Thỏa thuận dầu diesel
AFP ngày 11.10 đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi Ukraine thay lãnh đạo mới, cáo buộc Tổng thống Volodymyr Zelensky cản trở thỏa thuận hòa bình và phớt lờ yêu cầu ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga. Ông Trump cũng khẳng định Tổng thống Nga Vladimir Putin mong muốn đạt thỏa thuận giải quyết xung đột.
Trước đó một ngày, nhà lãnh đạo Mỹ công bố thỏa thuận để Nga cung cấp ngay hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Ngoài ra, có thể sẽ thêm một khoản bổ sung 3 triệu tấn, phụ thuộc tình trạng các nhà máy lọc dầu Nga, theo Reuters.
Về mặt thủ tục, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép thời hạn 6 tháng để nới hạn chế đối với dầu diesel của Nga. Về phần mình, Moscow đã lên tiếng hoan nghênh thỏa thuận này.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin
ẢNH: REUTERS
Mỹ kỳ vọng nguồn cung bổ sung sẽ giúp giảm giá nhiên liệu, qua đó hạ chi phí vận tải, sản xuất và sinh hoạt. Tuy nhiên, lợi ích kinh tế giữa các bên có thể không cân xứng. Giới quan sát nhận định Nga có thêm cơ hội bán nhiên liệu và ông Zelensky cảnh báo nguồn thu mới sẽ giúp Nga kéo dài xung đột.
Trên tạp chí Fortune ngày 11.10, chuyên gia Daniel Sternoff thuộc ĐH Columbia (Mỹ) nhận định dầu diesel Nga khó kéo giá giảm đáng kể trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông vẫn gián đoạn. Chuyên gia Clayton Seigle thuộc Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) thì cho rằng Nga giảm được áp lực nguồn thu, dù tác động đến giá tại Mỹ và châu Âu có thể hạn chế.
Thỏa thuận dầu diesel cũng vấp phải phản ứng từ giới nghị sĩ Mỹ. Theo The Hill ngày 11.10, thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lisa Murkowski kêu gọi sử dụng quyền trừng phạt thay vì giúp Nga tăng thu, trong khi hạ nghị sĩ Cộng hòa Brian Fitzpatrick công bố kế hoạch lập pháp nhằm ngăn việc nới trừng phạt Nga.
Thế mặc cả thay đổi
Giới quan sát nhìn nhận khác biệt về ưu tiên đang tác động trực tiếp đến bàn đàm phán hòa bình khi các nhà máy lọc dầu mà Ukraine nhắm vào để gây tổn thất cho Nga lại là nguồn cung mà Mỹ muốn bảo vệ. Việc Mỹ vừa mở đường cho dầu diesel của Nga, vừa yêu cầu Ukraine ngừng tấn công, đặt Kyiv trước nguy cơ mất một công cụ gây sức ép trong khi chưa nhận được sự kiềm chế tương ứng từ Moscow.
Mâu thuẫn này được bộc lộ tại cuộc gặp quan chức Mỹ - Ukraine - châu Âu ở Miami (bang Florida, Mỹ) vừa qua. Theo Reuters, các bên tìm cách xây dựng đề xuất chung để chuyển cho Nga trong những tuần tới, hướng đến đạt được đột phá trước mùa đông.
Tuy nhiên, theo tờ Financial Times ngày 11.10 dẫn nguồn thạo tin, các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã nêu khả năng cắt chia sẻ tình báo nếu Ukraine tiếp tục đánh phá các nhà máy lọc dầu Nga. Đáp lại, giới chức Ukraine tuyên bố chỉ chấp nhận ngừng tấn công cơ sở năng lượng nếu Nga hành động tương tự. Cùng ngày, Tổng thống Putin nhận định khó nối lại ngay quá trình đàm phán, viện dẫn các cuộc tấn công của Ukraine.
Trong khi ngoại giao chưa đột phá, chiến sự tiếp tục gây thiệt hại cho hạ tầng hai bên. Giới chức Ukraine ngày 11.10 cáo buộc đợt không kích của Nga vào Zaporizhzhia ngày 10.10 khiến 20 người thiệt mạng. Cùng ngày, Kyiv cũng ghi nhận các cuộc tấn công gây mất điện diện rộng, theo The Kyiv Independent. Ở chiều ngược lại, một cuộc tấn công của Ukraine khiến trung tâm dữ liệu của Công ty công nghệ Yandex tại vùng Vladimir (Nga) ngừng hoạt động hoàn toàn, sau 2 vụ tấn công trước đó vào các cơ sở ở Sasovo và Kaluga.
Châu Âu duy trì áp lực lên Nga
Theo tờ The Guardian, đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas ngày 10.10 khẳng định châu Âu không giảm sức ép lên Nga. Dự kiến, trong ngày 12.10, Ngoại trưởng các nước EU thông qua việc bổ sung 1.600 cá nhân và thực thể liên quan đến Nga vào danh sách trừng phạt. Bên cạnh đó, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson bày tỏ lấy làm tiếc về thỏa thuận diesel Mỹ - Nga, trong khi Đức cùng Anh tuyên bố tiếp tục duy trì và phối hợp tăng cường trừng phạt Moscow.