HDV Việt Nam đứng ngoài, người Trung Quốc cầm đoàn
Những ngày đầu tháng 9, PV Thanh Niên nhiều lần có mặt tại Bảo tàng Quảng Ninh để ghi nhận hoạt động của các đoàn khách Trung Quốc.
Từ sáng, từng đoàn xe du lịch liên tục đưa khách tới bảo tàng. Theo ghi nhận của PV, mỗi ngày có gần 100 lượt xe phục vụ dòng khách này; có thời điểm hàng trăm du khách Trung Quốc cùng xuất hiện trong các không gian trưng bày.
Đoàn khách Trung Quốc nào tới Bảo tàng Quảng Ninh cũng đều được HDV người Trung Quốc đưa tới tham quan khối gỗ được cho là trầm hương khổng lồ
ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU
Giữa dòng khách đông đúc ấy, một hiện tượng lặp đi lặp lại khiến PV chú ý: HDV người Việt Nam có mặt nhưng người trực tiếp tập hợp khách, dẫn đoàn qua các khu trưng bày và thuyết minh lại là người Trung Quốc. Toàn bộ hoạt động ngôn ngữ, giới thiệu đều do người Trung Quốc chủ trì.
Tại một đoàn khách, người đàn ông mặc áo màu be đứng giữa hàng chục du khách, liên tục nói bằng tiếng Trung, vừa nói vừa chỉ vào các hiện vật. Kết thúc phần giới thiệu, người này ra hiệu và cả đoàn lập tức di chuyển sang vị trí khác.
Người đàn ông không đeo thẻ HDV, trang phục không khác những du khách đi cùng. Nếu chỉ nhìn thoáng qua, rất khó nhận ra vai trò của người này. Nhưng quan sát toàn bộ hành trình, có thể thấy ông ta là người điều hành hoạt động của đoàn.
Ở một đoàn khác, một người đàn ông Trung Quốc mặc áo trắng cũng thực hiện công việc tương tự. Khách được tập hợp thành vòng tròn, người này đứng giữa giới thiệu hiện vật, sau đó dẫn cả nhóm tới điểm tiếp theo.
Đây không phải những cuộc trao đổi ngắn giữa những người cùng đi du lịch. Những người Trung Quốc mà PV ghi nhận thực hiện liên tục nhiều công việc: tập hợp đoàn, lựa chọn điểm dừng, giới thiệu hiện vật, điều hành khách và quyết định thời điểm di chuyển.
Trong khi đó, HDV Việt Nam đi cùng đoàn chủ yếu đứng bên cạnh, có người cầm cờ đoàn nhưng không trực tiếp thuyết minh.
Qua nhiều lần bám theo các đoàn, PV cũng không ghi nhận việc cán bộ bảo tàng kiểm tra tư cách những người Trung Quốc đang trực tiếp thuyết minh, cũng không thấy nhân viên bảo tàng đi cùng để kiểm soát nội dung được truyền đạt tới du khách.
Đáng chú ý, dù người thuyết minh thay đổi ở từng đoàn, hành trình của nhiều nhóm khách Trung Quốc lại khá giống nhau. Đoàn này vừa rời đi, đoàn khác tới; những điểm dừng và nhóm hiện vật được lựa chọn để giới thiệu liên tục lặp lại.
HDV Trung Quốc "chiếm sóng" tại Bảo tàng Quảng Ninh
ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU
Từ trầm hương đến rượu rắn, ngà voi, mật gấu
Một trong những điểm đầu tiên nhiều đoàn khách Trung Quốc được đưa tới là khối gỗ lớn được giới thiệu là trầm hương Việt Nam.
Tại đây, người Trung Quốc trực tiếp thuyết minh khá kỹ về quá trình hình thành trầm hương, từ việc cây bị tổn thương, tiết nhựa đến tác động của nấm. Việt Nam được giới thiệu là nơi có trầm hương nổi tiếng; người thuyết minh còn so sánh với trầm hương ở Quảng Đông, Hải Nam (Trung Quốc).
Câu chuyện sau đó được dẫn sâu vào giá trị của trầm hương trong y học Trung Quốc và việc sử dụng trầm hương như một loại dược liệu.
Rời khối gỗ này, đoàn tiếp tục tới khu trưng bày các mẫu động, thực vật.
Trước khu vực có rắn hổ mang và bình ngâm đặt bên cạnh, người Trung Quốc lại tập hợp khách. Nội dung thuyết minh nhanh chóng chuyển từ mẫu vật sang việc sử dụng rắn ngâm rượu và công dụng của loại sản phẩm này.
Đến khu vực trưng bày ngà voi, câu chuyện tiếp tục chuyển hướng.
Người thuyết minh nói về giá trị của ngà, việc săn bắt voi và cách lấy ngà; đồng thời giới thiệu ngà voi như biểu tượng của quyền lực, địa vị, mang ý nghĩa "bảo hộ", "trừ tà", "chiêu tài" trong một số quan niệm.
Có người còn sử dụng hình ảnh chiếc lược được giới thiệu làm từ ngà voi để minh họa cho phần thuyết minh.
