Dự kiến hạn chế xe xăng, dầu vào trung tâm từ năm 2028
Theo dự thảo Nghị quyết về lộ trình chuyển đổi giao thông xanh và quy định vùng phát thải thấp (LEZ), vùng phát thải thấp tại Thành phố Hồ Chí Minh sẽ được triển khai theo hai giai đoạn.
Từ năm 2028, phạm vi kiểm soát dự kiến bao gồm khu trung tâm hiện hữu và Khu đô thị mới Thủ Thiêm, với tổng diện tích khoảng 15,6 km². Từ năm 2030, vùng kiểm soát dự kiến mở rộng ra toàn bộ khu vực bên trong vành đai 2, bao gồm các tuyến đường ranh giới như: Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Lê Khả Phiêu, Nguyễn Văn Linh, cầu Phú Mỹ và Võ Chí Công.
Cùng đó, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến thiết lập vùng bảo vệ nghiêm ngặt phát thải tại đặc khu Côn Đảo và xã Thạnh An từ năm 2028. Triển khai vùng hạn chế phát thải tại các xã Bình Khánh, An Thới Đông và Cần Giờ từ năm 2030.
Theo dự thảo, từ năm 2028, xe ta-xi, xe hợp đồng dưới 9 chỗ và xe tải chở hàng đến một tấn khi vào vùng LEZ phải đạt mức 5. Xe hợp đồng từ 9 chỗ trở lên và xe khách phải đạt mức 4. Xe ba gác thu gom rác bắt buộc chuyển sang sử dụng năng lượng sạch. Đối với xe máy cá nhân và ô-tô cá nhân, các yêu cầu dự kiến được áp dụng theo lộ trình riêng. Từ năm 2032, ô-tô cá nhân phải đạt mức 5, trong khi xe máy cá nhân và xe của tổ chức không kinh doanh vận tải phải đạt mức 4 khi lưu thông trong vùng kiểm soát.
Cũng theo dự thảo, đến năm 2027, toàn bộ xe buýt nội tỉnh và phương tiện ô-tô, mô-tô mua mới hoặc đến hạn thay thế của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập bắt buộc phải chạy bằng năng lượng sạch. Từ năm 2030, yêu cầu này áp dụng đối với xe ta-xi và xe công nghệ hai bánh chở hàng/hành khách.
Bên cạnh lộ trình kiểm soát khí thải, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đề xuất hỗ trợ một phần chi phí mua phương tiện sử dụng năng lượng sạch và một số lệ phí đăng ký xe liên quan. Các nhóm được ưu tiên dự kiến gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, người sử dụng phương tiện làm kế sinh nhai và cư dân tại khu vực chuyển đổi sớm.
Song song với xây dựng dự thảo Nghị quyết này, Thành phố Hồ Chí Minh đang chuẩn bị kiểm định khí thải xe máy. Đáng chú ý, ngân sách thành phố sẽ hỗ trợ toàn bộ kinh phí kiểm định khí thải lần đầu đối với xe mô-tô, xe gắn máy đến hết ngày 31/12/2028, nhằm giảm gánh nặng chi phí cho người dân khi triển khai quy định mới.
Hạ tầng cần phải đi trước
Việc phát thải từ các phương tiện giao thông tại Thành phố Hồ Chí Minh đang đặt ra những thách thức lớn về ô nhiễm không khí, khí nhà kính.
Vì vậy, theo ông Bùi Hòa An - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh: “Để chính sách chuyển đổi thành công và không gây sốc về mặt kinh tế, thành phố luôn quán triệt nguyên tắc: Hạ tầng đi trước, chính sách nối bước và dân sinh làm gốc. Thành phố hiểu rằng không thể áp đặt yêu cầu đối với người dân, mà không đi kèm các chính sách hỗ trợ thiết thực về hạ tầng bãi đỗ xe, trạm sạc và các chương trình đồng hành từ phía các doanh nghiệp sản xuất”.
Đề xuất về vấn đề này, ông Tạ Long Hỷ - Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh nêu: “Thành phố Hồ Chí Minh cần đưa ra lộ trình phù hợp, tránh nóng vội. Phương tiện giao thông không chỉ phục vụ đi lại mà còn là “cần câu cơm” của nhiều người dân, doanh nghiệp. Do đó, thời gian chuyển đổi cần tính đến khả năng tài chính, quy mô và đặc thù hoạt động của từng nhóm. Song song, thành phố cần quy hoạch mạng lưới trạm sạc tại cây xăng, chung cư, khu dân cư và ưu tiên trạm sạc công suất cao để thuận tiện cho người dân, doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ cũng phải thực chất, thủ tục đơn giản, giải ngân kịp thời, mức hỗ trợ phù hợp với giá trị phương tiện. Đồng thời, thành phố cần xây dựng đề án riêng về thu hồi, tái chế và xử lý pin, ắc-quy thải, khi số lượng phương tiện điện ngày càng tăng”.
Về phía doanh nghiệp, đại diện một hãng xe máy kiến nghị: Trong quá trình chuyển đổi hướng tới bền vững đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Chỉ khi Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng chung tay hành động thì quá trình chuyển đổi giao thông xanh mới có thể diễn ra hiệu quả, bền vững và tạo ra sự đồng thuận xã hội rộng rãi.
Theo thống kê của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, toàn thành phố có hơn 11,5 triệu xe mô-tô, xe gắn máy đăng ký. Trong đó, xe máy điện có khoảng 175.148 chiếc, chỉ chiếm 1,5% tổng số phương tiện. Đáng chú ý, khoảng 51,18% xe mô-tô, xe gắn máy đăng ký tại thành phố thuộc nhóm có tiêu chuẩn khí thải dưới mức 2.
MINH HẢI - QUỐC TRƯỜNG