Khai giảng năm học mới: Những dấu ấn chưa từng có của giáo dục Việt Nam

Sáng 5/9, hàng chục triệu học sinh, sinh viên trên cả nước cùng bước vào năm học 2026-2027 - năm học được đặt trong một bối cảnh đặc biệt khi hàng loạt chủ trương lớn về giáo dục bắt đầu chuyển từ nghị quyết, chính sách sang những thay đổi cụ thể trong trường học.

28,5 triệu người học, gần 1,6 triệu nhà giáo

Quy mô của hệ thống giáo dục Việt Nam bước vào năm học mới ở mức rất lớn. Theo Bộ GD&ĐT, cả nước hiện có 42.586 cơ sở giáo dục, gần 1,6 triệu giáo viên, giảng viên và cán bộ quản lý cùng khoảng 28,5 triệu người học.

Giảm 50,5 đầu mối cơ sở giáo dục, giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó

Một trong những thay đổi lớn nhất diễn ngay đầu năm học là chủ trương sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục trên cả nước.

Theo Bộ GD&ĐT, sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống còn 18.575, tương ứng giảm 50,5%. Việc này đồng thời dự kiến giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên trường học. Những cán bộ quản lý được tạo điều kiện chuyển sang trực tiếp giảng dạy, giúp giảm tình trạng thiếu hụt giáo viên đang diễn ra hiện nay.

Đây là một cuộc tái cấu trúc rất lớn về tổ chức, gắn với yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tinh gọn bộ máy.

108 ngôi trường mới ở vùng biên đón học sinh tựu trường

Điểm đặc biệt là ngày 5/9 năm nay, lễ khai giảng trên toàn quốc được tổ chức cùng thời điểm với lễ khánh thành, đưa vào sử dụng một số trường nội trú liên cấp vùng biên đủ điều kiện.

Theo kế hoạch của Bộ GD&ĐT, lễ khai giảng chung diễn ra từ 7h30 đến 8h30 ngày 5/9, theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, điểm cầu trung tâm đặt tại Trường Phổ thông nội trú Mường Khương, tỉnh Lào Cai.

Sau chỉ 9 tháng kể từ khi đồng loạt khởi công ngày 9/11/2025, 108 trường thuộc giai đoạn 1 tại 19 tỉnh, thành phố sẽ được đưa vào sử dụng trong năm học 2026-2027. Cùng lúc, giai đoạn 2 với 121 trường tại 17 tỉnh, thành vùng biên đang được triển khai, mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8/2027 để phục vụ năm học 2027-2028.

Những ngôi trường này không chỉ mang ý nghĩa về giáo dục mà còn thể hiện sự quan tâm đặc biệt đối với trẻ em và đồng bào ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Từ đó, tạo điều kiện để các em học tập, ăn ở, sinh hoạt trong một môi trường giáo dục được đầu tư bài bản hơn, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục ở những địa bàn khó khăn nhất.

Năm đầu tiên Luật Nhà giáo có hiệu lực

Một thay đổi lớn khác bắt đầu tác động trực tiếp đến đội ngũ là Luật Nhà giáo có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Luật gồm 9 chương, 42 điều, lần đầu tiên xây dựng một khung pháp lý riêng, toàn diện cho đội ngũ nhà giáo; đồng thời khẳng định vị thế, bảo vệ danh dự, uy tín và quyền lợi nghề nghiệp của nhà giáo. Trong đó, cũng lần đầu tiên luật hóa rõ nguyên tắc lương của nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp.

Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 182/2026 quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với nhà giáo trong các cơ sở giáo dục công lập. Theo đó, mức phụ cấp dao động từ 25% đến 80%. Như giáo viên mầm non, tiểu học được hưởng 45%; giáo viên THCS, THPT hưởng 40%; một số nhóm nhà giáo làm việc tại vùng, cơ sở giáo dục đặc thù được hưởng mức cao hơn.

Một bộ sách giáo khoa cho cả nước, hướng tới miễn phí

Năm học 2026-2027 cũng đánh dấu lần đầu cả nước sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa theo chủ trương mới, với bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” được lựa chọn sử dụng thống nhất toàn quốc.