Chưa dừng lại, tại khu vực tiêu bản gấu, khách tiếp tục được nghe giới thiệu về công dụng của các bộ phận cơ thể gấu trong đông y.
Một người Trung Quốc mô tả khá cụ thể phương pháp cố định gấu rồi dùng kim lấy mật khi con vật còn sống, thậm chí nói đến việc sử dụng thuốc để kích thích túi mật tiếp tục tiết mật.
Như vậy, từ trầm hương đến rắn, ngà voi rồi gấu, những mẫu vật trong bảo tàng lần lượt được người thuyết minh dẫn sang câu chuyện về dược liệu, rượu, công dụng hoặc giá trị của sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên.
Điều đáng nói, lãnh đạo Bảo tàng Quảng Ninh xác nhận với Thanh Niên, khu vực trưng bày gấu, rắn hổ mang, tê tê, sò ngọc trai nhằm truyền tải thông tin về công tác bảo tồn, chứ không phải nơi giới thiệu công dụng ngâm rượu, chữa bệnh hay lấy mật gấu làm thuốc.
Đứng cạnh cọc Bạch Đằng, lại nói về… trầm hương
Sự lệch hướng trong nội dung thuyết minh còn thể hiện rõ hơn khi các đoàn khách lên tầng 2.
Đây là không gian có nhiều hiện vật, nội dung gắn với lịch sử, văn hóa Quảng Ninh, trong đó có cọc gỗ liên quan đến chiến thắng Bạch Đằng, không gian về Yên Tử, cột mốc biên giới...
Thế nhưng, PV ghi nhận tại khu vực trưng bày cọc Bạch Đằng, có người Trung Quốc đứng cạnh hiện vật nhưng tiếp tục nói với du khách về trầm hương, đồng thời chỉ vào chiếc vòng gỗ để giới thiệu.
Khách Trung Quốc được người Trung Quốc giới thiệu về trầm hương, ngọc trai, ngà voi, mật gấu tại Bảo tàng Quảng Ninh
ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU
Trong khi các điểm liên quan đến trầm hương, rắn, ngà voi hay gấu thường thu hút đoàn dừng lại khá lâu, khi lên các không gian lịch sử ở tầng 2, nhịp tham quan thay đổi rõ rệt. Nhiều đoàn đi khá nhanh qua các khu vực này.
Ngay cả tại những không gian gắn với cọc Bạch Đằng, Yên Tử hay cột mốc biên giới, người trực tiếp thuyết minh cho đoàn vẫn là người Trung Quốc. HDV Việt Nam và cán bộ bảo tàng không trực tiếp kiểm soát phần nội dung được truyền đạt bằng tiếng Trung.
Trong một bảo tàng, người thuyết minh không chỉ dẫn khách đi từ hiện vật này sang hiện vật khác. Họ chính là người lựa chọn du khách sẽ được nghe điều gì về lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và con người của điểm đến.
Khi nội dung ấy được truyền đạt bằng một ngôn ngữ mà đơn vị quản lý không kiểm soát được, khoảng trống quản lý không còn đơn thuần là câu chuyện nghiệp vụ hướng dẫn du lịch.
HDV Trung Quốc (áo đỏ) đứng cạnh cọc Bạch Đằng nhưng lại nói về trầm hương với du khách và chỉ tay vào vòng gỗ để giới thiệu
ẢNH: LÃ NGHĨA HIẾU
Những điểm dừng lặp lại
Qua nhiều ngày ghi nhận, PV nhận thấy một điểm đáng chú ý khác: dù là những đoàn khách khác nhau, hành trình tham quan bên trong bảo tàng có nhiều điểm tương đồng.
Khối gỗ được giới thiệu là trầm hương, rắn hổ mang, ngà voi, gấu... liên tục trở thành những điểm dừng được lựa chọn. Nội dung thuyết minh cũng thường xoay quanh công dụng, giá trị hoặc những sản phẩm có thể hình thành từ các loại động, thực vật này.
Trong nhiều ngày PV ghi nhận, lượng khách Trung Quốc tới bảo tàng rất đông. Có lúc khu vực trưng bày ngà voi, gấu, rắn chật kín người, các đoàn phải chen nhau di chuyển.
Câu hỏi đặt ra là, những người Trung Quốc trực tiếp dẫn và thuyết minh cho các đoàn này là ai, do đơn vị nào bố trí và vì sao HDV Việt Nam có mặt nhưng lại không trực tiếp thực hiện công việc hướng dẫn?
Vì sao nhiều đoàn khách khác nhau lại được dẫn qua một hành trình với những điểm dừng và nội dung tương tự như vậy?
Những gì PV Thanh Niên ghi nhận tại Bảo tàng Quảng Ninh mới chỉ là phần đầu của hành trình.
Bởi sau khi rời bảo tàng, PV tiếp tục theo dấu một số đoàn khách Trung Quốc. Những điểm dừng tiếp theo của họ cho thấy một sự trùng khớp đáng chú ý với những gì vừa được nghe giới thiệu bên trong bảo tàng.
Kỳ tới: Vào những "phòng VIP" bán hàng giá trăm triệu đồng.