Tháng tri ân, công việc thêm chất chồng
Cô Linh, giáo viên dạy lớp 5 tuổi tại một trường mầm non ở ngoại thành Hà Nội, cho biết tháng 11 hằng năm, các trường thường tổ chức thao giảng, hội giảng để giáo viên thể hiện năng lực chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm và hưởng ứng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.
Tiết dạy của cô có ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn và nhiều giáo viên trong trường dự giờ. Kết quả cũng là một căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ nên cô muốn chuẩn bị thật chỉn chu.
Từ cuối tháng 10, cô bắt đầu lên giáo án, thiết kế học liệu và chuẩn bị đồ dùng trực quan. Nhiều công đoạn phải thực hiện ngoài giờ làm việc. Cô còn hướng dẫn học sinh tập một tiết mục văn nghệ biểu diễn trong lễ kỷ niệm tại trường.
Theo cô Linh, áp lực chủ yếu đến từ các phong trào thi đua, thao giảng được tổ chức tập trung trong tháng 11.
“Tiết dạy thi đua phải được đầu tư hơn tiết học bình thường. Có những việc cần tranh thủ làm vào thứ Bảy, Chủ nhật. Nếu muốn lớp học đẹp hơn, giáo viên cũng phải bỏ thêm nhiều ngày để trang trí”, cô nói.
Với cô Vũ Thơm, giáo viên môn Khoa học tự nhiên tại một trường THCS ở Thanh Hóa, lịch làm việc tháng này cũng gần như kín. Ngoài giảng dạy và chủ nhiệm lớp, cô còn ôn đội tuyển học sinh giỏi cấp tỉnh, hỗ trợ học sinh tập văn nghệ, làm bưu thiếp tham gia phong trào thi đua, đồng thời ra đề và chấm bài kiểm tra giữa kỳ.
Trường có 3 phân hiệu nên học sinh được chọn vào đội tuyển phải di chuyển đến địa điểm học chung, thường vào buổi tối do không thể bố trí trong giờ chính khóa.
Công việc chủ nhiệm cũng khiến cô Thơm phát sinh nhiều việc, từ quản lý nề nếp, tổ chức văn nghệ đến giải quyết mâu thuẫn giữa học sinh, cả trên lớp lẫn mạng xã hội.
Có lần, đang quay video dự thi tuyên truyền thi đua, cô nhận tin một học sinh bị bạn đăng ảnh mẹ lên nhóm lớp kèm lời lẽ xúc phạm. Cô phải tạm dừng công việc để gọi các em xuống tìm hiểu, giải quyết sự việc.
Theo nữ giáo viên, không phải hoạt động phong trào nào cũng xuất phát từ sự tự nguyện hoàn toàn. Việc phân công thường căn cứ vào nhân sự và đặc điểm từng trường. Nơi cô công tác, phần lớn giáo viên ở độ tuổi 40-50, chỉ có một số ít giáo viên trẻ nên các hoạt động văn nghệ, cuộc thi tuyên truyền thường được giao cho nhóm này.
“Bảo là bị ép thì không phải, nhưng nói hoàn toàn tự nguyện cũng không đúng. Mọi người động viên mình cố gắng hoàn thành nhiệm vụ, nên dù đã có nhiều việc vẫn đành nhận thêm”, cô nói.
Cô Thơm không phủ nhận ý nghĩa của các hoạt động chào mừng 20/11, nhưng cho rằng không nên tập trung quá nhiều phong trào vào cùng một thời điểm.
Khi quà tặng cũng trở thành áp lực
Nếu các hoạt động thi đua khiến giáo viên thêm bận rộn, chuyện quà tặng dịp 20/11 đôi khi lại đặt họ vào những tình huống khó xử.
Cô Thu Hồng, giáo viên có 12 năm trong nghề, từng công tác tại bốn trường THCS ở nhiều địa phương. Những năm dạy học ở một trường nông thôn vùng ven, cô không nhận được nhiều hoa hay quà dịp 20/11. Thay vào đó, cô nhớ những tấm thiệp đơn sơ, bó hoa giấy do học trò tự làm, có em còn gắn ảnh cô và viết lời nhắn: “Cô là người mà em yêu quý nhất”. Những món quà ấy đến nay vẫn được cô lưu giữ.
