Dấu hiệu lạ trước khi khối băng bằng 28 sân bóng đá gây lũ quét ở Nepal

Nguồn ảnh: Dân Trí

(Dân trí) - Trước khi xảy ra vụ sụp đổ sông băng kích hoạt chuỗi thảm họa kinh hoàng ở biên giới Nepal và Trung Quốc cuối tháng trước, một hiện tương lạ đã xảy ra.

Dấu hiệu lạ trước khi khối băng bằng 28 sân bóng đá gây lũ quét ở Nepal - 1 — Trận lũ quét gây ra hậu quả nặng nề cho khu vực thung lũng phía dưới (Ảnh: AFP).

Khu vực núi xảy ra vụ sụp đổ sông băng gây ra trận lũ chết người tại biên giới Nepal và Trung Quốc ngày 26/8 đã trải qua mức nhiệt cao chưa từng có vào thời điểm này trong năm, theo dữ liệu khí tượng từ một nhà nghiên cứu.

Nhiệt độ trung bình trên sông băng ở độ cao 5.200m được ước tính vào khoảng 5°C trong khoảng thời gian từ ngày 21 đến 26/8. Đây là mức nhiệt cao đặc biệt.

Theo Telegraph, vụ sụp đổ sông băng đã giải phóng một khối băng kích thước bằng 28 sân bóng đá, từ đó kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền, gây ra thảm họa lũ lụt kinh hoàng cho khu vực phía dưới.

Trong hơn 55 năm ghi nhận dữ liệu, nhiệt độ tại khu vực núi xảy ra sụp đổ sông băng chưa từng vượt quá 4°C trong cùng khoảng thời gian.

Robert Rohde, nhà khoa học trưởng của tổ chức độc lập Berkeley Earth tại California (Mỹ), đã ước tính ra mức nhiệt bất thường.

Tại khu vực xảy ra vụ sạt lở, nhiệt độ trung bình trong 6 ngày nói trên đã tăng khoảng 1,8°C kể từ giữa thế kỷ 20.

Ông Rohde ước tính rằng nếu không có lượng nhiệt bổ sung do biến đổi khí hậu, một mô hình nhiệt độ tương tự “có lẽ chỉ xuất hiện một lần trong vài nghìn năm”.

“Những điều kiện nóng như vậy cũng có thể giải thích cho hiện tượng băng vĩnh cửu tan chảy, kết hợp với sạt lở sườn núi và sông băng”, nhà khí hậu học người Pháp Valerie Masson-Delmotte cho biết.

Băng vĩnh cửu hoạt động như một loại “xi măng”, giúp giữ các vách đá gắn kết với nhau. Khi lớp băng này suy thoái, địa hình trở nên mất ổn định hơn.

Ảnh vệ tinh cũng cho thấy lượng tuyết tan đáng kể trong những ngày trước thảm họa. Theo Etienne Berthier, nhà băng hà học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), lượng nước này tạo ra “một nguồn nước lỏng đáng kể có thể thấm vào các khe nứt trong núi và tạo điều kiện cho sạt lở đất”.

Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn thận trọng về vai trò chính xác của mức nhiệt độ cao nói trên đối với vụ sụp đổ sông băng.

“Không đơn giản theo kiểu nhiệt độ cao là dẫn tới sạt lở”, Kristen Cook, nhà khoa học tại Đại học Grenoble Alpes của Pháp, nói với AFP.

“Nếu nhiệt độ đóng vai trò là tác nhân kích hoạt, thì có vẻ như nó phải chờ cho đến khi khối đá thực sự đạt tới điểm tới hạn trước khi sụp đổ”, bà nói thêm.

Các nhà nghiên cứu cũng đang kiểm tra những chuyển động nhỏ được quan sát trên ngọn núi trong những năm trước khi xảy ra vụ sạt lở, cũng như cách những chuyển động này tương tác với sự thay đổi nhiệt độ.

Theo chuyên gia Rohde thuộc Berkeley Earth, việc “chứng minh khối đá gần mặt phẳng đứt gãy đã suy yếu đáng kể do nước băng tan và/hoặc băng vĩnh cửu tan chảy” sẽ là “bằng chứng then chốt” cho thấy biến đổi khí hậu đóng vai trò trong thảm họa.

Phân tích nhiệt độ của ông Rohde sử dụng dữ liệu từ mô hình khí hậu ERA5 thuộc chương trình Copernicus, cùng mạng lưới 14 trạm khí tượng ở độ cao lớn nằm cách sông băng bị sạt lở từ 9 đến 140km.

Trận lũ quét kinh hoàng xảy ra vào ngày 26/8 vừa qua tại khu vực biên giới giữa Nepal và Trung Quốc đã bắt nguồn từ vụ sụp đổ sông băng kéo theo khối băng có kích thước tương đương 28 sân bóng đá. Theo dữ liệu từ mô hình ERA5 thuộc chương trình Copernicus và 14 trạm khí tượng phụ cận, khu vực núi ở độ cao 5.200m đã trải qua mức nhiệt trung bình bất thường lên tới 5°C trong giai đoạn từ 21/8 đến 26/8. Đây là hiện tượng nhiệt độ cao chưa từng có suốt hơn 55 năm qua, vượt kỷ lục 4°C trước đó và được đánh giá là hệ quả trực tiếp từ đà tăng 1,8°C của nền nhiệt khu vực kể từ giữa thế kỷ 20. Đánh giá về đợt nắng nóng dị thường này, nhà khoa học Robert Rohde từ tổ chức Berkeley Earth nhận định một mô hình nhiệt độ tương tự khó có thể xuất hiện nếu không chịu tác động bổ sung từ biến đổi khí hậu. Dưới góc độ chuyên môn, nhà khí hậu học Pháp Valerie Masson-Delmotte giải thích rằng nền nhiệt cao làm suy thoái lớp băng vĩnh cửu vốn đóng vai trò như kết cấu xi măng gắn kết các vách đá. Đồng thời, nhà băng hà học Etienne Berthier thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) cho biết lượng tuyết tan chảy tạo ra nguồn nước lỏng ngấm sâu vào các khe nứt, khiến địa hình núi đá tan rã và thúc đẩy nguy cơ sạt lở. Mặc dù sự gia tăng nhiệt độ tạo tiền đề rõ rệt cho thảm họa, giới nghiên cứu vẫn duy trì thái độ thận trọng khi xác định nguyên nhân kích hoạt trực tiếp vụ sụp đổ. Nhà khoa học Kristen Cook thuộc Đại học Grenoble Alpes cho rằng mức nhiệt cao có thể là tác nhân thúc đẩy nhưng khối đá phải trải qua quá trình suy yếu liên tục cho đến khi đạt điểm tới hạn. Việc phân tích các chuyển động vi mô trên bề mặt ngọn núi trong nhiều năm qua sẽ đóng vai trò bằng chứng then chốt nhằm làm sáng tỏ mối liên hệ giữa đợt tan chảy băng vĩnh cửu và sự sụp đổ của sông băng.