Tháng 10, sự kiện AI Riser Việt Nam 2026 - Demo Day, do Google tổ chức, đã chọn ra top 10 dự án ấn tượng nhất. Trong số 750 dự án, ứng dụng “Đúng Nơi”, do bác sĩ Bành Thị Ngọc Trúc phát triển, được khán giả bình chọn là một trong ba dự án yêu thích nhất. Công cụ này giúp người dân tra cứu quyền lợi bảo hiểm y tế, mức đồng chi trả và quy định chuyển tuyến, hay tìm kiếm các cơ sở khám chuyên khoa phù hợp, từ đó dự tính khoản phí phải trả trước khi đến viện.
Mỗi ngày, bác sĩ Ngọc Trúc phải trả lời lặp đi lặp lại hàng loạt thắc mắc của bệnh nhân. Chị đã nảy ra ý tưởng tổng hợp những câu hỏi gặp phải, rồi tự mình xây dựng ứng dụng giúp bệnh nhân dễ dàng tra cứu và giải quyết vấn đề.
“Với khả năng tính toán từ dữ liệu sẵn có, AI có thể dự toán chi phí khám, chữa bệnh, đồng thời đưa ra gợi ý về các trung tâm y tế hay bệnh viện phù hợp với tình trạng của mỗi cá nhân. Khi nắm được thông tin cần thiết, bệnh nhân sẽ tập trung hơn vào việc chăm sóc sức khỏe và hồi phục với tâm thế thoải mái, lạc quan nhất”, bác sĩ Ngọc Trúc chia sẻ.
Cũng nằm trong top 10 dự án ấn tượng nhất, Phạm Văn Mạnh đã xây dựng SightBridge AI nhằm giải quyết khó khăn trong việc di chuyển trên phố cho người khiếm thị tại Việt Nam. Ứng dụng dùng camera điện thoại thông minh để phát hiện những chướng ngại vật trên đường, từ đó gửi cảnh báo rung tới chủ nhân. Nếu người dùng bị ngã hay gặp vấn đề, hệ thống cũng có tính năng SOS gửi vị trí cho người thân.
Điều đáng nói là cả chị Trúc hay anh Mạnh đều không phải lập trình viên. Họ không làm ra phần mềm bằng cách tự viết và sửa mã lệnh, mà dùng kinh nghiệm cá nhân để mô tả ý tưởng. Sau đó, hệ thống sẽ dựng lên nguyên mẫu ứng dụng. Các bước tiếp theo sẽ là chuỗi lệnh yêu cầu máy chỉnh sửa dần mã nguồn theo yêu cầu để tạo ra các sản phẩm cuối. Người dùng không cần phải mất nhiều thời gian học lập trình, mà chỉ cần biểu đạt rõ vấn đề, và máy sẽ xử lý phần còn lại. Cách thức này còn được gọi là “vibe coding”.
Sáng kiến AI Riser Việt Nam 2026 phát động từ tháng 8, đã thu hút hơn 10.000 lượt người tham gia qua chuỗi 10 sự kiện tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Tổng cộng 750 dự án được tiếp nhận, trải dài trên nhiều lĩnh vực, từ an toàn số, giáo dục đến nâng cao năng lực kinh tế. Các chương trình đào tạo công nghệ liên quan đã giúp hơn 100.000 người tiếp cận và học cách làm chủ các công cụ số.
Cách thức mới cho thấy bước chuyển đáng kể của công nghệ. Khi công cụ AI hạ rào cản kỹ thuật xuống mức chỉ cần diễn đạt chính xác ý tưởng, người hiểu rõ những thách thức thực tế cũng chính là cá nhân có khả năng giải quyết vấn đề. Ở thời điểm AI mang đến nỗi lo thay thế nhân sự, cánh cửa mới không chỉ thay đổi cách thức xây dựng phần mềm, mà cả lực lượng phát triển nó trong thời đại mới. Đây đồng thời cũng là cơ hội để mọi người tự tin cung cấp nhiều giải pháp ngày càng sáng tạo hơn cho đời sống.
Dẫu vậy, vibe coding phần lớn đều được thực hiện trên nền tảng các công cụ AI của thế giới. Người Việt sáng tạo trên hệ thống nước ngoài sẽ bị ảnh hưởng khi điều khoản thay đổi, hay quyền truy cập bị thu hẹp. Công cụ càng dễ dùng, con người càng dễ rơi vào tình cảnh phụ thuộc hơn. Thực tế ấy cũng đặt ra nhiều thách thức cho Việt Nam trong quá trình nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ.
Theo TS Trịnh Xuân Đức, Viện trưởng Khoa học Kỹ thuật Hạ tầng và Môi trường, Việt Nam cần lựa chọn những ngách công nghệ phù hợp có khả năng thúc đẩy các ngành truyền thống khác. Ứng dụng mô hình AI đặc thù là một trong số đó. Để khai thông bế tắc, chúng ta cần phải mạnh dạn ứng dụng quản trị nghiên cứu và phát triển theo mô hình đầu tư mạo hiểm, chấp nhận rủi ro có kiểm soát (một tỷ lệ nhất định đề tài thất bại đổi lấy những đột phá).
Ngoài ra, việc trao cho lực lượng lao động và thế hệ trẻ khả năng làm chủ các công cụ số có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực phát triển kinh tế, xã hội. Đó cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị hướng tới. Thước đo thành công về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nằm ở chỗ người dân thật sự được hưởng lợi, chứ không phải xét tới số lượng nền tảng hay ứng dụng hiện thời.
Khi việc làm ra một ứng dụng AI đã trở nên quen thuộc, khả năng sử dụng công nghệ không còn là yếu tố quyết định thành công. Điều quan trọng là khả năng kiến tạo mảnh đất màu mỡ để những hạt giống ý tưởng nảy mầm ■
Quỳnh Anh