Vì thế, khi chuyển đến một địa phương khác, cô gần như “sốc văn hóa” trước cách phụ huynh tặng quà. Ngay năm đầu tiên, cô bất ngờ khi lớp có bao nhiêu học sinh thì có bấy nhiêu phong bì, được gửi riêng hoặc gài kèm hoa, sổ.
“Mình cảm thấy áp lực ghê gớm, giống như phụ huynh không yên tâm rằng con họ sẽ được quan tâm nếu không có quà cho cô”, cô Hồng chia sẻ.
Không thể đem quà trả lại từng người, nhưng áy náy khi nhận, cô chia sẻ nỗi niềm này với đại diện hội phụ huynh, đồng thời nói rõ việc quan tâm, đánh giá và đối xử với học sinh không phụ thuộc vào chuyện gia đình có tặng quà hay không.
Năm ngoái, hội phụ huynh tặng cô một bó hoa kèm phong bì 1 triệu đồng. Cô nhận hoa nhưng gửi lại tiền. Sau đó, một phụ huynh trong lớp, vốn là bạn quen biết từ trước, tìm đến nhà kể rằng mình được giao nhiệm vụ phải mua quà để sử dụng hết số tiền trên, nếu không các phụ huynh sẽ không yên tâm.
Năm nay, ngay từ đầu tháng 11, đại diện hội phụ huynh lại chủ động ngỏ ý mong cô nhận phong bì "cho phụ huynh đỡ khổ" khi phải tìm mua quần áo, túi xách, mỹ phẩm mà không biết có hợp với cô hay không. Điều này khiến nữ giáo viên rơi vào tình thế khó xử.
“Tôi thực sự khó nghĩ và thấy áp lực ghê gớm", cô Hồng chia sẻ.
Khi hoạt động tri ân vô tình tạo áp lực
Từ góc nhìn của người từng nhiều năm đứng lớp và làm công tác quản lý, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Chương, nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Lộc Phát (Lâm Đồng), cho biết ông từng day dứt khi đọc những phản ánh về áp lực của giáo viên dịp 20/11. Bởi ông cũng từng là người tổ chức các hoạt động trong tháng tri ân, hay như cách gọi của những người trong ngành, là “mùa 20/11”.
Theo ông, người làm quản lý đều mong muốn tổ chức những hoạt động ý nghĩa, vun đắp tình cảm giữa thầy và trò, giữa phụ huynh với giáo viên. Khi một bộ phận giáo viên nhiệt tình hưởng ứng, sự cộng hưởng ấy đôi khi khiến người tổ chức thêm hào hứng, muốn làm nhiều hơn, quy mô hơn.
Tuy nhiên, giáo viên trong cùng một tập thể có tuổi nghề, hoàn cảnh và tâm trạng khác nhau. Cùng một hoạt động, có người hào hứng tham gia nhưng cũng có người cảm thấy mệt mỏi, quá tải khi công việc chuyên môn vốn đã dày đặc. Vì thế, những hoạt động xuất phát từ mong muốn tốt đẹp vẫn có thể vô tình tạo thêm gánh nặng cho giáo viên.
Bắt đầu nghề giáo từ ngày 1/11/1982, đúng năm đầu tiên cả nước kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, ông Chương nhớ về những mùa 20/11 đầu tiên với cảm giác ấm cúng, dù điều kiện vật chất còn nhiều thiếu thốn.
Theo ông, khi người quản lý không đặt nặng yếu tố vật chất mà thấu hiểu nhu cầu được tôn trọng, chia sẻ và cảm thông của giáo viên, họ sẽ biết cách tổ chức các hoạt động phù hợp hơn. Khi ấy, tháng tri ân mới thực sự mang lại niềm vui, thay vì trở thành gánh nặng cho những người được tôn vinh.
*Tên hai giáo viên trong bài đã được thay đổi theo yêu cầu của nhân vật