Đằng sau nỗ lực hàn gắn quan hệ giữa Tổng thống Trump và tỷ phú Musk

Nhưng phía sau những cái bắt tay và lời khen trở lại không hẳn là sự phục hồi của một tình bạn cũ. Đó trước hết là cuộc tái liên kết lợi ích giữa quyền lực chính trị, tài chính, công nghệ và tính toán cho nước Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tới.

Từ sự kết hợp đầy quyền lực đến cú đổ vỡ ồn ào

Ít mối quan hệ nào phản ánh sinh động sự giao thoa giữa chính trị và giới công nghệ Mỹ trong những năm gần đây như quan hệ giữa Tổng thống Donald Trump và tỷ phú Elon Musk. Một người nắm quyền lực của Nhà Trắng, người kia sở hữu nguồn tài chính khổng lồ hàng nghìn tỷ USD, một nền tảng truyền thông có sức lan tỏa toàn cầu và những doanh nghiệp ngày càng gắn sâu với hạ tầng chiến lược của Mỹ. 

Khi hai người tìm thấy lợi ích chung trong cuộc bầu cử năm 2024, liên minh ấy nhanh chóng trở thành một trong những hiện tượng đặc biệt nhất của chính trường Mỹ.

Ông Musk không chỉ công khai ủng hộ ông Trump, mà còn trực tiếp huy động nguồn lực tài chính và tổ chức vận động cử tri trong quá trình tranh cử. Hồ sơ tài chính bầu cử cho thấy ông Musk đã chi hơn 250 triệu USD cho các tổ chức hỗ trợ Tổng thống Trump và các ứng viên Cộng hòa trong chu kỳ bầu cử 2024; các thống kê hoàn chỉnh sau đó đưa tổng mức đóng góp lên xấp xỉ 288 triệu USD, biến ông Musk thành nhà tài trợ cá nhân lớn nhất của kỳ bầu cử. Siêu ủy ban hành động chính trị (America PAC) do ông Musk hậu thuẫn đóng vai trò đáng kể trong việc tiếp cận và huy động cử tri tại các bang chiến trường.

Chiến thắng bầu cử của ông Trump đưa quan hệ này từ liên minh tranh cử sang hợp tác quyền lực. Ông Musk tham gia chương trình cắt giảm bộ máy và chi tiêu liên bang thông qua Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE), trở thành nhân vật hiếm hoi từ giới doanh nghiệp có mức độ tiếp cận Nhà Trắng đặc biệt sâu.

Song, chính khoảng cách quá ngắn giữa doanh nhân và bộ máy nhà nước cũng tạo ra mâu thuẫn. Phong cách điều hành quyết liệt của tỷ phú Musk, các đợt cắt giảm nhân sự và chương trình liên bang gây tranh luận, cùng những xung đột với quan chức chính quyền từng bước làm hao mòn nền tảng của quan hệ.

Điểm gãy xuất hiện vào đầu tháng 6/2025. Sau khi rời vai trò trong chính quyền cuối tháng 5, ông Musk công kích Dự luật thuế và chi tiêu lớn của ông Trump, gọi dự luật này bằng những ngôn từ đặc biệt gay gắt; cho rằng nó sẽ làm gia tăng nợ công.

Cuộc tranh luận chính sách nhanh chóng biến thành xung đột cá nhân. Tổng thống Trump cho rằng ông Musk bất mãn một phần vì chính sách xe điện; đồng thời đe dọa xem xét lại trợ cấp và hợp đồng liên bang với các doanh nghiệp của tỷ phú. Ông Musk đáp trả bằng việc cáo buộc rằng ông Trump có trong hồ sơ liên quan tới tỷ phú Jeffrey Epstein. Truyền thông Mỹ khi đó nhấn mạnh rằng ông Musk không đưa ra bằng chứng cho cáo buộc này.

Đáng chú ý, cú đổ vỡ không chỉ gây chấn động truyền thông. Nó đồng thời chạm tới lợi ích cốt lõi của hai bên. Với ông Trump, ông Musk là một nguồn lực tranh cử rất khó thay thế: tiền, công nghệ tổ chức vận động cử tri và khả năng định hình dư luận thông qua X. Với ông Musk, đối đầu trực diện với Tổng thống Mỹ đồng nghĩa với việc đặt một đế chế kinh doanh có quan hệ ngày càng sâu với chính phủ trước rủi ro về hợp đồng, chính sách và quản lý.

Hãng tin Reuters, khi phân tích động thái xuống thang của ông Musk vào tháng 6/2025, dẫn nhận định của giới đầu tư rằng quy mô lợi ích giữa hai bên quá lớn: hàng tỷ USD hợp đồng chính phủ cùng quyền lực điều tra, quản lý và hoạch định chính sách khiến một cuộc chiến kéo dài trở nên đắt đỏ đối với cả hai.

