Ông Đinh Hồng Kỳ: Doanh nhân Việt cần khát vọng “lớn - xanh - toàn cầu”

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Secoin, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TPHCM (HGBA), chia sẻ với phóng viên Dân trí về hành trình xây dựng doanh nghiệp Việt, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới, nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10.

Trong bối cảnh hiện tại, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy như thế nào để xây dựng doanh nghiệp phát triển bền vững trước những yêu cầu mới của thị trường, người tiêu dùng và nền kinh tế?

- Sau hành trình nhiều năm trên thương trường, tôi cho rằng xây dựng một doanh nghiệp không phải là một cuộc chạy nước rút mà là một cuộc chạy marathon. Có thời điểm thị trường rất thuận lợi, nhưng cũng có những giai đoạn doanh nghiệp phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu… Gần nhất là sự thay đổi rất nhanh của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong bối cảnh này, điều quan trọng nhất của doanh nhân không chỉ là khả năng tăng trưởng khi thị trường thuận lợi mà còn là khả năng thích ứng và tồn tại khi môi trường thay đổi.

Tư duy doanh nhân hiện nay cần thay đổi ở 3 điểm. Trước hết, chuyển từ tăng trưởng bằng quy mô sang tăng trưởng bằng giá trị. Doanh nghiệp Việt Nam không thể mãi cạnh tranh bằng lao động giá rẻ, tài nguyên rẻ hay gia công mà phải tiến lên những tầng cao hơn của chuỗi giá trị bằng công nghệ, thiết kế, thương hiệu và sở hữu trí tuệ.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần chuyển từ mục tiêu lợi nhuận ngắn hạn sang xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn. Lợi nhuận rất quan trọng vì doanh nghiệp không có lợi nhuận thì không thể tồn tại, nhưng nếu vì lợi nhuận trước mắt mà bỏ qua môi trường, người lao động, chất lượng sản phẩm hay uy tín thương hiệu thì cái giá phải trả về lâu dài sẽ lớn hơn rất nhiều.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy dự báo tương lai sang năng lực thích ứng với tương lai. Trong một thế giới ngày càng bất định, những kế hoạch 5-10 năm cứng nhắc rất dễ trở nên lỗi thời. Doanh nghiệp cần có tầm nhìn dài hạn nhưng cách thực hiện phải linh hoạt, thử nghiệm nhanh, đo lường liên tục và sẵn sàng điều chỉnh. Phát triển bền vững không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp tồn tại bao nhiêu năm mà ở khả năng liên tục tái tạo chính mình trước những thay đổi của thị trường.

Với chuyển đổi xanh, từ góc nhìn của Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TPHCM, doanh nghiệp Việt đang đứng trước những cơ hội và sức ép nào? Mỗi doanh nhân cần tính toán sao để chuyển đổi xanh không chỉ là một khoản chi phí?

- Nếu coi chuyển đổi xanh chỉ là chi phí, chúng ta sẽ tìm cách làm ít nhất có thể. Nhưng nếu coi đó là một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh thì sẽ tìm cách tạo ra giá trị lớn nhất có thể. Đây là thay đổi rất quan trọng về tư duy, bởi "xanh" đang chuyển từ một lựa chọn mang tính tự nguyện thành một phần của luật chơi thương mại.

Các tiêu chuẩn về carbon, ESG, truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn hay trách nhiệm của chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận những thị trường lớn. Sức ép vì thế rất rõ, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa khi còn hạn chế về vốn, công nghệ, dữ liệu, nhân lực ESG và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Ở chiều ngược lại, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Một nhà máy đầu tư tiết kiệm năng lượng có thể giảm chi phí sản xuất, kinh tế tuần hoàn có thể biến chất thải thành nguyên liệu, công nghệ mới có thể giảm tiêu hao vật tư và nâng năng suất. Sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn môi trường cao hơn cũng có cơ hội tiếp cận những thị trường tốt hơn và tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

Vì vậy, chuyển đổi xanh không nhất thiết là lựa chọn giữa môi trường và lợi nhuận. Nếu làm đúng, chuyển đổi xanh phải đồng thời tạo ra 3 giá trị: giảm tác động đến môi trường, giảm chi phí hoặc tăng năng suất và mở rộng thị trường. Khi đó, xanh không còn là một khoản chi phí mà trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Xanh từ những đồng tiền tiết kiệm được

Nhiều doanh nghiệp muốn chuyển đổi xanh nhưng còn hạn chế về vốn, công nghệ, nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường. Theo ông, doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu và hiệp hội đang hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp giải bài toán này thế nào?

