Theo Bộ Y tế, não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, lây truyền theo đường hô hấp, thường gặp ở lứa tuổi trẻ và có khả năng gây thành dịch. Do đó, phải xử lý ngay khi phát hiện ca bệnh não mô cầu tản phát hoặc ổ dịch.
Kiểm soát chùm ca bệnh
Tính đến sáng 19/10, Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tổng cộng bốn trường hợp học sinh Trường trung học cơ sở Hai Bà Trưng (phường Hiệp Phước) mắc bệnh não mô cầu nhóm B, gồm một ca đã tử vong. 177 người tiếp xúc gần bệnh nhân đều đã uống kháng sinh dự phòng và đang được theo dõi hằng ngày. Từ ngày 17/10 đến nay chưa ghi nhận thêm ca mới, ba bệnh nhân trên đang điều trị ổn định.
ThS, BS Lương Chấn Quang - Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, các biện pháp xử lý chùm ca bệnh trên do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố (HCDC) triển khai rất tích cực.
Các chuyên gia y tế Thành phố thống nhất nhận định, chùm ca bệnh não mô cầu tại Trường Trung học cơ sở Hai Bà Trưng đã được kiểm soát tốt nhờ các biện pháp cắt đứt lây nhiễm theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Môi trường trường học đủ điều kiện để duy trì việc dạy và học bình thường.
Các chuyên gia cũng lưu ý, hiện đang là mùa gia tăng các bệnh viêm hô hấp cấp, nhất là cúm, nên cần tiếp tục giám sát, phát hiện sớm và khuyến cáo người có sốt hoặc triệu chứng hô hấp đi khám tại cơ sở y tế để được hướng dẫn điều trị phù hợp.
Tính từ đầu năm 2026 đến nay, các trường hợp mắc bệnh não mô cầu được ghi nhận tại nhiều địa phương, như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hà Tĩnh, Lào Cai, Lâm Đồng, Phú Quốc (An Giang)… Trong đó, các nhóm huyết thanh não mô cầu A, B, C, W và Y đều đang lưu hành tại Việt Nam.
Theo thông tin Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh công bố ngày 19/10, trong mười tháng đầu năm 2026, khu vực miền nam ghi nhận 42 ca mắc não mô cầu, trong đó có bảy trường hợp tử vong. Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh chiếm hơn 57% số ca mắc não mô cầu của khu vực; nhóm tuổi 11-15 chiếm tỷ lệ cao nhất với 28,6%.
Tại Hà Nội, theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội (CDC), từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố đã ghi nhận hai ca bệnh não mô cầu, không có trường hợp tử vong. Ngành y tế Thủ đô đã kịp thời triển khai các biện pháp phòng chống, giám sát và xử lý các yếu tố nguy cơ, không để ghi nhận ca bệnh thứ phát. CDC Hà Nội cũng khuyến cáo, người dân không nên chủ quan vì bệnh vẫn có khả năng xuất hiện ở bất kỳ địa bàn hay thời gian nào.
Dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Sau khi ghi nhận chùm ca bệnh não mô cầu tại Thành phố Hồ Chí Minh, các chuyên gia cảnh báo bệnh có thể khởi phát với những triệu chứng giống cảm cúm thông thường nhưng nhanh chóng diễn biến nặng, gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng và tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Theo TS, BS Nguyễn Văn Dũng - Phó Viện Trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai - não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn thường cư trú ở vùng hầu họng và lây truyền chủ yếu qua đường giọt bắn khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn. Bệnh dễ lây lan trong những môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội và khu tập thể. Đáng lo ngại, người mang vi khuẩn có thể không xuất hiện triệu chứng nhưng vẫn có khả năng truyền mầm bệnh cho người khác.
BS Dũng cho hay, bệnh được gọi là “sát thủ 24 giờ” bởi tốc độ tiến triển rất nhanh. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ sốt, mệt mỏi, đau đầu, những biểu hiện dễ khiến nhiều người nghĩ đến cảm cúm thông thường. Tuy vậy, chỉ trong vài giờ, tình trạng nhiễm trùng có thể trở nên nghiêm trọng, dẫn đến viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm trùng. Ở thể tối cấp, bệnh có thể khiến người bệnh hôn mê và tử vong trong thời gian rất ngắn nếu không được xử trí kịp thời. Ngay cả khi qua khỏi, một số người vẫn phải đối mặt với những di chứng lâu dài như: mất thính lực, tổn thương não, co giật...
Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả, đề nghị người dân nâng cao ý thức phòng bệnh: vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; súc miệng và họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng; đeo khẩu trang tại nơi công cộng và trên các phương tiện giao thông công cộng; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh. Thực hiện tốt vệ sinh môi trường, tăng cường thông khí thoáng đãng tại nơi ở, học tập và làm việc; lau sạch bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hằng ngày như tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi... bằng xà-phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện ca bệnh não mô cầu trong trường học hoặc cộng đồng, cần nhanh chóng xác định người tiếp xúc gần để được cơ quan y tế đánh giá, chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết, đồng thời theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn ■
Hiện vaccine là một trong những biện pháp quan trọng để chủ động phòng bệnh não mô cầu. Việt Nam đã có các loại vaccine phòng các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135 dành cho cả trẻ em và người lớn. Lựa chọn vaccine và lịch tiêm cần căn cứ vào nhóm tuổi, loại vaccine, tình trạng tiêm chủng trước đó và các khuyến cáo chuyên môn của bác sĩ.
An Hà - Lê Nguyễn