Bởi vậy, ngay giữa lúc những lời công kích còn nóng, những cây cầu đầu tiên đã được dựng lại. Phó Tổng thống JD Vance, Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles và cố vấn công nghệ David Sacks đều tham gia thúc đẩy quá trình hạ nhiệt. Tỷ phú Musk sau đó đã điện đàm với Tổng thống Trump và ngày 11/6/2025 công khai thừa nhận một số bài đăng của mình đã “đi quá xa”. Tuy nhiên, ông không rút lại bất đồng về chính sách ngân sách. Chi tiết ấy rất quan trọng; quá trình hòa giải giữa ông Trump và ông Musk ngay từ đầu không phải là sự xóa bỏ khác biệt, mà là việc tách bất đồng chính sách khỏi nhu cầu duy trì quan hệ chiến lược.

Sự hàn gắn được xây dựng từng bước

Theo giới chuyên gia, quan hệ không lập tức trở lại sau lời xin lỗi của tỷ phú Musk. Trong nhiều tháng tiếp theo, cả hai dường như thử nghiệm bằng những tín hiệu nhỏ, thay vì một màn tái hợp ngoạn mục. Mốc mang tính biểu tượng xuất hiện ngày 21/9/2025 tại lễ tưởng niệm nhà hoạt động bảo thủ Charlie Kirk ở bang Arizona. Khi đó, ông Musk đã ngồi cùng Tổng thống Trump trong một phần buổi lễ; hình ảnh hai người trò chuyện trở thành bằng chứng công khai đầu tiên cho thấy băng giá đã bắt đầu tan. Ông Trump sau đó nói rằng Musk đã tới chào và hai người có một cuộc trao đổi ngắn.

Hai tháng sau, ông Musk xuất hiện trở lại tại Nhà Trắng trong tiệc tối ngày 18/11/2025 do ông Trump tổ chức nhân chuyến thăm của Thái tử Ả rập Xê út Mohammed bin Salman. Đây là lần xuất hiện công khai quan trọng tiếp theo giữa hai người kể từ cuộc đổ vỡ vào mùa hè.

Dòng tiền chính trị cũng bắt đầu trở lại. Đến cuối năm 2025 và đầu năm 2026, ông Musk tiếp tục tài trợ cho các tổ chức Cộng hòa. Báo Financial Times ghi nhận khoản đóng góp mới 10 triệu USD cho các nỗ lực bầu cử của đảng, dấu hiệu cho thấy lời đe dọa xây dựng lực lượng chính trị cạnh tranh với hai đảng lớn đã nhường chỗ cho một lựa chọn thực dụng hơn: quay trở lại hệ sinh thái Cộng hòa.

Đến tháng 6, quá trình "bình thường hóa" gần như được ông Trump công khai xác nhận. Báo Kommersant của Nga ngày 6/6 dẫn phát biểu của Tổng thống Trump nói rằng ông Musk “lại là bạn” của ông sau giai đoạn không thuận lợi.

Đỉnh cao của quá trình hàn gắn diễn ra trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump hồi tháng 5/2026. Theo báo Wall Street Journal, ông Musk có mặt trên Không lực Một cùng Tổng thống. Cuộc trò chuyện giữa hai người xoay quanh đầu tư sản xuất tại Mỹ, công nghệ vũ trụ và gia đình. Sau đó, hai bên duy trì liên lạc định kỳ về AI, Trung Quốc và các vấn đề quốc tế. Tuy nhiên, chính nguồn tin này cũng cho biết ông Trump không tin quan hệ có thể hoàn toàn trở lại mức độ thân thiết trước đây.

Điều đang hồi sinh, vì thế, không hẳn là “tình bạn Trump - Musk”, mà là một cơ chế hợp tác có giới hạn. Tỷ phú Musk dường như cũng đã rút ra bài học đắt giá từ giai đoạn DOGE. Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Economist ngày 23/7, ông thừa nhận đã tham gia chính trị quá sâu và “bị cuốn đi”, dù vẫn bảo vệ mục tiêu giảm thâm hụt ngân sách của DOGE. Việc một trong những nhân vật chính trị hóa mạnh nhất của giới công nghệ Mỹ chủ động hạ thấp mức độ hiện diện cá nhân cho thấy chiến lược mới của ông Musk có thể là gây ảnh hưởng nhiều hơn nhưng xuất hiện ít hơn.

