Đã rất lâu, trong đời sống nhộn nhịp hiện đại, người ta ít gặp những cuộc sống kiểu như thế, ở một không gian chỉ có một mình, để thực hiện một nhiệm vụ tưởng đơn giản mà không thể thiếu. Nhưng hóa ra, tại những khu rừng biên giới, có nhiều con người cũng vẫn lặng lẽ. Chỉ khác, ngoài công việc nuôi sống bản thân, họ còn thêm một trách nhiệm: Bảo vệ những cột mốc chủ quyền Tổ quốc.
Một mình giữa rừng cao su
Năm 2017, ông Sinh Von được Công ty cao su Hoa Lư cử đến trông coi rẫy cao su hơn 20 ha nằm sát đường biên giới Campuchia (xã Hưng Phước, thành phố Đồng Nai). Đối với ông mà nói, đó đơn thuần là một công việc để nhận lương khởi điểm 3,6 triệu đồng một tháng. Nó đủ để ông gửi tiền cho người vợ bệnh tật nằm nhà 15 năm, và nuôi ba đứa con. Mức thu nhập dù sao cũng ổn định hơn nhiều so với những ngày tháng chạy vạy làm thuê làm mướn ở quanh Lộc Ninh, nay no mai đói.
Ngày ông vào rẫy cao su bạt ngàn chỉ có một mình, túi xách có hai bộ quần áo và một chiếc đài cassette cũ. Công ty dựng cho ông một cái chòi nhỏ, đi vài bước là dòng sông Măng - biên giới tự nhiên ngăn cách Việt Nam với Campuchia.
Hằng đêm lại là lúc rừng cao su tấp nập nhất. Cứ 1-2 giờ sáng, ông sẽ đi một vòng kiểm tra công nhân cạo mủ. Trời có dấu hiệu mưa thì ông đi báo nghỉ. Sáng sớm ông ghi chép số lượng mủ. Qua buổi sớm là ông hết việc. Cả khu rừng lại lặng như tờ, chỉ có tiếng thở mạnh của một mình ông và cái đài kêu rẹt rẹt. Cứ một trận mưa là đất lầy lội, muỗi lượn như đèn cù. Năm 2017, chỗ này thậm chí chưa có cả sóng điện thoại, nói gì tới mạng internet. Ban đêm ông chủ yếu mở chiếc đài nhỏ nghe kinh Phật cho bớt cô đơn.
Thế nên thi thoảng, mấy anh biên phòng đi tuần mốc ghé qua chòi, ông cũng vui lắm, vì có hơi người. Rồi một anh cán bộ biên phòng Đồn Hoàng Diệu tên Sơn bảo ông, hay ông giúp biên phòng, như ông kể là “Anh ấy bảo dòm ngó, coi sóc cột mốc”. Cái cột mốc hoa cương bé tẹo, nằm cách chòi hơn trăm mét, lúc ông Von đến đó thì cột mốc cũng mới được xây dựng.
Khi đó, ông chưa có khái niệm về một cột mốc chủ quyền. Ông chỉ biết, cánh rừng cao su nhìn thì yên ả, nhưng dăm ba bữa vẫn có vài động tĩnh lao xao, mấy anh biên phòng cũng vất vả đêm hôm. Nên ông nghĩ, chắc người ta cần một người sống giữa rừng già như ông hỗ trợ. Ông Von nhận lời với bộ đội biên phòng một cách đơn giản vậy.
Mà hóa ra, trông coi cột mốc, ông thấy mình bận rộn hẳn. Buổi sáng tĩnh mịch của ông không buồn nữa. Ông tự xách máy xén cỏ, mang dao đi phát quang, dọn dẹp cây dại chung quanh, để cột mốc luôn quang quẻ. Mấy việc này, ông không nhận đồng lương nào từ bộ đội: “Đó là trách nhiệm của người dân. Mình ngay gần đây thôi, sẵn đây mình dòm ngó luôn cho rồi, có việc gì mình báo về đồn vậy thôi”.
Mấy năm nay, chòi của ông Von đã có sóng điện thoại nên cũng tiện cho ông thông báo tình hình. Năm trước, nửa đêm ông nghe tiếng chó sủa. Vác đèn hướng ra chỗ đường biên thì thấy hai bóng người đang tìm cách chui vào rẫy cao su từ phía bờ sông. Ông gọi ngay cho biên phòng. Chỉ mấy phút sau, sắc áo quân hàm xanh đã có mặt, bắt được hai đối tượng quốc tịch Trung Quốc vượt biên trái phép.
Ông Von bảo giờ chủ công ty hỗ trợ cho ông thêm 120 nghìn đồng/tháng tiền mạng di động. Vừa nghe đài, vừa lướt mạng xã hội xem tin tức giải trí, ông thấy cũng không còn gì phàn nàn nữa. Mức lương từ 3,6 triệu đã thành 13 triệu. Vợ ông không còn phải lo chạy vạy tiền thuốc. Ba đứa con cũng trưởng thành lập gia đình, đi ở rể đúng như phong tục người Khmer.
