Việc đẩy nhanh tiến độ thu hoạch không chỉ góp phần bảo đảm năng suất, chất lượng lúa mà còn tạo điều kiện để nông dân xuống giống cây vụ đông đúng khung thời vụ, tận dụng hiệu quả quỹ đất canh tác, nâng cao giá trị sản xuất và tăng thêm thu nhập trong những tháng cuối năm.
Chủ động khâu thu hoạch
Tại Hưng Yên, những ngày đầu tháng 10 là cao điểm thu hoạch lúa vụ mùa trên tổng diện tích 48.976 ha. Tỷ lệ lúa chín tại nhiều khu vực đạt khoảng 90%, tạo điều kiện để nông dân đẩy nhanh tiến độ thu hoạch, chuẩn bị đất cho vụ sản xuất tiếp theo. Trước diễn biến khó lường của thời tiết cuối mùa, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã khuyến cáo người dân huy động tối đa nhân lực, máy móc, thực hiện phương châm “xanh nhà hơn già đồng”, tránh để lúa chín lâu trên đồng, dẫn đến đổ ngã, gãy bông và thất thoát sản lượng.
Nắm bắt tình hình thời tiết có thể xảy ra diễn biến bất thường ảnh hưởng năng suất lúa, chính quyền địa phương xã Tây Thụy Anh đã lập kế hoạch và triển khai thu hoạch hơn 1.000 ha lúa mùa ngay từ đầu tháng 10 với khoảng 40 máy gặt được huy động. Đồng chí Lê Văn Hoan, Trưởng phòng Kinh tế xã cho biết, chính quyền xã phối hợp lực lượng công an, trưởng thôn, hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp, chủ máy gặt và người dân thống nhất phương án hoạt động, mức giá dịch vụ và phân chia khu vực thu hoạch. Cách làm này vừa đáp ứng nhu cầu của nông dân, vừa hạn chế tình trạng tranh giành địa bàn, tự ý nâng giá trong thời gian cao điểm.
Tại xã Hồng Quang, một số hộ đã mạnh dạn tích tụ ruộng đất, hình thành vùng sản xuất tập trung với quy mô hàng chục mẫu, có hộ canh tác khoảng 50 mẫu. Các khâu làm đất, cấy, chăm sóc và thu hoạch từng bước được cơ giới hóa; thiết bị bay không người lái được sử dụng trong phun thuốc bảo vệ thực vật, góp phần giảm công lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Khoảng 50% sản lượng thóc sau thu hoạch tại xã được bán tươi ngay tại ruộng. Hình thức tiêu thụ này giúp người dân giảm công phơi sấy, bảo quản và vận chuyển, đồng thời sớm giải phóng đất cho cây trồng vụ đông.
Ở xã Nam Tiền Hải, công tác kiểm tra đồng ruộng, đánh giá năng suất trước thu hoạch được triển khai trực tiếp tại các cánh đồng. Qua kiểm tra mật độ bông, độ chín, tỷ lệ hạt chắc và tình hình sâu bệnh, lãnh đạo địa phương cùng cán bộ chuyên môn ước tính năng suất bình quân vụ mùa đạt 62,4 tạ/ha. Theo đồng chí Phạm Thanh Bình, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, kết quả này gắn với việc chỉ đạo đồng bộ từ khâu làm đất, lựa chọn giống, bố trí thời vụ đến điều tiết nước tưới tiêu và chủ động phòng trừ sâu bệnh. Việc nắm chắc độ chín của từng khu vực cũng giúp địa phương điều phối máy gặt phù hợp, hạn chế tổn thất trong thu hoạch.
