Ngày Ung thư Phổi Thế giới được tổ chức vào ngày 1/8 hàng năm. Mục tiêu của ngày này là nâng cao nhận thức của cộng đồng về căn bệnh, các yếu tố nguy cơ (như khói thuốc lá, môi trường độc hại) và thúc đẩy việc tầm soát phát hiện sớm.
Gánh nặng ung thư phổi tại Việt Nam
Theo GLOBOCAN 2024, tại Việt Nam, ung thư phổi là căn bệnh đứng thứ 2 về tỷ lệ mắc mới, với khoảng hơn 23.000 ca mắc mới mỗi năm. Đáng nói, số ca tử vong rất cao, hơn 21.000 ca tử vong.
Đây là một trong những bệnh ung thư có gánh nặng lớn tại Việt Nam và là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu. Bệnh không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chất lượng sống và khả năng lao động của người bệnh, mà còn tạo áp lực lớn lên gia đình và hệ thống chăm sóc y tế.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Gánh nặng này càng lớn khi nhiều trường hợp được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp, kéo dài và tốn kém hơn.
Cụ thể, người bệnh có thể phải trải qua các phác đồ điều trị phức tạp như hóa trị, xạ trị hoặc thuốc nhắm trúng đích, thuốc miễn dịch; trong đó, một số loại thuốc chưa được bảo hiểm y tế chi trả. Chi phí điều trị vì thế có thể lên đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm - một con số vượt quá khả năng của nhiều gia đình.
Năm 2023, chi phí 6 nhóm bệnh ung thư thường gặp (vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày, tiền liệt tuyến) từ Quỹ BHYT là 6.186 tỷ đồng.
Theo một thống kê, chi phí điều trị trung bình một bệnh nhân ung thư khoảng trên 176 triệu đồng mỗi năm.
Các ca nặng, phức tạp, số tiền có thể gấp nhiều lần. Nhóm bệnh nhân được BHYT hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần, gia đình vẫn khó tránh khỏi khánh kiệt vì chi phí điều trị ung thư. Trong khi đó bệnh ung thư nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, tỷ lệ sống cao và giảm gánh nặng tài chính.
Không chỉ tăng áp lực trên hệ thống y tế, các gia đình có bệnh nhân ung thư phổi cũng đối mặt với nhiều khó khăn khi phải nghỉ việc để chăm sóc bệnh nhân, thay đổi toàn bộ sinh hoạt, thậm chí rơi vào khó khăn tài chính sau nhiều tháng hoặc nhiều năm điều trị.
75% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn
Nói về số ca tử vong do ung thư phổi cao so với số ca mắc, chuyên gia cho rằng: do tỷ lệ phát hiện sớm còn rất ít.
Theo thống kê, tại Việt Nam, khoảng 75% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Khi đó, khối u có thể đã xâm lấn hoặc di căn đến các cơ quan như não, gan, xương, tuyến thượng thận… làm giảm đáng kể khả năng kiểm soát bệnh và cơ hội điều trị hiệu quả.
Điều này cho thấy, thời điểm phát hiện bệnh có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Ung thư phổi có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng có nguy cơ cao hơn ở những người tuổi cao, có tiền sử hút thuốc lá lâu năm.
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của ung thư phổi và chịu trách nhiệm cho phần lớn các trường hợp bệnh. Không chỉ hút thuốc chủ động, người hít khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc căn bệnh này. Người hút thuốc tăng nguy cơ ung thư phổi gấp từ 15 đến 30 lần so với người không hút. Khi tiếp xúc với khói thuốc thụ động cũng tăng nguy cơ mắc ung thư phổi lên 20-30%.
Không chỉ gặp ở nam giới lớn tuổi hút thuốc lâu năm, ung thư phổi vẫn có thể gặp ở người trẻ và người chưa từng hút thuốc, dù nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi và mức độ phơi nhiễm với thuốc lá.
Phát hiện sớm là "chìa khóa" thay đổi tiên lượng
“Ung thư phổi có thể được phát hiện sớm. Phát hiện càng sớm, cơ hội điều trị hiệu quả và sống còn càng cao”, PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai cho biết.
Nếu được phát hiện sớm, đặc biệt ở giai đoạn 1, bệnh nhân có thể được phẫu thuật; sang giai đoạn 2, 3, tùy trường hợp, ngoài phẫu thuật còn có thể cần kết hợp hóa trị, xạ trị, thuốc điều trị đích hoặc miễn dịch. Tiên lượng cải thiện rõ khi bệnh còn khu trú; theo SEER, tỷ lệ sống tương đối 5 năm ở bệnh khu trú khoảng 65%.
Ở giai đoạn di căn, tiên lượng nhìn chung kém hơn đáng kể, tuy nhiên thời gian sống rất khác nhau tùy đặc điểm sinh học khối u và đáp ứng điều trị. Nhưng với ung thư phổi, không dễ chẩn đoán sớm nếu không tham gia các chương trình khám sức khỏe định kỳ, tầm soát, vì các triệu chứng rất mơ hồ.
Vì thế, chuyên gia khuyến cáo những đối tượng nguy cơ cao bị ung thư phổi cần thăm khám định kỳ, chụp cắt lớp vi tính liều thấp theo chỉ định.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương khuyến cáo nên tầm soát ung thư phổi định kỳ, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao, điển hình là người 50–80 tuổi có tiền sử hút thuốc tích lũy 20 bao-năm trở lên, nên trao đổi với bác sĩ về sàng lọc hằng năm bằng phương pháp chụp CT liều thấp (LDCT) theo hướng dẫn phù hợp.
Hiện nay, phương pháp chụp CT liều thấp có độ nhạy cao trong phát hiện các nốt phổi nhỏ và là phương pháp đã được chứng minh giúp phát hiện ung thư phổi sớm ở nhóm nguy cơ cao.
Phương pháp này sử dụng liều bức xạ thấp hơn đáng kể so với chụp CT ngực chẩn đoán thông thường.
Bên cạnh đó, tiền sử gia đình là một yếu tố nguy cơ cần được bác sĩ cân nhắc trong đánh giá cá thể; không nên tự quyết định chụp LDCT chỉ dựa trên yếu tố này.
Các phơi nhiễm như amiăng, radon hoặc bệnh phổi mạn tính cũng làm tăng nguy cơ và cần được đánh giá cá thể để quyết định có phù hợp sàng lọc hay không
Để giảm nguy cơ mắc ung thư phổi, mỗi người nên bỏ thuốc lá; tránh tiếp xúc khói thuốc thụ động, hóa chất độc hại.
Ở các khu vực có ô nhiễm, nên đeo khẩu trang chống bụi mịn.
Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ ăn cân đối, hoạt động thể lực thường xuyên và cân nặng hợp lý để nâng cao sức khỏe tổng thể.