Ký ức nghe Tuyên ngôn Độc lập qua radio 81 năm trước của Đại tá Tư Cang

Lời Tuyên ngôn Độc lập qua chiếc radio duy nhất trong làng

Ở tuổi 98, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Nguyễn Văn Tàu (bí danh Tư Cang), nguyên Cụm trưởng Cụm tình báo H.63, vẫn nhớ những ngày mùa thu năm 1945, khi khí thế cách mạng lan rộng khắp Nam Bộ.

Năm ấy, ông vốn là học sinh trường Petrus Ký (nay là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TPHCM). Chiến sự khiến việc học gián đoạn, ông trở về quê và gia nhập lực lượng thanh niên tiền phong ở làng Long Phước, Bà Rịa. Thủ lĩnh của lực lượng này là thầy giáo Mã Văn Thái, một người học rộng tài cao, có bằng Thành chung (bằng tốt nghiệp bậc trung học cơ sở dưới thời Pháp thuộc), giỏi võ và có tài diễn thuyết.

Rạng sáng 25/8/1945, theo hiệu lệnh từ những hồi trống làng dồn dập, trai tráng Long Phước mang theo vũ khí tự tạo tập hợp tại sân nhà hội. Sau lời hiệu triệu của thầy giáo Mã Văn Thái, dòng người vượt quãng đường khoảng 7km, tiến về Lầu Nước (tức di tích Nhà Tròn) ở trung tâm thị xã Bà Rịa để tham gia giành chính quyền.

Tại đây, người dân Long Phước hòa vào dòng người từ nhiều làng lân cận. Khoảng một vạn người cùng làm lễ chào cờ, hát Tiến quân ca và chứng kiến thời khắc chính quyền cũ bàn giao ấn tín, hồ sơ cho lực lượng cách mạng.

Cũng trong ngày 25/8/1945, giữa những con đường xuất hiện băng rôn, khẩu hiệu “Hồ Chủ tịch muôn năm”. Đó là lần đầu tiên chàng trai Nguyễn Văn Tàu được nghe đến tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Khoảng ngày 15/9/1945, Đại tá Tư Cang cùng mọi người trong đội thanh niên tiền phong địa phương được nghe nội dung bản Tuyên ngôn Độc lập qua chiếc radio tại nhà thầy giáo Mã Văn Thái. Radio khi ấy là vật dụng rất hiếm hoi, chỉ những gia đình có điều kiện mới sở hữu.

Qua chiếc radio, chàng trai 17 tuổi xúc động nghe giọng nói trầm ấm nhưng dõng dạc, đanh thép của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

"Bác Hồ nói rằng: Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.

Lúc đó, quê hương mới giành được chính quyền nên nghe những lời ấy, chúng tôi vui mừng, xúc động lắm. Ai cũng hưởng ứng lời Tuyên ngôn của Bác Hồ, sẵn sàng mang tính mạng ra đấu tranh để bảo vệ nền độc lập của đất nước", ông Tư Cang nhớ lại.

Lời Tuyên ngôn Độc lập đến với lớp thanh niên vừa trực tiếp tham gia giành chính quyền trong thời khắc thiêng liêng của đất nước. Những câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh càng củng cố tình yêu Tổ quốc, khơi dậy trong thế hệ của ông niềm tự hào, ý chí sẵn sàng hy sinh, góp sức mình để bảo vệ thành quả cách mạng.

"Mấy anh em đội thanh niên tiền phong chúng tôi từng bảo nhau, giành được chính quyền là một chuyện, giữ được chính quyền lại là chuyện khác. Nếu giặc tới thì phải đồng lòng đứng lên đánh giặc", Đại tá Tư Cang nói.

Cho đến nay, sau khi trải qua nhiều dấu mốc cuộc đời, Đại tá Tư Cang vẫn thường nhớ về kỷ niệm năm 17 tuổi cầm gậy tầm vông vạt nhọn đứng lên giành chính quyền. Với ông, đó là ký ức sâu sắc về những ngày được sống giữa thời khắc hào hùng, chứng kiến vận mệnh dân tộc sang trang. 

Những ngày mùa thu năm 1945 đó cũng đã mở đầu cho cuộc đời hoạt động cách mạng, theo đuổi con đường đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc của nhà tình báo huyền thoại.

Kỷ niệm lần Bác Hồ bất ngờ kiểm tra nhà bếp, nhà vệ sinh

Mười hai năm sau, Đại tá Tư Cang có dịp tận mắt nhìn thấy Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến Người đến thăm đơn vị.

Năm 1957, ông Tư Cang mang quân hàm Thượng úy, giữ chức Chính trị viên Đại đội Thông tin thuộc Trung đoàn 656, Sư đoàn 338. Đơn vị ông đóng quân tại khu vực Xuân Mai, một căn cứ hậu phương nằm ở cửa ngõ phía Tây Hà Nội. Đại đội có khoảng 120-130 cán bộ, chiến sĩ, sinh hoạt trong những dãy doanh trại bằng tre, nứa, lá dựng trên đồi.