Thực tế, chỉ vài ngày sau phát biểu ấy, quy mô ảnh hưởng chính trị của ông Musk lại trở nên rõ ràng. Hãng Reuters ngày 30/7 cho biết siêu ủy ban America PAC chuẩn bị chương trình vận động cử tri Cộng hòa trị giá khoảng 100-120 triệu USD tại ít nhất 8 bang trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Hồ sơ tài chính cho thấy tổ chức này đã chi 52,3 triệu USD kể từ đầu năm 2025. Đó là một nghịch lý đáng chú ý: tỷ phú Musk đang rút khỏi sân khấu chính trị, nhưng chưa hề rút khỏi quyền lực chính trị.

Khi lợi ích chính trị, công nghệ và an ninh quốc gia cùng gặp nhau

Động lực mạnh nhất thúc đẩy Tổng thống Trump và ông Musk xích lại gần nhau nằm ở cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tới. Bối cảnh hiện nay không thuận lợi đối với đảng Cộng hòa. Khảo sát của Reuters/Ipsos công bố đầu tháng 8 ghi nhận tỷ lệ ủng hộ công việc của ông Trump giảm xuống 35%; trong cuộc thăm dò lựa chọn đảng cho Quốc hội, cử tri đăng ký nghiêng về đảng Dân chủ với tỷ lệ 42%-37%. Đảng Dân chủ chỉ cần giành thêm một số ít ghế để kiểm soát Hạ viện.

Trong điều kiện đó, ông Musk trở thành “tài sản đặc biệt giá trị”. Đảng Cộng hòa đã có sức mạnh tài chính đáng kể: hãng Reuters tháng 7 cho biết MAGA Inc. - siêu ủy ban hành động chính trị ủng hộ ông  Trump, siêu ủy ban America PAC đã tích lũy hơn 400 triệu USD. Việc bổ sung mạng lưới tổ chức thực địa và 100-120 triệu USD từ America PAC có thể giúp phe Cộng hòa tăng cường vận động cử tri tại những bang quyết định quyền kiểm soát Quốc hội.

Dĩ nhiên, tiền không tự động mua được chiến thắng. Những cuộc bầu cử sơ bộ năm 2026 đã xuất hiện nhiều trường hợp ứng viên chi tiêu ít hơn vẫn đánh bại đối thủ có nguồn tài chính vượt trội. Trang Axios nhận xét rằng tiền đang cho thấy “lợi suất giảm dần” trong một số cuộc đua, nhất là khi động lực cử tri, thông điệp và sự ủng hộ chính trị mạnh có thể bù đắp chênh lệch tài chính.

Nhưng tỷ phú Musk đem đến nhiều hơn tiền bạc. America PAC từng xây dựng bộ máy huy động cử tri tại các bang chiến trường; X cung cấp cho Musk khả năng tác động trực tiếp tới không gian thông tin; còn vị thế biểu tượng của ông trong một bộ phận giới công nghệ giúp phe ông Trump kết nối với nguồn vốn và nhân lực của thung lũng công nghệ Silicon Valley.

Ở chiều ngược lại, ông Musk cũng có những lý do rất cụ thể để không duy trì tình trạng căng thẳng với Nhà Trắng. Trường hợp SpaceX cho thấy rõ nhất mức độ đan xen giữa lợi ích doanh nghiệp và nhà nước. Tháng 7, SpaceX giành thêm hợp đồng 1,6 tỷ USD của Không quân Vũ trụ Mỹ cho 18 vụ phóng Falcon 9. Chỉ tính riêng năm nay, giá trị các hợp đồng liên quan đến Lầu Năm Góc mà SpaceX nhận được đã lên ít nhất khoảng 7 tỷ USD, trong đó có 6,5 tỷ USD hợp đồng vệ tinh phục vụ các mạng lưới liên lạc, phát hiện và theo dõi mục tiêu gắn với dự án phòng thủ “Vòm Vàng”.

Nói cách khác, quan hệ Trump - Musk giờ đây đã vượt xa Tesla hay chính trị bầu cử. Nó liên quan trực tiếp đến năng lực phóng vệ tinh, thông tin quân sự, phòng thủ tên lửa, AI và vị thế công nghệ của Mỹ. Một cuộc đối đầu giữa Nhà Trắng và SpaceX vì vậy có thể tạo ra vấn đề không chỉ cho ông Musk, mà cả chính phủ Mỹ. Đây có lẽ là lý do Phó Tổng thống JD Vance được cho là đặc biệt quan tâm tới việc giữ “cầu nối” với ông Musk.

Xa hơn cuộc bầu cử năm 2026 là bài toán kế nhiệm năm 2028. Nếu ông JD Vance trở thành một trong những ứng viên hàng đầu của phe Cộng hòa sau nhiệm kỳ của ông Trump, nguồn lực tài chính, truyền thông và công nghệ của ông Musk có thể tiếp tục trở thành nhân tố quan trọng. Báo Wall Street Journal cho rằng việc tính toán duy trì quan hệ với ông Vance là một trong những yếu tố khiến ông Musk rời xa ý tưởng xây dựng đảng mới.

