Khi mắc cúm, quan niệm "đổ mồ hôi là giải được cảm" khiến không ít người tìm đến nồi lá xông hoặc cố gắng vận động cường độ cao.
ThS.BS Lê Ngô Minh Như, Phòng khám Ngũ quan, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3, cho biết trong Y học cổ truyền, "phát hãn" (làm ra mồ hôi) là một phép điều trị được áp dụng cho một số thể cảm mạo nhất định, tùy thuộc vào tình trạng bệnh và kết quả biện chứng luận trị. Dù vậy, phép phát hãn hoàn toàn không đồng nghĩa với việc người bệnh phải xông hơi thật nóng hoặc vận động gắng sức đến mức vã nhiều mồ hôi.
Trên thực tế, xông lá có thể mang lại cảm giác ấm áp, dễ chịu tức thì và giúp đường thở thông thoáng hơn. Song hiện chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy xông lá có khả năng tiêu diệt virus cúm hay rút ngắn thời gian mắc bệnh. Ngược lại, nếu xông nước quá nóng hoặc ngồi xông quá lâu, người bệnh đối mặt với nguy cơ bị bỏng nhiệt, mất nước nghiêm trọng và khiến thể trạng càng mệt mỏi hơn.
Tương tự, việc cố gắng tập thể dục để toát mồ hôi giải cảm cũng là điều không được khuyến cáo, đặc biệt trong giai đoạn đang sốt, đau nhức toàn thân hoặc kiệt sức. Việc vận động gắng sức lúc này vừa làm gia tăng tình trạng mất nước, vừa tạo thêm gánh nặng nguy hiểm cho hệ tim mạch.
Trước khi chăm sóc tại nhà, điều quan trọng đầu tiên là xác định người bệnh có thuộc nhóm nguy cơ cao gặp biến chứng do cúm hay không.
Các đối tượng cần đặc biệt lưu ý bao gồm:
-
Người từ 65 tuổi trở lên.
-
Phụ nữ đang mang thai.
-
Người mắc các bệnh mạn tính: tim mạch, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đái tháo đường, bệnh thận mạn.
-
Người bị suy giảm miễn dịch.
Bác sĩ khuyến cáo những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên đến cơ sở y tế thăm khám ngay khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ mắc cúm để được đánh giá và cân nhắc chỉ định thuốc kháng virus. Việc bắt đầu điều trị bằng thuốc kháng virus trong vòng 48 giờ đầu thường mang lại hiệu quả tối ưu nhất. Dù vậy, ngay cả khi đã qua "thời điểm vàng" này, người bệnh vẫn rất cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và theo dõi.
Người dân tập thể dục. Ảnh: Hoàng Giang
Đối với các trường hợp người lớn mắc cúm thể nhẹ và đủ điều kiện theo dõi tại nhà, cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
Nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc
Cần tạm gác các công việc lao động nặng nhọc, tránh tập luyện thể thao cường độ cao và tuyệt đối không cố tìm cách làm cơ thể toát nhiều mồ hôi. Nghỉ ngơi hợp lý là yếu tố cốt lõi giúp cơ thể giảm tải mệt mỏi, tập trung năng lượng để hệ miễn dịch chống lại virus.
Bổ sung đủ nước
Uống từng ngụm nhỏ và chia thành nhiều lần trong ngày. Nguồn cấp nước có thể linh hoạt từ nước lọc, nước canh, súp dinh dưỡng hoặc dung dịch bù nước và điện giải khi cần thiết. Người bệnh nên chủ động theo dõi lượng và màu sắc nước tiểu để nhận biết sớm dấu hiệu thiếu nước.
Riêng những người có tiền sử suy tim, suy thận cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của bác sĩ về lượng dịch nạp vào mỗi ngày, tránh tự ý uống quá nhiều gây quá tải tuần hoàn.
Kiểm soát sốt và đau nhức an toàn
Trường hợp sốt trên 38,5 độ C hoặc cảm giác đau đầu, đau nhức cơ bắp gây khó chịu nhiều, có thể sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau thông dụng như paracetamol đúng liều lượng khuyến cáo. Cần đặc biệt chú ý khoảng cách thời gian giữa các lần dùng thuốc, không tự ý uống cùng lúc nhiều chế phẩm trị cảm sốt có chung hoạt chất để tránh nguy cơ quá liều gây độc cho gan. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Phòng ngừa lây nhiễm cho gia đình và cộng đồng
Người bệnh nên cách ly tại nhà, hạn chế tiếp xúc gần, đeo khẩu trang y tế khi buộc phải tiếp xúc với người khác, giữ không gian phòng ở thông thoáng, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn và không dùng chung đồ dùng cá nhân. Người bệnh có thể quay trở lại sinh hoạt, làm việc bình thường khi các triệu chứng đã thuyên giảm và cắt sốt hoàn toàn ít nhất 24 giờ (không cần dùng thuốc hạ sốt). Dù vậy, những ngày sau đó vẫn cần duy trì các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm cơ bản.
Nhận diện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm
Cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế hoặc bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu trở nặng nào sau đây:
-
Khó thở, thở gấp, đau tức hoặc nặng ngực.
-
Da niêm mạc tím tái.
-
Thay đổi tri giác: lú lẫn, li bì, khó đánh thức hoặc co giật.
-
Chóng mặt dữ dội, đứng hay đi không vững.
-
Lượng nước tiểu giảm rõ rệt hoặc bí tiểu hoàn toàn.
-
Đau cơ dữ dội, yếu cơ nghiêm trọng.
-
Tình trạng bệnh lý nền có dấu hiệu diễn tiến xấu đi.
-
Cơn sốt và ho đã thuyên giảm nhưng đột ngột tái phát với mức độ nặng nề hơn.
Bác sĩ nhấn mạnh, việc điều trị cúm luôn cần cá thể hóa, phù hợp với thể trạng của từng bệnh nhân. Trong Y học cổ truyền, việc ứng dụng các phép trị liệu như phát hãn bắt buộc phải căn cứ trên biện chứng luận trị chuẩn xác, tránh tâm lý lạm dụng các biện pháp ép cơ thể toát mồ hôi quá mức.
Trong suốt quá trình mắc bệnh, người bệnh cần ưu tiên nghỉ ngơi, ăn uống bồi bổ hợp lý, cung cấp đủ nước và theo dõi sát sao diễn tiến triệu chứng để kịp thời đến viện khi cần.
Mỹ Ý