Thực tế tại các địa phương cho thấy, việc chủ động tổ chức thu hoạch, điều phối máy móc và gắn sản xuất với tiêu thụ đang trở thành những yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Cùng với đó, quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang tập trung, tăng cường cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ đang tạo điều kiện để nông dân giảm chi phí, giải phóng sức lao động và chủ động hơn trong bố trí lịch thời vụ.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Bắc Ninh, đến ngày 15/10, người dân đã thu hoạch 35.500 ha lúa mùa, đạt gần 50% diện tích gieo cấy, nhiều khu vực tỷ lệ thu hoạch đạt 80%. Lợi thế nổi bật của Bắc Ninh là mức độ cơ giới hóa thu hoạch cao, với tỷ lệ sử dụng máy gặt đập liên hợp khoảng 98%. Nhờ đó, tiến độ thu hoạch được đẩy nhanh, giảm sức lao động và giúp người dân chủ động hơn trong bố trí sản xuất. Năng suất lúa mùa năm nay được đánh giá sơ bộ đạt khoảng 55 tạ/ha, tăng 5 tạ/ha so với vụ mùa năm 2025. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh sản xuất chịu tác động của nắng nóng xen kẽ mưa bão, sâu bệnh và chi phí vật tư nông nghiệp tăng.
Chuẩn bị tốt cho vụ đông
Bên cạnh việc đẩy nhanh thu hoạch lúa mùa, các địa phương trong vùng đồng thời đẩy nhanh công tác chuẩn bị cho vụ đồng từ khâu làm đất, chọn giống để kịp lịch thời vụ. Vụ đông năm 2026, tỉnh Ninh Bình phấn đấu gieo trồng hơn 22.500 ha cây trồng các loại; trong đó, rau chiếm 11.560 ha, ngô 3.540 ha, khoai tây 2.000 ha, dưa chuột 940 ha và khoai lang 625 ha. Địa phương chú trọng mở rộng sản xuất trên chân đất hai vụ lúa, phát triển vùng “cánh đồng lớn”, tăng cường ứng dụng kỹ thuật và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Với nhóm cây phù hợp sinh trưởng trong thời tiết ấm áp, ngành nông nghiệp yêu cầu hoàn thành gieo trồng trước ngày 10/10; nhóm cây ưa lạnh như khoai tây và rau đậu được bố trí trong khung thời vụ từ giữa tháng 10 đến cuối tháng 11. Việc thu hoạch lúa đúng thời điểm vì thế có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng hoàn thành kế hoạch vụ đông.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khuyến cáo, trên trà lúa muộn tại các tỉnh phía bắc, những đối tượng như chuột, rầy nâu, rầy lưng trắng, sâu đục thân, cùng các bệnh khô vằn, bạc lá và lem lép hạt có thể tiếp tục gây hại. Trong điều kiện thời tiết mưa ẩm, việc theo dõi đồng ruộng, phát hiện sớm và phòng trừ đúng thời điểm càng có ý nghĩa quan trọng để hạn chế thiệt hại về năng suất, chất lượng thóc. Bên cạnh đó, các địa phương tiếp tục theo dõi sát diễn biến thời tiết, chủ động vận hành hệ thống tiêu thoát nước, bảo vệ diện tích lúa chưa thu hoạch và tập trung thu hoạch nhanh, gọn những diện tích đã chín.
Đồng thời, ngành chức năng hướng dẫn nông dân phòng trừ sinh vật gây hại theo nguyên tắc quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng loại, đúng liều lượng và đúng thời điểm; thu gom tàn dư cây trồng, vệ sinh đồng ruộng, hạn chế nguồn sâu bệnh chuyển sang vụ sau. Cùng với thu hoạch, việc chuẩn bị đất cho vụ đông cần được tiến hành ngay, không để khoảng trống kéo dài giữa hai vụ. Đây là yêu cầu cấp thiết đối với toàn vùng Đồng bằng sông Hồng trong thời điểm hiện nay. Sự chủ động của chính quyền, ngành chuyên môn, hợp tác xã và người nông dân, cùng việc phát huy hiệu quả cơ giới hóa và tổ chức sản xuất tập trung, sẽ góp phần hạn chế thiệt hại do thời tiết và sâu bệnh, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo thêm giá trị cho sản xuất nông nghiệp những tháng cuối năm.
ĐẶNG PHƯƠNG ANH