Mà ông không chỉ đơn giản là “dòm ngó” cột mốc nữa, ông đã hiểu rõ về mỗi góc suối, vị trí nào xung yếu, nơi nào dễ vượt sông. Ông già gầy gò cười sảng khoái nói với mấy anh lính biên phòng ghé qua thăm: “Anh em với mình cùng dân với quân mà, bảo vệ cột mốc của mình”.
Công việc nhân đôi
Trung tá Nguyễn Thành Biên, Đồn Biên phòng Hoàng Diệu, dẫn chúng tôi qua những cánh rừng cao su rộng mênh mông, các ngả đường mở như xương cá. Trong con mắt chúng tôi, đoạn nào cũng từa tựa nhau, đều như nơi ở của ông Sinh Von. Nhưng anh Biên bảo bọn anh nhìn là biết ở vị trí nào, điểm nào, không cần cả máy định vị. Có động tĩnh là biết rõ đối tượng đi hướng nào để xác định chốt gác còn báo hiệu. Bây giờ có nhiều công cụ hiện đại hỗ trợ quản lý, nhưng biên giới thì không phải chờ tới lúc có đủ điện thoại, máy định vị mới được bảo vệ. Cũng chỉ vài năm trước, cách duy nhất để báo tin cho nhau là mấy chiếc bộ đàm. Chỉ riêng mốc 65 thôi cũng đã có 13 vị trí mốc phụ với tổng 33 cột mốc và 2 mốc cửa khẩu. Cột mốc gần chỗ ông Von là mốc phụ đầu tiên. Đồn Biên phòng cách đó vài cây số. Thượng tá Nguyễn Thành Long, Chính trị viên Đồn Biên phòng Hoàng Diệu nói: Nếu chỉ có lực lượng biên phòng thì không có cách nào ngay lập tức có mặt khi “có biến”.
Toàn tuyến biên giới Bình Phước (bây giờ là thành phố Đồng Nai) dài khoảng hơn
260 km (giáp 3 tỉnh của Campuchia gồm Tboung Khmum, Kratié và Mondulkiri) có 28 cột mốc chính và 353 mốc phụ (trên 181 vị trí). Trong đó, phía Việt Nam xây dựng 173 mốc phụ, phía Campuchia xây dựng 180 mốc phụ. Đấy là lúc mà những “cột mốc sống” như ông Von thật sự trở thành “con mắt thần” hiệu quả. Ngay cả bây giờ, dù nhắn một cái tin là nhận được, thì ở các ngả đường rừng cao su, thế đan cài giữa người dân và bộ đội biên phòng chưa bao giờ lơi lỏng.
Anh Nguyễn Văn Hòa (sinh ngày 19/8/1985, quê ở Hà Trung, Thanh Hóa) là công nhân thuộc Trung đoàn 717 (Binh đoàn 16). Đất rẫy của gia đình anh nằm ở vị trí giáp ranh đường biên giới và sông Măng. Thế nên anh nhận luôn việc trông coi mốc 65/48. Anh bảo chẳng có gì vất vả cả, bởi hằng ngày làm rẫy, anh sẽ ghé luôn cột mốc, phát cây dại, sửa rào chắn để tránh trâu bò làm hỏng. Ở lâu, vùng đất biên giới đã thành quê hương thứ hai, anh thuộc địa hình như bất cứ một thổ địa ăn đời ở kiếp nào tại đây. “Người lạ vào là biết ngay”, anh bảo. Hay như anh Trần Hữu Quyết, cũng là thành viên Tổ tự quản đường biên cột mốc từ năm 2020, tự nguyện quản lý và bảo vệ cột mốc 65/48 nằm trên diện tích đất rẫy của gia đình.
Anh Điểu Phúc, người dân Suối Thôn (xã Lộc Thạnh, Đồng Nai) đăng ký với Đồn Biên phòng tham gia tự quản và bảo vệ cột mốc đôi 67 từ năm 2023. Phúc tới Suối Thôn với hai bàn tay trắng. Bây giờ, ngoài một căn nhà khang trang, vợ chồng Phúc còn mua thêm được chiếc xe máy đi lại. Có xe, Phúc bảo chạy vèo là tới chỗ cột mốc. Ông Vũ Khắc Tăng (Bí thư Chi bộ ấp 4, xã Hưng Phước) kể Tổ tự quản đường biên cột mốc chỗ ông quản lý mốc phụ 65/2 và 65/3, mỗi quý lại có một đợt tổng kiểm tra. Đấy là hoạt động chung. Còn thường ngày, những người có rẫy như ông Von, anh Hòa, anh Quyết ngày nào cũng tới cột mốc.
Họ làm việc, sinh sống trên mảnh đất biên giới, và nhận thêm phần việc trở thành người gác biên giới mà không đòi hỏi sự ghi nhận thêm nào. Thế nên con sông Măng mùa khô nước chỉ ngang đầu gối, xắn quần lội ào là vượt biên. Nhưng muốn vượt biên trái phép phải vượt được thế trận cột mốc lòng dân ngay giữa những khu rừng cao su. Vùng biên giới này không cần camera AI nào, bởi lúc nào cũng có những chiếc “cam sống” tích cực. Anh Điểu Tin (Trưởng thôn Suối Thôn, xã Lộc Thạnh) nói: “Cột mốc là để giữ đất đai của nước Việt Nam”.
Đơn giản thế, nên phải bảo vệ! ■
Hồng Việt