Podcast Việt Nam Xanh mùa 2, tập 1 do báo Tuổi Trẻ và Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) thực hiện, với chủ đề "Thực thi EPR 2026: Từ áp lực tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh", có sự tham gia của bà Chu Thị Kim Thanh, Phó giám đốc điều hành PRO Vietnam, và bà Trần Nguyễn An Ninh, Giám đốc Tiếp thị và Trưởng bộ phận Phát triển Bền vững La Vie.
Hai khách mời đã cùng nhìn lại hai năm thực thi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và nhà nhập khẩu (EPR), những thay đổi trong doanh nghiệp và những mắt xích còn chưa hoàn thiện trong chuỗi tái chế.
Doanh nghiệp không còn đợi bao bì thành rác
Theo bà Trần Nguyễn An Ninh, trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm bao bì phải bảo đảm chất lượng, an toàn và đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Nay câu hỏi được đặt ra sớm hơn: vật liệu có thể tái chế không và sử dụng bao nhiêu nhựa và sau khi tiêu dùng, bao bì sẽ đi đâu?
"Chúng tôi tính toán ngay từ khâu thiết kế, chất liệu sử dụng là gì, cần bao nhiêu nhựa, sau khi sản phẩm được tiêu dùng thì bao bì có thể tái chế như thế nào và chi phí tái chế ra sao", bà Ninh chia sẻ.
Đây không chỉ là câu chuyện riêng của LaVie. Theo bà Thanh, sau hai năm triển khai EPR, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tính toán lại thiết kế bao bì, giảm lượng nhựa sử dụng, đồng thời hạn chế những loại nhựa khó tái chế.
Bà Thanh dẫn ví dụ, trước đây một số chai nước có thêm lớp màng co bên ngoài để hạn chế nguy cơ rò rỉ hoặc bung sản phẩm. Nay, doanh nghiệp đã thay đổi công nghệ để giảm hoặc loại bỏ lớp vật liệu này. Chai nhựa giờ đây cũng được thiết kế mỏng hơn nhằm giảm lượng nhựa sử dụng.
Bà Trần Nguyễn An Ninh chia sẻ những thay đổi của doanh nghiệp sau hai năm thực hiện EPR - Ảnh: HỮU DUY
Không để công sức phân loại rác thành… rác
Nếu thiết kế là điểm bắt đầu của vòng tuần hoàn thì thu gom và phân loại là mắt xích quyết định vật liệu có thực sự quay trở lại sản xuất hay không.
Theo bà Thanh, đây vẫn là nút thắt lớn nhất trong quá trình hình thành vòng tuần hoàn. Dù Việt Nam không bắt đầu từ con số 0, hệ thống thu mua ve chai vốn đã hình thành từ lâu, tuy nhiên, hệ thống này vẫn phụ thuộc khá nhiều vào khu vực phi chính thức và chưa có nhiều lực lượng chuyên nghiệp.
Chất lượng vật liệu sau thu gom cũng phụ thuộc rất lớn vào việc phân loại từ đầu. Một chai nước được tách riêng, tương đối sạch sẽ giúp giảm chi phí xử lý đáng kể; ngược lại, khi bị trộn lẫn, vật liệu dễ nhiễm bẩn, giảm chất lượng và giá trị tái chế.
Nhưng để người dân duy trì việc phân loại, hướng dẫn cách làm thôi chưa đủ. Họ cần tin rằng rác sau khi phân loại thực sự được thu gom và xử lý riêng.
Trong hai năm 2024 và 2025, PRO Vietnam phối hợp với TGM khảo sát khoảng 2.000 người tại 6 thành phố lớn. Theo kết quả được bà Thanh chia sẻ, nhận thức và sự ủng hộ đối với phân loại rác tại nguồn đã tăng, nhưng một bộ phận người dân vẫn chưa tin rác sau phân loại sẽ được thu gom riêng thay vì đổ chung.
Vì vậy, không thể chỉ yêu cầu người dân thay đổi mà ban quản lý khu dân cư, đơn vị thu gom và doanh nghiệp tái chế cũng phải thực hiện đúng phần việc, đồng thời minh bạch hơn về dòng vật liệu sau phân loại. Nếu bao bì đã được thiết kế để có thể tái chế nhưng sau sử dụng lại bị trộn lẫn, vòng tuần hoàn vẫn khó khép kín.
