Mỹ - Iran đàm phán về chấm dứt chiến sự, mở lại Hormuz

Ngày 22/9, bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, các kênh trung gian liên tục di chuyển giữa phái đoàn Mỹ và Iran nhằm duy trì liên lạc ngoại giao. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cho biết hai bên đã trải qua những cuộc thảo luận kéo dài, được ông mô tả là mang tính xây dựng, đầy hứa hẹn và vẫn cần tiếp tục. Theo thông báo của ông Witkoff trên mạng xã hội X, các bên trung gian sẽ tiếp tục làm cầu nối trong lúc Washington và Tehran tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Tổng thống Donald Trump cung cấp thêm chi tiết, nói rằng đặc phái viên Witkoff cùng Jared Kushner đã trao đổi với các quan chức Iran trong khoảng ba giờ. Phát biểu trước phóng viên tại trụ sở Liên Hợp Quốc, ông Trump gọi cuộc gặp là tốt đẹp, rất hiệu quả và cho rằng tiến trình đang tạo ra động lực mạnh mẽ. Lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh đàm phán vẫn tiếp diễn, đồng thời bày tỏ tin tưởng rằng cuối cùng hai bên sẽ đạt được một thỏa thuận cụ thể. Truyền thông nhà nước Iran cũng xác nhận Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã gặp đặc phái viên Witkoff, đánh dấu liên lạc trực tiếp đáng chú ý sau nhiều tuần gián đoạn. Theo phóng viên Al Jazeera tại Iran, cuộc gặp diễn ra theo đề xuất từ phía Mỹ, nhằm truyền đạt các thông điệp cùng điều kiện mà Tehran muốn Washington xem xét. Một trọng tâm được Iran nêu ra là mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng quốc tế. Các điều kiện của Tehran gồm yêu cầu Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải, giải phóng những tài sản Iran đang bị đóng băng và chấm dứt giao tranh tại các khu vực. Iran gọi những khu vực này là các “mặt trận kháng chiến”, đồng thời cho biết vẫn còn dư địa ngoại giao nếu Washington đáp ứng điều kiện và tôn trọng cam kết. Những yêu cầu trên cho thấy việc khôi phục hoạt động qua Hormuz được Tehran đặt gắn liền với giảm sức ép kinh tế, quân sự từ phía Mỹ. Các cuộc tiếp xúc tại New York diễn ra sau khi một quan chức cấp cao Iran tuyên bố phái đoàn nước này có toàn quyền thúc đẩy nỗ lực ngoại giao. Quan chức này mô tả kỳ họp Liên Hợp Quốc là “cơ hội vàng”, nơi Washington có thể quay lại bàn đàm phán sau thời gian đối đầu kéo dài. Iran cho biết đã gửi đề xuất mới nhất tới Mỹ thông qua các bên trung gian vào ngày 16/9, mở đường thảo luận chi tiết hơn về thỏa thuận tiềm năng. Theo quan chức Iran, Tehran có thể mở lại eo biển Hormuz trong vòng bảy ngày nếu Washington giảm áp lực quân sự và dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển Iran. Tuy nhiên, những tuyên bố này mới phản ánh điều kiện và lập trường được phía Iran đưa ra, chưa cho thấy hai chính phủ đã thống nhất lộ trình thực hiện. Cuộc trao đổi tại New York vì vậy được xem là bước tiếp xúc đáng chú ý, nhưng vẫn cần thêm các vòng thương lượng để xử lý bất đồng. Xung đột giữa Mỹ và Iran đã kéo dài gần bảy tháng, trong bối cảnh các hoạt động ngoại giao diễn ra song song với sức ép trên thực địa. Cuối tháng 8, Mỹ công bố các biện pháp trừng phạt mở rộng nhằm gây sức ép mạnh hơn lên nền kinh tế Iran, theo nội dung bài viết của VnExpress. Washington mô tả mục tiêu của các biện pháp này là “bóp nghẹt kinh tế” Iran, trong khi Tehran tuyên bố không quá lo ngại trước nguy cơ trừng phạt bổ sung. Iran cho biết đã xây dựng kế hoạch ứng phó trong hai năm, sau nhiều thập kỷ đối mặt với hàng loạt lệnh trừng phạt quốc tế. Việc Tehran vẫn duy trì lập trường cứng rắn khiến các cuộc thương lượng hiện nay phải đồng thời giải quyết vấn đề chiến sự, phong tỏa, tài sản và tuyến hàng hải. Thông tin về các cuộc tiếp xúc được VnExpress dẫn từ Al Jazeera, Reuters và AFP, trong bối cảnh chưa có thông báo chính thức về một thỏa thuận cuối cùng.