Đại diện Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, ngày 8/11 cho hay sau hơn 15 năm thực hiện Luật An toàn thực phẩm, nhiều quy định đã bộc lộ bất cập trước sự phát triển nhanh của thị trường, công nghệ chế biến và các dòng sản phẩm mới. Trong khi đó, tình trạng thực phẩm giả, quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng.
Theo đại diện Bộ Y tế, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) hướng đến thay đổi căn bản phương thức quản lý: Kiểm soát chặt những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao, đồng thời giảm thủ tục cho nhóm thực phẩm thông thường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Phân loại thực phẩm bổ sung, ngăn tình trạng quảng cáo thổi phồng công dụng
Thực phẩm bổ sung là một trong những nhóm sản phẩm thường bị quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng và kinh doanh hàng giả. Thực tế cho thấy không ít sản phẩm chỉ bổ sung một lượng nhất định vitamin, khoáng chất nhưng được quảng cáo với những công dụng vượt xa giá trị dinh dưỡng thực tế. Người nổi tiếng, người có ảnh hưởng tham gia quảng bá sản phẩm bằng những tuyên bố thiếu căn cứ khoa học càng khiến người tiêu dùng khó phân biệt giữa giá trị thực và thông tin quảng cáo.
Để khắc phục bất cập này, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đề xuất phân loại thực phẩm bổ sung thành hai nhóm, áp dụng hai cơ chế quản lý khác nhau. Với thực phẩm bổ sung thông thường, chưa có nghiên cứu đầy đủ về công dụng và tiêu chuẩn sản phẩm, doanh nghiệp thực hiện công bố tiêu chuẩn sản phẩm nhưng không được đưa ra khuyến cáo về sức khỏe. Còn thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe thì doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm. Doanh nghiệp cần cung cấp hồ sơ kỹ thuật, tài liệu nghiên cứu và bằng chứng khoa học chứng minh công dụng, tiêu chuẩn chất lượng, độ ổn định của sản phẩm để xác định hạn sử dụng.
Cách tiếp cận này nhằm phân biệt rõ sản phẩm bổ sung thông thường với sản phẩm được công bố "mang lại lợi ích sức khỏe". Những doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm có cơ sở khoa học sẽ được bảo vệ tốt hơn trước sự cạnh tranh không lành mạnh từ các sản phẩm quảng cáo quá mức hoặc không chứng minh được công dụng.
Quy định cũng phù hợp với nguyên tắc: Công bố hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; khuyến cáo sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Việc bổ sung vi chất dinh dưỡng phải có mục đích rõ ràng, bảo đảm an toàn dựa trên tổng lượng hấp thụ, không phải cứ có vitamin, khoáng chất là được phép quảng cáo tác dụng sức khỏe.
Theo cơ quan soạn thảo, phân loại và kiểm soát theo nội dung công bố sẽ giúp người dân lựa chọn sản phẩm đúng nhu cầu, đúng công dụng và tương xứng với giá trị thực tế, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp.
Giấy đăng ký sản phẩm có hiệu lực 5 năm, gia hạn không phải chờ phê duyệt
Một điểm mới khác của dự thảo là quy định giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực trong 5 năm. Thay vì duy trì đăng ký vô thời hạn như hiện hành, cơ chế này buộc doanh nghiệp định kỳ cập nhật tình trạng lưu hành và việc tuân thủ các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, thời hạn 5 năm không đồng nghĩa doanh nghiệp phải thực hiện lại toàn bộ thủ tục đăng ký khi gia hạn. Dự thảo thiết kế cơ chế gia hạn theo hướng đơn giản hóa, chủ yếu yêu cầu cơ sở cập nhật thông tin về tình hình lưu hành sản phẩm; các vi phạm, trường hợp thu hồi, sự cố an toàn thực phẩm trong nước và nước ngoài; đồng thời xác nhận việc duy trì điều kiện bảo đảm an toàn tại cơ sở sản xuất.
Doanh nghiệp được tiếp tục sản xuất, kinh doanh ngay sau khi hoàn thành việc khai báo trên hệ thống dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn trong trường hợp cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện. Số đăng ký cũ vẫn được giữ nguyên, không phải chờ cơ quan quản lý xét duyệt mới được hoạt động.
Cơ chế này nhằm tránh phát sinh thủ tục, chi phí và nguy cơ gián đoạn kinh doanh, đồng thời giúp cơ quan quản lý cập nhật dữ liệu thị trường, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại hoặc không còn lưu hành trên thực tế. Việc định kỳ cập nhật thông tin cũng tạo cơ sở để cơ quan chức năng đánh giá nguy cơ, xác định những sản phẩm cần tập trung hậu kiểm và công khai dữ liệu phục vụ người tiêu dùng tra cứu, lựa chọn.
Người dân mua sắm tại một siêu thị ở TP Hải Phòng. Ảnh: Lê Tân
Công khai mã số công bố trên bao bì, trao quyền giám sát cho người tiêu dùng
Dự thảo Luật cũng đề xuất yêu cầu doanh nghiệp in số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn bao bì. Đây được xem là căn cứ để cơ quan chức năng nhanh chóng kiểm tra tính pháp lý của sản phẩm, đồng thời giúp người tiêu dùng nhận diện và tra cứu thông tin hàng hóa trên hệ thống thông tin an toàn thực phẩm.
Quy định này cũng góp phần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp khi công khai thông tin sản phẩm, giúp người mua có thêm công cụ giám sát thị trường thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào cơ quan quản lý. Với doanh nghiệp, việc thể hiện mã số công bố trên nhãn còn giúp đơn giản hóa thủ tục, không phải thực hiện thêm việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi nhãn theo Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Để tránh gây xáo trộn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo dành thời gian chuyển tiếp 24-36 tháng để doanh nghiệp cập nhật mã số, hoàn thiện hồ sơ trên hệ thống dữ liệu và sử dụng lượng bao bì đã in. Các sản phẩm đang lưu thông được tiếp tục sử dụng đến hết hạn.
Thực phẩm là hàng hóa đặc biệt, bởi những hệ lụy từ sản phẩm không an toàn không chỉ xuất hiện tức thời mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe nhiều thế hệ. Vì vậy, theo Bộ Y tế, cải cách pháp luật không đơn thuần là cắt giảm thủ tục, mà phải bảo đảm nguyên tắc không đánh đổi sức khỏe cộng đồng lấy sự thuận tiện trong kinh doanh. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, loại bỏ hành vi trục lợi và giúp người tiêu dùng được tiếp cận những sản phẩm an toàn, đúng chất lượng và đúng giá trị thực.
Lê Nga