Nắng nóng rồi mưa lớn, hàng nghìn ha lúa hè thu ở Nghệ An 'không cúi đầu'

Tình trạng thời tiết diễn biến bất thường gay gắt tại tỉnh Nghệ An đang gây ra những hậu quả vô cùng nặng nề đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp của bà con nông dân trong vụ lúa hè thu năm 2026. Những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài kết hợp cùng các trận mưa lớn bất ngờ đúng vào thời điểm cây lúa bước vào giai đoạn trổ bông và ngậm sữa quan trọng đã khiến hàng nghìn héc-ta lúa rơi vào tình cảnh bị lép hạt trên diện rộng. Sự việc này không chỉ làm giảm năng suất thu hoạch một cách nghiêm trọng mà còn khiến nhiều hộ gia đình lâm vào cảnh thất thu, đối mặt với những tổn thất kinh tế hết sức lớn lao. Theo các thống kê ghi nhận từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An, toàn tỉnh gieo cấy hơn 68.000 ha lúa, trong đó có hơn 48.000 ha lúa hè thu và trên 20.000 ha lúa mùa. Tuy nhiên, thời tiết khắc nghiệt kéo dài trong giai đoạn thụ phấn và làm hạt đã khiến khoảng 6.000 ha lúa trên địa bàn toàn tỉnh rơi vào tình trạng lép hạt nặng nề. Trong tổng số diện tích bị ảnh hưởng, khoảng 2.100 ha ghi nhận tỷ lệ hạt lép dao động từ 30% đến 70%, tập trung chủ yếu tại các vùng gieo cấy sớm thuộc khu vực Yên Thành, Nghi Lộc và Diễn Châu. Tại địa bàn xã Bình Minh thuộc tỉnh Nghệ An, tình trạng lúa hè thu bị lép hạt diễn ra hết sức nghiêm trọng và lan rộng trên quy mô lớn khiến người dân không khỏi hoang mang. Ông Nguyễn Hữu Vũ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bình Minh, cho biết địa phương tiến hành gieo cấy hơn 800 ha lúa hè thu nhưng có tới khoảng 2/3 diện tích bị lép hạt vô cùng nặng. Dự kiến năng suất bình quân toàn xã vụ này chỉ đạt khoảng 32-33 tạ/ha, giảm đáng kể so với những kỳ vọng và kế hoạch ban đầu mà chính quyền cùng người dân đã đặt ra. Người dân xã Bình Minh cho biết quá trình sinh trưởng ban đầu của cây lúa diễn ra tương đối thuận lợi nhờ các điều kiện chăm sóc và thời tiết đầu mùa khá ôn hòa. Mặc dù vậy, sự thay đổi đột ngột của thời tiết khi chuyển từ nắng nóng gay gắt sang mưa lớn kéo dài đúng thời điểm trổ bông đã phá hỏng hoàn toàn quá trình thụ phấn. Hậu quả là những bông lúa khi thu hoạch đều trong tình trạng thẳng đứng, không thể cúi đầu do bên trong vỏ trấu hoàn toàn rỗng hạt hoặc hạt phát triển không đầy đủ. Tương tự như xã Bình Minh, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Văn Kiều cũng gặp rất nhiều khó khăn khi gần một nửa trong tổng số 1.100 ha lúa hè thu bị ảnh hưởng bởi dịch lép hạt. Ông Trần Trung Kiên, cán bộ Phòng Kinh tế xã Văn Kiều, khẳng định chính quyền địa phương đang khẩn trương chỉ đạo người dân nhanh chóng xuống đồng thu hoạch những diện tích lúa đã đến kỳ. Dù vậy, tỷ lệ hạt lép quá cao trên các thửa ruộng đã kéo năng suất chung của toàn xã xuống mức rất thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của hàng trăm hộ gia đình. Tình hình nghiêm trọng nhất được ghi nhận tại xã Quỳnh Anh khi toàn bộ hơn 1.000 ha lúa hè thu của địa phương này đều bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau. Nhiều cánh đồng lúa bị lép hạt hoàn toàn khiến sản lượng thu hoạch xuống thấp tới mức nhiều nông dân đành phải bỏ mặc ruộng lúa, không tiến hành thu hoạch. Việc chi phí nhân công gặt hái cao hơn nhiều so với giá trị sản lượng lúa thu về đã buộc người dân phải đưa ra quyết định đắng cay là để lúa khô héo ngay trên đồng ruộng. Ông Đinh Ngọc Đoàn, Giám đốc Hợp tác xã Nam Yên tại xã Quỳnh Anh, chia sẻ rằng toàn bộ 135 ha lúa hè thu do 970 xã viên gieo cấy coi như đã mất trắng hoàn toàn. Chỉ có một vài hộ gia đình ra đồng gặt lúa về nhưng lượng sản lượng thu gom được cũng chỉ vỏn vẹn từ 20kg đến 30kg trên mỗi sào đất canh tác. Đa phần các hộ xã viên còn lại chấp nhận bỏ lúa ngoài đồng vì nếu thuê người gặt thì chi phí bỏ ra sẽ vượt quá xa so với số tiền bán lúa thu về. Nhìn nhận về nguyên nhân dẫn đến hiện tượng lép hạt trên diện rộng, các cơ quan chuyên môn tại Nghệ An nhận định diễn biến bất thường của thời tiết là yếu tố tác động trực tiếp và quyết định nhất. Việc thời tiết đột ngột chuyển từ cực đoan nắng nóng sang mưa dầm đúng vào giai đoạn nhạy cảm nhất của cây lúa đã cản trở nghiêm trọng quá trình thụ phấn và hình thành hạt. Sự việc này là một bài học đắt giá, đòi hỏi các ngành chức năng cần sớm đưa ra những giải pháp ứng phó hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu để bảo vệ sản xuất nông nghiệp bền vững.