Nguồn cung chưa theo kịp nhu cầu
Theo số liệu rà soát, Quảng Trị có 224 khu vực mỏ đá xây dựng và đất san lấp, với tổng tài nguyên dự báo hơn 1.281 triệu m³. Nhiều mỏ đã được cấp phép khai thác, bên cạnh nguồn đất san lấp có thể thu hồi từ các dự án. Xét tổng thể, nguồn tài nguyên và năng lực khai thác hiện có được đánh giá cơ bản đáp ứng nhu cầu dự kiến trong giai đoạn 2026-2027.
Tuy vậy, trữ lượng và công suất được cấp phép chưa phản ánh đầy đủ khả năng cung ứng thực tế. Sản lượng khai thác, chất lượng vật liệu, cự ly vận chuyển và khả năng phân bổ theo tiến độ từng dự án đều ảnh hưởng việc đưa vật liệu từ mỏ đến công trường. Trong khi đó, nhu cầu tăng cao cùng thời điểm khiến một số công trình khó tiếp cận nguồn cung phù hợp, còn giá vật liệu biến động làm tăng chi phí thi công.
Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật tỉnh Võ Phong Luân cho biết, đơn vị đang quản lý 32 công trình, dự án với tổng vốn khoảng 3.000 tỷ đồng. Đến hết tháng 9, tỷ lệ giải ngân đạt 46%. Riêng phần vốn còn lại chủ yếu tập trung ở các công trình giao thông, với nhu cầu khoảng 1 triệu m³ đất đắp, 600.000 m³ đá và 200.000 m³ cát.
Theo ông Luân, một số mỏ lớn có trữ lượng và chất lượng đáp ứng yêu cầu, nhưng việc tiếp cận nguồn vật liệu vẫn khó khăn do nhiều công trình, dự án cùng tăng nhu cầu. Ban đã báo cáo lãnh đạo tỉnh, đề nghị rà soát cụ thể để bảo đảm nguồn cung, tạo điều kiện cho chủ đầu tư và nhà thầu tiếp cận vật liệu với giá hợp lý, đáp ứng tiến độ thi công và giải ngân.
Biến động giá càng làm tăng áp lực cho các dự án. Có thời điểm, giá cát hạt mịn tại một số mỏ tăng từ 42% đến hơn 147%; giá đá xây dựng tăng bình quân 12-47%. Khi chi phí vật liệu tăng, chủ đầu tư và nhà thầu phải chịu thêm sức ép trong tổ chức thi công, nhất là đối với các công trình có khối lượng đất đắp, đá cấp phối và cát lớn.
Thực tế cho thấy, vấn đề cần giải quyết không dừng ở tổng trữ lượng tài nguyên, mà còn nằm ở khả năng khai thác và tổ chức cung ứng đúng khối lượng, thời điểm, địa điểm. Đây là cơ sở để tỉnh rà soát năng lực từng mỏ, tính toán phương án nâng công suất và tháo gỡ khó khăn trong khâu cung ứng.
Bổ sung nguồn cung vật liệu, tăng tốc dự án
Tại cuộc họp rà soát tình hình cung ứng đá làm vật liệu xây dựng thông thường và đất làm vật liệu san lấp ngày 29/9, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bùi Hoàng Phương yêu cầu các sở, ngành, đơn vị liên quan rà soát nhu cầu, năng lực khai thác và khả năng cung ứng của từng doanh nghiệp. Sau cuộc họp, 12 đơn vị đăng ký phương án nâng công suất các mỏ vật liệu, với tổng sản lượng tăng thêm 798.400 m³/năm. Nếu được triển khai, đây sẽ là nguồn bổ sung cho các công trình đang cần vật liệu.
Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Tràng An Phan Thanh Chương cho biết, nhu cầu đá của các dự án hiện rất cao, trong khi công suất doanh nghiệp còn hạn chế. Hiện, công ty đã xây dựng phương án nâng công suất khai thác lên 113.000 m³ đá/năm, đồng thời đề xuất mở rộng quy mô khai thác gửi Sở Công thương. Nếu được chấp thuận, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tăng sản lượng, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các công trình.
Tương tự, Công ty cổ phần Sản xuất vật liệu và Xây dựng công trình 405 đăng ký tăng thêm 50.000 m³ đá/năm. Bà Nguyễn Thị Minh Thu, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc công ty cho biết, doanh nghiệp sẽ tập trung thiết bị, nhân lực, tổ chức khai thác, chế biến và vận chuyển và phối hợp chủ đầu tư, nhà thầu để chủ động kế hoạch cung ứng.
Tuy nhiên, nâng công suất khai thác mới là một phần của giải pháp. Để vật liệu thật sự đến được công trường, doanh nghiệp cần chủ động phương tiện vận chuyển và kế hoạch sản xuất; chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải xác định rõ nhu cầu từng công trình, kết nối sớm với đơn vị cung ứng và đôn đốc nhà thầu tổ chức thi công khi vật liệu được đáp ứng. Việc phối hợp giữa các bên sẽ giúp hạn chế tình trạng nơi thừa, nơi thiếu hoặc nguồn cung không khớp với tiến độ thi công.
Theo ông Võ Phong Luân, khi vật liệu sẵn sàng và nhà thầu có thể tiếp cận nhanh, việc tổ chức thi công sẽ thuận lợi hơn, bởi nhiều điều kiện khác như vốn và mặt bằng đã cơ bản được chuẩn bị. Nguồn cung ổn định sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ, chuyển vốn đầu tư đã bố trí thành khối lượng thực hiện.
Để giải quyết khó khăn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bùi Hoàng Phương giao Sở Công thương rà soát quy trình, công suất khai thác và các điều kiện xem xét mở rộng mỏ theo quy định; đồng thời kiểm tra hồ sơ của các doanh nghiệp đang khai thác vật liệu xây dựng. Trên cơ sở nhu cầu của các ban quản lý dự án, năng lực khai thác và khả năng cung ứng của từng doanh nghiệp, tỉnh sẽ xem xét phương án tháo gỡ phù hợp, bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình cần tăng tốc.
Đến ngày 1/10, Quảng Trị đã giải ngân khoảng 49,96% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, còn hơn 3.294 tỷ đồng cần giải ngân trong ba tháng cuối năm. Khối lượng công việc còn lại đòi hỏi các dự án phải đẩy nhanh thi công, trong đó bảo đảm vật liệu là một điều kiện trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ.
Việc sớm tháo gỡ điều kiện nâng công suất các mỏ đủ khả năng khai thác, đồng thời bảo đảm vật liệu được cung ứng kịp thời đến công trường, sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ thi công, tạo chuyển biến trong giải ngân vốn đầu tư công của Quảng Trị những tháng cuối năm.
Bài và ảnh: HIẾU MINH