Da bỏng rát sau một đêm
Chị N.T.H. (29 tuổi, sống tại một chung cư ở phường Yên Hòa, Hà Nội) thức dậy và phát hiện bên trái cổ có một vệt đỏ dài, nóng rát như bỏng. Nghĩ bị kích ứng mỹ phẩm hoặc tiếp xúc với côn trùng, chị chỉ rửa sạch rồi theo dõi.
Đến chiều, vùng da đỏ xuất hiện nhiều mụn nước nhỏ, cảm giác bỏng rát tăng lên. Sáng hôm sau, các vệt đỏ tiếp tục xuất hiện ở cánh tay và gần xương quai xanh. Một số mụn nước vỡ khiến chị đau rát mỗi khi tắm hoặc thay quần áo.
Qua thăm khám, ThS.BSCKII Nguyễn Tiến Thành, thành viên Hội Da liễu Việt Nam, nhận định các biểu hiện phù hợp với viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố kiến ba khoang.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tổn thương kiến ba khoang (Ảnh: Bác sĩ cung cấp).
Theo BS Thành, kiến ba khoang thường sống ở ruộng đồng, bãi cỏ, vườn cây và những nơi có độ ẩm cao. Do bị thu hút bởi ánh sáng nhân tạo vào ban đêm, kiến ba khoang có thể bay vào nhà, nhất là tại các khu dân cư gần cây xanh, đồng ruộng hoặc công trình xây dựng. Căn hộ chung cư ở tầng cao cũng không hoàn toàn tránh được nguy cơ này.
Đáng chú ý, kiến ba khoang không cần cắn hay đốt vẫn có thể gây tổn thương da. Tác nhân gây viêm là pederin, độc tố có trong cơ thể một số loài bọ cánh cứng thuộc chi Paederus. Khi côn trùng bị đè ép hoặc chà xát, độc tố tiếp xúc với da và gây phản ứng viêm.
Tổn thương thường xuất hiện sau 12-48 giờ. Ban đầu, da đỏ và nóng rát, sau đó hình thành mụn nước hoặc bóng nước. Vết tổn thương có thể kéo dài như roi quất, thành mảng hoặc giống vết bỏng, đôi khi xuất hiện ở nhiều vị trí.
“Người bệnh thấy mụn nước xuất hiện ở nhiều nơi nên cho rằng bệnh đang lây lan. Thực tế đây không phải bệnh truyền nhiễm. Độc tố có thể được đưa từ vùng da này sang vùng khác qua bàn tay, vật dụng nhiễm độc tố hoặc do nhiều vùng da cùng tiếp xúc trước đó”, bác sĩ Thành giải thích.
Dễ nhầm với zona, tự bôi thuốc khiến da tổn thương nặng hơn
Bác sĩ Thành cho biết viêm da do kiến ba khoang dễ bị nhầm với zona thần kinh bởi cả hai đều có thể gây đỏ da, đau rát và nổi mụn nước.
Tuy nhiên, zona thường gây tổn thương tập trung theo một khoanh da, chủ yếu ở một bên cơ thể. Trong khi đó, viêm da do kiến ba khoang thường có dạng vệt hoặc mảng, hình dạng bất thường tại vùng tiếp xúc với độc tố.
Việc tự mua thuốc trị zona, dùng kem bôi phối hợp nhiều thành phần hoặc áp dụng mẹo dân gian như đắp lá, bôi kem đánh răng, chà xát bằng cồn đậm đặc có thể khiến da kích ứng nặng hơn, chậm hồi phục và tăng nguy cơ bội nhiễm.
Điều trị cần dựa trên mức độ tổn thương. Với trường hợp nhẹ, người bệnh cần làm sạch và chăm sóc da đúng cách. Khi phản ứng viêm rõ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm tại chỗ. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn.
Phần lớn trường hợp hồi phục trong 1-3 tuần nếu được xử trí phù hợp. Tuy nhiên, một số người có thể bị tăng sắc tố sau viêm, khiến vùng da tổn thương sẫm màu trong nhiều tuần đến nhiều tháng.
Không dùng tay đập kiến ba khoang trên da
Bác sĩ Thành khuyến cáo khi phát hiện kiến ba khoang trên cơ thể, người dân không nên dùng tay đập hoặc miết mạnh. Cần nhẹ nhàng thổi hoặc dùng giấy đưa côn trùng ra khỏi da, tránh làm dập nát.
Nếu nghi ngờ tiếp xúc với độc tố, cần rửa vùng da bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ, không chà xát. Người bệnh không nên gãi, tự chọc vỡ mụn nước hoặc bôi thuốc không rõ thành phần.
Khi tổn thương lan rộng, xuất hiện nhiều bóng nước, đau rát dữ dội, có mủ, sưng đỏ tăng dần hoặc kèm sốt, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Đặc biệt, độc tố dính vào mắt có thể gây viêm kết mạc, viêm giác mạc với các biểu hiện đỏ mắt, đau, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ. Trong trường hợp này, cần rửa ngay bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, tránh dụi mắt và đến cơ sở chuyên khoa mắt.
Để phòng tránh, người dân nên lắp lưới chắn côn trùng, hạn chế mở cửa khi bật đèn sáng vào ban đêm và kiểm tra chăn gối, khăn tắm, quần áo trước khi sử dụng. Các gia đình sống gần khu vực nhiều cây xanh, bãi cỏ hoặc công trình xây dựng cần chú ý hơn trong những ngày mưa ẩm.