Đà tăng lãi suất đang gây sức ép ngày càng rõ lên thị trường chứng khoán. Dòng tiền mới trở nên dè dặt, khối ngoại tiếp tục bán ròng, trong khi nhiều cổ phiếu giảm sâu dù định giá đã thấp hơn mức bình quân trong lịch sử. Trong báo cáo mới đây, SGI Capital, công ty quản lý quỹ mở The Ballad Fund, cho rằng lãi suất huy động ở mức cao và còn đi lên đang cản trở dòng tiền mới vào thị trường. Tâm lý nhà đầu tư cũng dần chuyển từ kỳ vọng sang thất vọng và lo lắng, đặc biệt ở nhóm mới tham gia trong vài năm gần đây, giai đoạn lãi suất thấp từng hỗ trợ mạnh cho giá tài sản.
"Nếu lãi suất huy động tiếp tục đi lên, một bộ phận nhà đầu tư có thể rời bỏ thị trường, kích hoạt vòng xoáy bán giải chấp (margin call)", SGI Capital nhận định.
Áp lực lên dòng tiền thể hiện rõ trong tháng 9. Theo báo cáo của Chứng khoán Tiên Phong (TPS), VN-Index giảm 3,47% so với tháng trước, còn giá trị giao dịch khớp lệnh bình quân giảm 6,41%, xuống 13.295 tỷ đồng mỗi phiên.
Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) ghi nhận thanh khoản khớp lệnh bình quân trên HoSE đạt 13.240 tỷ đồng mỗi phiên, giảm 6,4% so với tháng 8 và thấp nhất trong 12 tháng. Chứng khoán Thiên Việt (TVS) đưa ra con số 16.459 tỷ đồng mỗi phiên, giảm 5,3% và thấp nhất kể từ tháng 2/2025. Sự chênh lệch giữa các báo cáo có thể xuất phát từ cách tính thanh khoản khác nhau.
Thị trường vẫn suy yếu dù Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Thông tin này từng được kỳ vọng sẽ trở thành động lực thu hút vốn, nhưng chưa đủ sức bù đắp áp lực bán và tâm lý dè dặt của nhà đầu tư trong nước.
Theo TVS, việc thanh khoản giảm ngay trong tháng nâng hạng cho thấy nhà đầu tư vẫn thận trọng trước ba yếu tố: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất và có thể tiếp tục nâng thêm, lãi suất tiền gửi trong nước chưa hạ nhiệt, cùng biến động mạnh của lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn ngắn.
Lãi suất cao đang làm thay đổi sức hấp dẫn giữa các kênh đầu tư. Khi tiền gửi mang lại mức sinh lời tốt hơn, nhà đầu tư phải cân nhắc kỹ liệu lợi nhuận kỳ vọng từ cổ phiếu có đủ để bù đắp rủi ro hay không. Với người dùng vốn vay, chi phí duy trì vị thế còn tăng thêm, khiến việc chờ thị trường phục hồi trở nên tốn kém hơn.
Sức ép không chỉ đến từ lãi suất trong nước. Theo TPS, áp lực còn đến từ thế giới khi Fed, Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đồng loạt tăng lãi suất trong tháng 9. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm lần đầu vượt 5%, cao hơn cả mức đỉnh năm 2007.
Mặt bằng lợi suất cao tại các thị trường phát triển khiến tài sản ở các thị trường mới nổi kém hấp dẫn hơn. Trong tháng 9, khối ngoại bán ròng khoảng 4.830 tỷ đồng trên HoSE, gần gấp 3 lần so với tháng trước. Đây cũng là tháng bán ròng thứ chín liên tiếp kể từ đầu năm, tiếp tục gây áp lực lên lực cầu trong nước.
Nhà đầu tư theo dõi thị trường chứng khoán tại một công ty ở TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Theo SGI Capital, rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở dư nợ margin vẫn rất cao, trong khi dòng tiền và lãi suất đều không thuận lợi. Khi giá cổ phiếu giảm, nhà đầu tư vay ký quỹ có thể phải bổ sung tài sản bảo đảm hoặc bán bớt cổ phiếu để đưa tỷ lệ vay về mức cho phép. Nếu nhiều tài khoản cùng rơi vào tình trạng này, bán giải chấp có thể đẩy giá xuống sâu hơn và kích hoạt thêm các lệnh bán mới.
Nguy cơ này càng đáng chú ý khi đà điều chỉnh đã lan rộng. Theo TVS, trong tháng 9 chỉ 5 trên 19 nhóm ngành tăng điểm. Dịch vụ tài chính giảm 10,8%, bất động sản giảm 4,4% và ngân hàng giảm 2,2%. TPS cũng ghi nhận nhóm vốn hóa vừa giảm 6,5%, với lực bán tập trung ở các ngành nhạy cảm với lãi suất và sử dụng đòn bẩy cao như bất động sản, chứng khoán.
SGI Capital cho rằng lãi suất cao kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, nhất là những ngành nhạy cảm với chi phí vốn. Bất động sản chịu sức ép khi thanh khoản suy giảm, giá đi xuống và các khoản vay đến hạn làm tăng nhu cầu tiền mặt. Nếu giao dịch nhà đất tiếp tục trầm lắng, áp lực thanh khoản có thể lan sang chứng khoán, kênh tài sản dễ chuyển đổi thành tiền hơn.
Công ty quản lý quỹ này cảnh báo quý IV thường là giai đoạn nhu cầu thanh khoản tăng cao, khi nhiều hợp đồng vay và khoản đầu tư cần tất toán trước cuối năm. Nếu lãi suất huy động tiếp tục tăng, nhà đầu tư có thể ưu tiên giữ tiền hoặc chuyển sang tiền gửi, thay vì bổ sung vốn vào cổ phiếu.
Trong khi đó, triển vọng lợi nhuận giữa các ngành phân hóa rõ rệt hơn. Những lĩnh vực hưởng lợi từ giá hàng hóa tăng có thể duy trì kết quả tích cực, nhưng bất động sản, chứng khoán và ngân hàng được đánh giá là đã hoặc đang đi qua giai đoạn tăng trưởng thuận lợi nhất. Điều này có thể khiến nhà đầu tư thận trọng hơn khi lựa chọn cổ phiếu.
Theo SGI Capital, thị trường đang bước vào giai đoạn cần ưu tiên quản trị rủi ro. Tuy nhiên, áp lực hiện tại không đồng nghĩa mọi cổ phiếu đều không còn cơ hội. Những đợt bán tháo do áp lực vay nợ có thể mở ra cơ hội dài hạn cho nhà đầu tư có nguồn tiền phù hợp và khả năng kiểm soát rủi ro. Điều quan trọng là không đánh đồng một cổ phiếu đã giảm sâu với một tài sản đã đủ rẻ để mua, nhất là khi lãi suất vẫn có thể tiếp tục gây sức ép lên thị trường.
Tất Đạt