Bà Chu Thị Kim Thanh, Phó giám đốc điều hành PRO Vietnam, chia sẻ về những điểm nghẽn trong thực thi EPR - Ảnh: HỮU DUY
Thị trường đầu ra quyết định khả năng tái chế
Ngay cả khi bao bì được thiết kế phù hợp, vật liệu được thu gom và phân loại tốt, vòng tuần hoàn vẫn khó khép kín nếu vật liệu tái chế kén thị trường đầu ra.
Theo bà Thanh, bài toán lớn hiện nay là mở rộng thị trường cho vật liệu tái chế. Hệ thống thu gom trong nước còn phân mảnh khiến chi phí vật liệu tái chế tương đối cao. Doanh nghiệp tiên phong vì vậy có thể phải chịu chi phí sản xuất lớn hơn, trong khi sản phẩm chưa chắc bán được giá cao hơn.
"Biên lợi nhuận thấp xuống do tuân thủ tái chế sẽ thiệt thòi so với các doanh nghiệp khác trong cùng một lĩnh vực", bà Thanh phân tích.
Theo bà Thanh, cần có chính sách động viên để doanh nghiệp tiên phong không trở thành bên chịu thiệt khi lựa chọn vật liệu tái chế. Một số doanh nghiệp từng đề xuất giảm một phần nghĩa vụ EPR hoặc có hình thức công nhận, ưu đãi tương ứng khi sử dụng vật liệu tái chế.
Bà Thanh cho biết cơ quan quản lý đã lắng nghe các đề xuất này, nhưng hiện chưa có chương trình ưu tiên hay cơ chế khuyến khích cụ thể dành cho nhóm doanh nghiệp tiên phong.
"Chính sách cần tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư. Bởi nếu không có thị trường và đầu ra đủ tốt, những nỗ lực từ thiết kế, thu gom đến tái chế sẽ khó tạo thành một vòng tuần hoàn có giá trị", bà Thanh phân tích.
Chỉ khi đầu ra được khơi thông, EPR mới có thể đi vào thực chất, chi phí tái chế mới có thể trở thành một phần của thị trường, thay vì chỉ là khoản chi doanh nghiệp phải gánh để tuân thủ.
Mời bạn đọc cùng theo dõi clip Podcast Việt Nam Xanh 2026, với chủ đề: "Thực thi EPR 2026: Từ áp lực tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh"
Podcast Việt Nam Xanh là chuỗi chương trình thuộc dự án Việt Nam Xanh do Báo Tuổi Trẻ và Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) phối hợp cùng các đơn vị triển khai.
Tiếp nối mùa 1 với những câu chuyện về hành trình xanh của doanh nghiệp, ngành tái chế và vai trò của công nghệ trong chuyển đổi xanh, Podcast Việt Nam Xanh mùa 2 tập trung vào những vấn đề thực tiễn của kinh tế tuần hoàn như thực thi EPR, thiết kế bao bì tuần hoàn, thu gom, tái chế và minh bạch dữ liệu ESG, hướng đến thúc đẩy một hệ sinh thái tuần hoàn gắn với giá trị kinh tế bền vững.
Với chủ đề "Chuyển đổi xanh - Hiệu quả bền vững", Việt Nam Xanh 2026 triển khai nhiều hoạt động xuyên suốt năm, gồm các tuyến bài về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, hội thảo, podcast, cuộc thi, Tour Khám phá Doanh nghiệp xanh và Ngày hội Việt Nam Xanh, góp phần lan tỏa nhận thức và thúc đẩy những hành động thiết thực vì môi trường sống bền vững.
TP.HCM tìm lời giải mới cho bài toán rác thải nhựaPhân loại chất thải tại nguồn mới là bước đầu của kinh tế tuần hoàn. Để rác thải nhựa thực sự quay trở lại vòng sản xuất, cần đồng bộ các khâu thu gom, tái chế và tìm thêm giải pháp công nghệ cho những dòng nhựa khó xử lý.