Khi biết tin Bác Hồ chuẩn bị đến thăm, cán bộ, chiến sĩ của Đại khẩn trương dọn dẹp doanh trại, tổ chức hàng quân danh dự tại cổng. Tuy nhiên, vừa qua cửa doanh trại, Chủ tịch Hồ Chí Minh không đi theo lối chính mà bất ngờ rẽ xuống phía ruộng để kiểm tra khu vệ sinh.

Sau đó, Người tới nhà bếp, xem nơi nấu ăn và sinh hoạt của bộ đội rồi mới bước ra nói chuyện với mọi người.

"Bác Hồ nói hố tiêu sạch sẽ, tốt lắm, nhưng nhà ăn còn nhiều ruồi, muỗi. Bác bảo mỗi người vào xóm xin tre về làm thành vỉ, trước khi ăn thì mỗi người đập 10 con ruồi, làm như vậy có được không. Anh em phía dưới đồng thanh hô: "Được ạ!"", cụ Tư Cang kể.

Biết các chiến sĩ thường qua bên kia sông xem chiếu phim vào buổi tối, Bác còn nhắc chiếc cầu đã ọp ẹp, có nguy cơ bị sập. Người hỏi cán bộ, chiến sĩ có thể làm lại cây cầu để mọi người đi lại an toàn hay không. Cả đơn vị một lần nữa đồng thanh nhận lời.

Cuộc trò chuyện chỉ kéo dài khoảng 10 phút. Sau đó, Bác đi qua hàng quân danh dự rồi rời đơn vị. Chính trị viên Trần Văn Quang (tên gọi của Đại tá Tư Cang trong giai đoạn tập kết ra miền Bắc) đứng ở hàng đầu, nhìn thấy Người đi ngang qua trước mặt.

"Bác nói chuyện nhanh, gọn nhưng quan tâm rất kỹ đến đời sống binh sĩ. Bác kiểm tra từ nhà vệ sinh, nhà bếp đến cây cầu anh em đi lại. Được nhìn thấy Bác Hồ và lắng nghe những chia sẻ, dặn dò từ Bác là kỷ niệm tôi không bao giờ quên", ông chia sẻ.

Đi qua gần trọn một thế kỷ, từ chàng trai 17 tuổi chạy theo tiếng trống làng đi giành chính quyền đến người chỉ huy tình báo trải qua nhiều nhiệm vụ hiểm nguy, chứng kiến bao mất mát của nhân dân, sự hy sinh của đồng đội, AHLLVTND Tư Cang càng thấm thía giá trị của độc lập, hòa bình.

Nhìn lại đất nước hôm nay, điều khiến ông trân trọng nhất là người dân được sống trong hòa bình, no ấm. Xuất thân từ một gia đình nông dân, trải qua những năm tháng chiến tranh và thiếu thốn, với vị anh hùng tình báo, được sống yên bình, có cơm ăn đã là niềm hạnh phúc lớn lao.

"Từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập đến nay, biết bao thế hệ đã cống hiến, hy sinh để bảo vệ nền tự do, độc lập của dân tộc. Tôi mong thế hệ trẻ hôm nay biết trân trọng, gìn giữ thành quả ấy, ra sức học tập, rèn luyện, góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển, xứng đáng với những gì lớp lớp người đi trước đã hy sinh", Đại tá Tư Cang nhắn nhủ.

Đại tá Tư Cang sinh năm 1928, tên thật Nguyễn Văn Tàu, quê ở Bà Rịa - Vũng Tàu. Ông làm chiến sĩ quân báo của Việt Minh tại Bà Rịa - Vũng Tàu từ năm 1947 đến năm 1954.

Năm 1954, ông tập kết ra Bắc, đổi tên là Trần Văn Quang và làm Trung đội trưởng trinh sát kiêm chính trị viên đại đội đặc công, Sư đoàn 338.

Năm 1961, ông quay lại hoạt động tại chiến trường miền Nam. Từ năm 1962 đến năm 1972, ông làm Cụm trưởng Cụm tình báo H.63.

Sau ngày ký Hiệp định Paris, cuối năm 1973, ông được cử ra Hà Nội học khóa bổ túc Chính ủy sư đoàn ở Học viện Chính trị. Tháng 4/1975, ông được giao trở lại chiến trường miền Nam, nhận nhiệm vụ Chính ủy cánh Bắc Lữ đoàn 316. Đây là đơn vị có trận đánh lịch sử bảo vệ cầu Rạch Chiếc trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Ông Tư Cang về hưu năm 1980, được xếp thương binh hạng 2/4. Ông được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân năm 2006.