Cuối tuần vừa rồi, tôi ngồi cà phê với anh bạn ở khu vực Hồ Gươm. Nhà bạn ở tận Hà Đông nên mỗi khi có dịp lên khu phố cổ chơi, anh đều dành khoảng 4 - 5 tiếng buổi sáng để ăn phở, uống cà phê và gặp gỡ bạn bè. Vừa gặp, bạn đã than thở về một điều mà anh cho là nghịch lý: Tiền gửi xe nhiều gấp đôi tổng số tiền chi cho cà phê và bữa sáng, sau khi phí trông xe được điều chỉnh tăng.
Bạn tôi phải trả 250 nghìn đồng cho 5 tiếng đồng hồ gửi ô tô, trong khi tiền ăn uống chỉ mất 120 nghìn đồng. Cảm thấy khoản chi này vô lý, bạn tôi bảo “chắc phải đổi sang đi xe buýt”. Lúc thốt ra câu này anh chỉ “nói dỗi”, nhưng khi cô bạn trong nhóm - người đã coi xe buýt là một trong những phương tiện di chuyển chính từ vài năm nay - mở app ra tra cứu lộ trình cụ thể từ nhà anh đến khu vực chúng tôi hay hẹn nhau, bạn nhận ra phương án này thực sự khả thi, hợp lý.
Anh “chốt” luôn cuối tuần tới sẽ đến chỗ hẹn bằng xe buýt, nếu thấy ổn thì lần sau sẽ không còn phải loay hoay tìm bãi trông còn chỗ, cũng không phải xót ruột khi đi ăn sáng mà tiền gửi xe nhiều hơn tiền ăn.
Nếu như những năm trước, chuyện bỏ ô tô cá nhân để đi phương tiện công cộng đối với bạn bè quen “lên xe xuống ngựa” của tôi chỉ là thông điệp tuyên truyền thì gần đây, ngày càng có nhiều người coi đó là một phương án để cân nhắc lựa chọn. Mới đây, khi Hà Nội tăng phí trông giữ phương tiện tại một số tuyến phố trung tâm, mức cao nhất là 50.000 đồng/giờ đối với ô tô con, chắc chắn càng có thêm chủ xe tính đến chuyện đi metro, xe buýt, xe công nghệ...
Kể cả khi năng lực tài chính đủ để trả 250 nghìn đồng cho 5 tiếng gửi xe, chắc hẳn nhiều người cũng như bạn tôi, sẽ đặt câu hỏi liệu có đáng hay không, và sẽ so sánh lợi hại giữa việc tự lái ô tô và các giải pháp còn lại.
Một điểm đỗ xe trên phố Quán Sứ luôn tấp nập khách cả xe máy và ô tô. (Ảnh: Hoàng Hà)
Khi phí trông xe còn rẻ, người ta sẽ sẵn sàng chi vài chục nghìn đồng để đổi lấy sự chủ động về thời gian, không phải đi bộ xa, không phụ thuộc vào lịch trình phương tiện công cộng hay phải đổi tuyến. Nhưng khi số tiền tăng lên tối đa 50.000 đồng/giờ, chi phí này có thể tác động đến quyết định đi lại. Người dân bắt đầu so sánh với giá vé metro, xe buýt, tìm hiểu sự tiện lợi của hệ thống phương tiện công cộng và tính toán xem có nhất thiết phải lái xe vào trung tâm hay không.
Đây chính là điều chính sách giao thông cần hướng tới, khiến người dân tự thấy phương tiện công cộng có lợi hơn, thay vì chỉ nghe lời khuyên nên hạn chế xe cá nhân. Tôi cho rằng nên tiếp tục điều chỉnh giá gửi xe, hướng tới mức cao gấp 3 so với giá hiện hành tại những khu vực trung tâm có mật độ giao thông lớn và mạng lưới giao thông công cộng tương đối thuận tiện. Việc tăng giá cần có lộ trình, phân biệt theo vị trí, thời gian gửi và loại phương tiện, thay vì áp dụng cứng nhắc cho mọi nơi.
Nhiều thành phố lớn có quỹ đất hẹp trên thế giới cũng dùng cách này để khuyến khích người dân đi phương tiện công cộng. Nhìn ra thế giới, mức phí 50.000 đồng mỗi giờ tại Hà Nội chưa phải con số quá cao.
Theo Sở Giao thông New York, Mỹ phí đỗ ô tô cao nhất trên đường phố lên đến 9 USD/giờ (khoảng 233.000 đồng). Tương tự tại London, Anh, tài xế phải trả phí đỗ ô tô ở mức cao nhất là 10 bảng (khoảng 345.000 đồng) cho mỗi giờ gửi.
Hà Nội không thể áp dụng nguyên xi mức thu của New York hay London, bởi thu nhập và điều kiện giao thông khác nhau. Tuy nhiên, những con số này cho thấy việc thu phí cao tại các khu vực trung tâm đông đúc là hợp lý.
Tất nhiên, tăng giá gửi xe không thể giải quyết mọi vấn đề giao thông. Chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi người dân có phương án thay thế đủ thuận tiện. Thành phố cần cải thiện kết nối từ nhà đến ga metro, tăng tính đúng giờ và độ phủ của xe buýt, đồng thời phát triển các bãi gửi xe ở khu vực ngoại vi để người dân có thể gửi phương tiện cá nhân rồi tiếp tục hành trình bằng giao thông công cộng.
Bên cạnh đó, nếu giá tại các bãi chính thức tăng mạnh nhưng việc quản lý lỏng lẻo, người dân có thể chuyển sang gửi xe tự phát, đỗ xe trong ngõ nhỏ hoặc chiếm dụng thêm vỉa hè. Khi đó, mục tiêu giảm áp lực giao thông sẽ khó đạt được.
Nguồn thu tăng thêm từ hoạt động trông giữ xe cũng nên được ưu tiên đầu tư trở lại cho giao thông công cộng và hạ tầng phục vụ người đi bộ. Người dân sẽ dễ chấp nhận trả phí cao hơn nếu họ nhìn thấy những cải thiện cụ thể trong việc đi lại hằng ngày.
Quan trọng nhất, muốn người dân thay đổi thói quen, thành phố không chỉ cần làm cho metro, xe buýt thuận tiện hơn, mà còn phải khiến việc sử dụng xe riêng trong khu vực trung tâm không còn là lựa chọn quá rẻ so với những chi phí mà nó tạo ra cho đô thị.
Bạn có đồng tình với ý kiến trên? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.
Minh Trí