Áp lực lớn từ nhu cầu vốn
Theo số liệu từ Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tục, nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 lên tới 38,5 triệu tỷ đồng, trong khi ngân hàng vẫn là nơi cung ứng hơn 50% nguồn vốn cho nền kinh tế. Trong đó, vốn đầu tư nhà nước khoảng 12,5 triệu tỷ đồng, vốn ngoài nhà nước 20,4 triệu tỷ đồng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khoảng 5,6 triệu tỷ đồng.
TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phân tích, tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm 2026 đạt 9,01% đang đặt ra áp lực lớn đối với cân đối vốn và điều hành tiền tệ, nhất là khi khoảng 80% nguồn vốn huy động của ngân hàng có kỳ hạn dưới 12 tháng. Trong khi đó, nhu cầu tín dụng quý IV/2026 được dự báo vẫn ở mức cao.
Áp lực thanh khoản còn thể hiện ở sự chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Theo chuyên gia tài chính Nguyễn Thị Ngọc Hà, kịch bản được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đặt ra từ đầu năm và giao hạn mức cho các tổ chức tín dụng (TCTD), tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống cả năm sẽ khoảng 15%. Song tính đến ngày 30/9, tín dụng đã tăng 10,9% so đầu năm, trong khi huy động vốn chỉ tăng 9,8%. Đáng chú ý, dư nợ bất động sản chiếm 25,5% tổng dư nợ toàn ngành. Thị trường còn hơn 51.900 sản phẩm bất động sản tồn kho và hơn 75.280 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trong thời gian còn lại của năm 2026...
Bà Nguyễn Thị Ngọc Hà nhận định: Tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn cho thấy tăng trưởng kinh tế hiện phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy tín dụng. Để tạo thêm 1% tăng trưởng, nền kinh tế ngày càng cần lượng tín dụng lớn hơn.
Nhận định này khá trùng hợp với kết quả có được tại kỳ điều tra kỳ vọng kinh doanh quý IV/2026 do Vụ Dự báo, Thống kê của NHNN thực hiện. Cụ thể, các TCTD kỳ vọng tăng trưởng tín dụng cả năm sẽ ở khoảng 16,40%, tức vượt kịch bản dự tính.
Năm 2027 và cả giai đoạn 2027-2030, nhu cầu tín dụng để đáp ứng nguồn vốn cho đầu tư, tăng trưởng cũng được dự báo ở mức cao, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam quyết tâm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao với tổng kế hoạch đầu tư công 8,2 triệu tỷ đồng, nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm 2027.
Ngân hàng chủ động hạ lãi suất cho vay, giảm thu nhập
Trước thực trạng nêu trên, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, cảnh báo: Nếu tín dụng tiếp tục tăng 15-16% mỗi năm, trong khi GDP danh nghĩa chỉ tăng khoảng 10%, tỷ lệ tín dụng/GDP có thể lên tới 180% vào năm 2030, tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn hệ thống tài chính. Chính vì vậy, với sự cẩn trọng cần thiết, TS Cấn Văn Lực quan niệm: Hệ thống ngân hàng được xem là “mạch máu” của nền kinh tế. Nếu “mạch máu” có vấn đề thì cơ thể không thể khỏe mạnh được.
Để giảm phụ thuộc vào ngân hàng, theo TS Cấn Văn Lực, cần nâng tỷ trọng cung ứng vốn từ thị trường vốn lên ít nhất 30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Các nguồn vốn cần được khai thác thêm gồm tài chính xanh, thị trường tín chỉ carbon, kiều hối, cùng nguồn lực từ vàng trong dân, tài sản công dôi dư và các dự án bất động sản tồn đọng.
Ở vai trò cơ quan quản lý tiền tệ quốc gia, thực tế, thời gian qua, NHNN đã đưa ra các giải pháp điều hành linh hoạt sử dụng các công cụ điều tiết thanh khoản hệ thống và quản lý thị trường phi chính thức, gồm vàng và ngoại hối. Việc linh hoạt nới lỏng một số quy định đối với ngành ngân hàng được thực hiện qua nhiều văn bản. Chẳng hạn thông qua một loạt quy định, NHNN tạo cơ chế loại trừ 1,7 triệu tỷ đồng ra ngoài tín hạn mức hạn mức tăng trưởng tín dụng năm, trong đó có phần loại dư nợ 18 dự án trọng điểm ra khỏi hạn mức tăng trưởng tín dụng hằng năm...
Tại hội nghị về việc triển khai các giải pháp hoạt động của các TCTD mới đây, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho biết: NHNN đã ban hành Công văn số 9608/NHNN-CSTT về việc triển khai các giải pháp hoạt động của các TCTD tới toàn hệ thống. Điều này cho thấy quyết tâm tăng trưởng hai chữ số và vấn đề an ninh tiền tệ, an toàn hệ thống của các TCTD được đặt lên hàng đầu.
Thực hiện nghiêm túc yêu cầu của Chính phủ và NHNN, nhiều ngân hàng đã nhanh chóng công bố các gói tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất cho vay tới 2%, đồng thời chấp nhận giảm thu nhập để hỗ trợ doanh nghiệp. Đơn cử, BIDV đã cam kết sẽ triển khai ngay một gói tín dụng quy mô khoảng 100 nghìn tỷ đồng dành cho các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên. Đồng thời thực hiện giảm ngay lãi suất cho vay từ 1,5-2% để hỗ trợ doanh nghiệp.
Tương tự, ACB cũng nhanh chóng triển khai các biện pháp giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp. Cụ thể, Tổng Giám đốc ACB Từ Tiến Phát cho biết: Ngân hàng thực hiện giảm lãi suất trên biểu lãi suất ngay từ ngày 19/10 và có hiệu lực từ ngày 20/10. Đồng thời, ACB sẽ triển khai chương trình cho vay đặc biệt đối với các doanh nghiệp, giảm lãi suất từ 1,5-2%...
Ở góc độ xây dựng chính sách vĩ mô, TS Nguyễn Đức Hiển cho rằng: Cần đẩy nhanh tăng vốn cho các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước chi phối, tạo thuận lợi cho tiếp cận vốn quốc tế và giám sát cạnh tranh lãi suất huy động. Đồng thời, coi việc phát triển thị trường vốn trung, dài hạn là giải pháp quan trọng để giảm áp lực tín dụng ngân hàng, đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế
Đoàn Hằng