm giải trình.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà GS-TS Nguyễn Tiến Thảo nêu ra là hệ thống giáo dục ĐH sẽ không còn quản lý theo kiểu cũ mà chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Bộ GD-ĐT định hướng xây dựng hệ thống theo dõi người tốt nghiệp, kết nối doanh nghiệp và cựu SV để có thông tin về việc làm phù hợp, thu nhập, tiến triển nghề nghiệp và đóng góp xã hội. Các dữ liệu về thu nhập, bảo hiểm, thuế và việc làm sẽ được sử dụng để đánh giá tác động của đào tạo. Điều này giúp cơ quan quản lý nắm rõ SV trường nào ra trường có việc làm đúng chuyên môn, thu nhập bao nhiêu, từ đó điều tiết nguồn lực và chỉ tiêu tuyển sinh minh bạch.

Trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, doanh nghiệp ngày càng chú trọng năng lực hơn bằng cấp khiến vai trò của trường ĐH cũng cần thay đổi. Trước thực tế đó, Báo Thanh Niên đã thực hiện loạt bài AI phát triển, doanh nghiệp không bắt buộc bằng cấp: ĐH cần thay đổi ra sao? từ ngày 29.9 với rất nhiều ý kiến đóng góp cho mô hình ĐH phù hợp trong bối cảnh mới.

Chủ đề này đã chạm đúng trọng tâm mà Chính phủ và Bộ GD-ĐT đang hướng tới. Do đó, tại Hội nghị giáo dục ĐH năm 2026 diễn ra hôm qua, đổi mới giáo dục ĐH là vấn đề được đặt ra và chỉ đạo quyết liệt với mong muốn đẩy mạnh chất lượng, nâng vị thế, năng lực của giáo dục ĐH VN trong giai đoạn mới.