- Theo tôi, doanh nghiệp không nên bắt đầu bằng suy nghĩ phải đầu tư một dự án xanh thật lớn như thay toàn bộ máy móc, xây nhà máy xanh hay đầu tư hàng triệu USD vào công nghệ. Câu hỏi đầu tiên nên là: trong hoạt động của mình, đâu là nơi đang lãng phí nhiều nhất? Có thể là điện, nước, nguyên liệu, nhiệt năng, bao bì, vận tải hoặc phế phẩm.

Doanh nghiệp cần đo lường trước, sau đó lựa chọn những hạng mục vừa giúp giảm phát thải vừa có khả năng hoàn vốn tốt để làm trước. Tôi gọi đó là cách tiếp cận "xanh từ những đồng tiền tiết kiệm được". Doanh nghiệp có thể chia hành trình chuyển đổi thành từng bước, đặt mục tiêu rõ ràng, đo kết quả và lấy hiệu quả của bước trước để tài trợ một phần cho bước tiếp theo.

Một nguyên tắc khác rất quan trọng là không chạy theo chứng chỉ trước khi thay đổi thực chất bên trong doanh nghiệp. Nếu chỉ làm báo cáo ESG đẹp, mua chứng chỉ hay truyền thông "xanh" trong khi mô hình sản xuất chưa thay đổi, doanh nghiệp rất dễ rơi vào greenwashing (tẩy xanh). Thị trường ngày càng có khả năng phân biệt giữa "xanh thật" và "xanh để quảng cáo".

Với HGBA, chúng tôi xác định vai trò không phải là nói doanh nghiệp phải xanh, bởi phần lớn doanh nghiệp đã hiểu yêu cầu này. Điều họ cần là câu trả lời cụ thể: xanh bằng cách nào, với công nghệ nào, nguồn vốn nào và sản phẩm xanh làm ra sẽ bán cho ai? Vì vậy, Hiệp hội hướng tới kết nối doanh nghiệp với nhà cung cấp công nghệ, tổ chức tài chính, chuyên gia, cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và thị trường, qua đó rút ngắn khoảng cách từ nhận thức đến hành động. Mục tiêu cuối cùng phải rất thực tế: doanh nghiệp xanh hơn nhưng đồng thời cũng phải khỏe hơn.

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số, chuyển đổi xanh có thể trở thành động lực tăng trưởng mới của doanh nghiệp và nền kinh tế không?

- Muốn tăng trưởng cao trong thời gian dài, chúng ta không thể chỉ dựa vào việc sử dụng thêm vốn, đất đai, lao động hay khai thác thêm tài nguyên. Dư địa của mô hình tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng hạn chế. Vì vậy, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo cần trở thành 3 động lực gắn kết với nhau để tạo ra năng suất mới cho nền kinh tế.

Khi doanh nghiệp thay công nghệ tiêu hao năng lượng bằng công nghệ hiệu quả hơn, đó không chỉ là giảm phát thải mà còn là nâng năng suất. Khi phế thải của ngành này trở thành nguyên liệu của ngành khác, đó không chỉ là kinh tế tuần hoàn mà còn tạo ra một thị trường mới. Khi doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn carbon và truy xuất nguồn gốc, đó không chỉ là tuân thủ ESG mà còn là điều kiện để bước sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tôi đặc biệt kỳ vọng vào cơ hội nâng cấp vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị. Nhiều năm qua, Việt Nam xuất khẩu rất lớn nhưng giá trị gia tăng mà doanh nghiệp Việt giữ lại còn hạn chế. Chúng ta cần đi từ gia công sang sản xuất, từ sản xuất sang thiết kế, từ thiết kế sang thương hiệu và từ thương hiệu quốc gia tiến tới thương hiệu toàn cầu.