Nhưng chính sự gắn kết ấy cũng đặt ra câu hỏi rộng hơn về ranh giới giữa quyền lực nhà nước và quyền lực của giới siêu giàu. Tại châu Âu, cuộc tranh luận này thường được nhìn dưới lăng kính “quyền lực công nghệ”. Financial Times gần đây đặt hiện tượng các tỷ phú công nghệ ngày càng gần chính quyền Mỹ trong cuộc tranh luận rộng hơn về một tầng lớp quyền lực kinh tế mới tại Mỹ; trong khi Guardian cảnh báo quy mô tiền từ các tập đoàn và tỷ phú công nghệ đổ vào bầu cử có thể làm méo mó cuộc tranh luận dân chủ về AI và chính sách công nghệ.

Đây là những quan điểm phê phán, không phải nhận định duy nhất về hệ thống chính trị Mỹ, nhưng chúng phản ánh một mối lo ngày càng hiện hữu: khi doanh nghiệp vừa cung cấp hạ tầng chiến lược cho nhà nước vừa tài trợ quy mô lớn cho lực lượng đang kiểm soát nhà nước, vấn đề xung đột lợi ích trở nên khó tránh khỏi.

Với ông Trump, còn một tính toán trực tiếp hơn. Nếu đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, họ có quyền kiểm soát các ủy ban, triệu tập điều trần và ban hành trát đòi tài liệu. Một số lãnh đạo Dân chủ đã công khai chuẩn bị các chương trình giám sát đối với chính quyền, hoạt động kinh doanh của gia đình Trump và những vấn đề mà họ cho là xung đột lợi ích; Nhà Trắng bác bỏ các kế hoạch này là mang động cơ đảng phái. Vì vậy, bảo vệ đa số Cộng hòa không đơn thuần là bảo vệ chương trình lập pháp 2 năm cuối nhiệm kỳ; nó còn liên quan trực tiếp tới khả năng Trump kiểm soát môi trường chính trị tại Washington.

Tất cả những yếu tố đó giải thích tại sao hai nhân vật từng chỉ trích nhau đến mức tưởng như không còn đường quay lại cuối cùng vẫn tìm được đường trở về cùng một bàn.

Tuy nhiên, sẽ là quá sớm nếu coi đây là sự tái lập hoàn toàn của liên minh năm 2024. Vết rạn về lòng tin vẫn còn; tỷ phú Musk vẫn có những quan điểm kinh tế, nhập cư, công nghệ và ngân sách không phải lúc nào cũng trùng với Nhà Trắng; còn ông Trump đã cho thấy ông sẵn sàng sử dụng quyền lực chính trị để đáp trả cả đồng minh khi cảm thấy bị phản bội.

Quan hệ mới vì thế có khả năng mang 3 đặc điểm: ít cảm tính hơn, ít phô trương hơn nhưng thực dụng hơn. Ông Trump cần ông Musk, song không muốn một trung tâm quyền lực thứ hai quá gần Nhà Trắng. Ông Musk cần ông Trump, nhưng dường như cũng hiểu cái giá của việc biến bản thân thành một nhân vật chính trị toàn thời gian.

Giữa họ tồn tại một vùng lợi ích chung rất lớn - từ bầu cử, AI, không gian tới Trung Quốc và an ninh quốc gia - đủ để hai bên tiếp tục hợp tác, nhưng chưa chắc đủ để xóa bỏ những ký ức của cuộc mâu thuẫn năm 2025. Bởi vậy, câu chuyện đáng chú ý nhất phía sau nỗ lực hàn gắn Trump - Musk không phải là hai người đã “làm bạn trở lại” như thế nào. Điều đáng chú ý hơn là tại sao cả Tổng thống của nền kinh tế lớn nhất thế giới và doanh nhân quyền lực bậc nhất thời đại công nghệ đều đi đến kết luận rằng họ không thể để đối phương trở thành kẻ thù.

Trong nền chính trị Mỹ hiện đại, nơi tiền, dữ liệu, mạng xã hội, AI, công nghệ vũ trụ và quyền lực nhà nước ngày càng đan xen, quan hệ Trump - Musk đã trở thành một trường hợp điển hình. Nó cho thấy những liên minh tưởng như được xây dựng trên sự đồng điệu cá nhân thực chất có thể tồn tại lâu nhất khi dựa trên sự phụ thuộc lẫn nhau. Và ít nhất cho tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026, lợi ích của cả Tổng thống Donald Trump lẫn tỷ phú Elon Musk vẫn đang chỉ về cùng một hướng.