Đây là thay đổi lớn sau nhiều năm thực hiện mô hình nhiều bộ sách giáo khoa.

Nhưng thay đổi không dừng ở việc “dùng chung một bộ sách”. Chính phủ đã ban hành Nghị định 271/2026/NĐ-CP về chính sách miễn phí sách giáo khoa. Theo đó, Nhà nước đầu tư sách trang bị cho thư viện trường học để học sinh mượn – trả và tái sử dụng nhiều lần, thay vì mỗi năm phải mua mới cho từng học sinh. Mỗi học sinh được mượn một bộ đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục tương ứng với chương trình.

Chính sách miễn phí sách giáo khoa trên phạm vi toàn quốc được thực hiện từ năm học 2029-2030; những địa phương có khả năng cân đối ngân sách được khuyến khích triển khai sớm hơn. Như thành phố Huế là một trong những địa phương đã quyết định cấp miễn phí toàn bộ SGK và tài liệu giáo dục địa phương cho học sinh từ năm học 2026-2027, với kinh phí dự kiến khoảng 52,8 tỷ đồng.

AI chính thức bước vào trường phổ thông

Một dấu mốc rất khác của năm học 2026-2027 là trí tuệ nhân tạo (AI) bắt đầu được đưa vào giáo dục phổ thông theo một khung nội dung chính thức.

Ngày 20/8, Bộ GD&ĐT ban hành khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông và hướng dẫn triển khai. Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết 71-NQ/TW, sau quá trình thí điểm nội dung giáo dục AI.

Điều này cho thấy trường học đang phải thay đổi trước một thế giới mà AI đã trở thành một công cụ làm việc phổ biến.

Học sinh không chỉ cần biết sử dụng công nghệ mà phải từng bước hình thành năng lực số, hiểu AI, biết sử dụng AI phù hợp và có trách nhiệm. Giáo viên cũng phải được bồi dưỡng để thích ứng với phương thức dạy học mới.

Đáng chú ý, hướng dẫn năm học mới yêu cầu các hoạt động STEM, nghiên cứu khoa học, kỹ thuật không được tổ chức theo phong trào, nặng về sản phẩm trình diễn hoặc làm phát sinh chi phí không cần thiết.

Đây là một thay đổi về tư duy: không chạy theo hình thức “có STEM”, “có AI”, mà phải hướng tới năng lực thật của người học.

1/3 tân sinh viên chọn STEM

Kết thúc đợt tuyển sinh đại học – cao đẳng chính thức năm 2026, hơn 633.000 thí sinh đã xác nhận nhập học đại học, tăng khoảng 4,2% so với đợt 1 năm 2025. Trong số này, khoảng 212.600 thí sinh chọn các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số xác nhận nhập học ở lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Không chỉ định hướng bằng tuyên truyền, Nhà nước còn bắt đầu sử dụng chính sách tài chính để thu hút người học vào các lĩnh vực chiến lược.

Nghị định 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng trực tiếp cho sinh viên các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Mức hỗ trợ học bổng: đối với sinh viên đại học, mức hỗ trợ dao động từ 3,7 triệu đồng đến 5,6 triệu đồng/tháng tùy theo ngành và chương trình đào tạo. Học viên thạc sĩ nhận từ 5,5 triệu đồng đến 7,4 triệu đồng/tháng. Theo Bộ GD&ĐT, từ khóa tuyển sinh năm 2026, thời gian hỗ trợ dự kiến là 10 tháng/năm.

Đáng chú ý, để được xét học bổng, thí sinh phải có tổng điểm thi tốt nghiệp THPT của ba môn theo quy định từ 22,5/30 điểm trở lên, không tính điểm ưu tiên, điểm cộng, đồng thời thuộc nhóm 30% thí sinh có điểm cao nhất của nhóm ngành tương ứng. Việc xét học bổng không sử dụng điểm IELTS quy đổi thay cho điểm thi tốt nghiệp THPT.