Chuyển đổi xanh có thể thúc đẩy quá trình này nhanh hơn khi luật chơi toàn cầu đang được thiết lập lại. Khi luật chơi thay đổi, những doanh nghiệp đi trước có cơ hội chiếm vị trí tốt hơn. Đây chính là cơ hội cho doanh nghiệp Việt, nhưng để tận dụng được cơ hội đó, chính sách cũng phải thay đổi.

Nhà nước cần tạo môi trường để doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn vào công nghệ xanh, phát triển thị trường vốn xanh và tín dụng xanh, hoàn thiện các tiêu chuẩn và dữ liệu carbon, thúc đẩy thị trường carbon. Đồng thời, đầu tư công và mua sắm công có thể được sử dụng để tạo thị trường ban đầu cho sản phẩm xanh. Khi đó, chuyển đổi xanh không còn chỉ là một chương trình môi trường mà trở thành một chiến lược công nghiệp và chiến lược tăng trưởng mới của quốc gia.

Phải có doanh nghiệp Việt đủ sức đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam, ông kỳ vọng thế hệ doanh nhân sẽ đóng góp như thế nào vào một giai đoạn phát triển mới của đất nước? Doanh nghiệp cần theo đuổi khát vọng gì?

- Tôi nghĩ mỗi thế hệ doanh nhân có một sứ mệnh khác nhau. Thế hệ doanh nhân đầu thời kỳ Đổi mới có sứ mệnh phá bỏ tư duy bao cấp, tạo dựng kinh tế tư nhân và chứng minh rằng người Việt Nam có thể làm doanh nghiệp. Thế hệ tiếp theo đưa hàng hóa Việt Nam ra thế giới và biến Việt Nam thành một trung tâm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thế hệ doanh nhân hôm nay phải đi thêm một bước nữa: không chỉ đưa hàng Việt Nam ra thế giới mà phải đưa thương hiệu, công nghệ và giá trị Việt Nam ra thế giới. Chúng ta cần những doanh nghiệp Việt Nam đủ lớn, nhưng quan trọng hơn là đủ mạnh, có năng lực công nghệ, thương hiệu, quản trị hiện đại và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Một nền kinh tế mạnh không thể chỉ dựa vào các doanh nghiệp FDI mạnh mà phải có một khu vực doanh nghiệp dân tộc đủ sức đứng cùng họ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tôi cũng mong thế hệ doanh nhân mới nhìn trách nhiệm xã hội theo nghĩa rộng hơn. Trách nhiệm lớn nhất của doanh nhân không chỉ là đóng thuế hay làm từ thiện mà là tạo ra những doanh nghiệp tốt, việc làm tử tế, sản phẩm tốt, công nghệ tốt, đóng góp ngân sách, bảo vệ môi trường và tạo ra giá trị lâu dài cho xã hội.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng rất lớn. Để hiện thực hóa khát vọng đó, đất nước cần một thế hệ doanh nhân cũng phải có khát vọng tương xứng. Nếu phải nói ngắn gọn về khát vọng ấy, tôi muốn dùng 3 chữ: Lớn - Xanh - Toàn cầu.

Lớn về năng lực và tầm vóc, chứ không chỉ về doanh thu. Xanh để sự phát triển hôm nay không đánh đổi cơ hội của các thế hệ mai sau. Và Toàn cầu để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia chuỗi giá trị thế giới mà từng bước có khả năng tạo ra, sở hữu và dẫn dắt những phần có giá trị cao trong chuỗi đó.

Khi Việt Nam có một thế hệ doanh nhân mang khát vọng, tăng trưởng 2 con số sẽ không chỉ là câu chuyện tăng GDP. Quan trọng hơn, đó sẽ là quá trình nâng cấp thực sự chất lượng của nền kinh tế và vị thế của Việt Nam trên thế giới.

Xin cảm ơn ông!